II FSK 1545/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Cieloch Sędziowie Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 637/19 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2013 r. postanawia: wyłączyć sędzię WSA Agnieszkę Olesińską delegowaną do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym od orzekania w niniejszej sprawie.

Przewodniczący Wydziału II Izby Finansowej Naczelnego Sadu Administracyjnego zarządzeniem z 16 listopada 2022 r., sygn. akt II FSK 1545/20 skierował na rozprawę 24 stycznia 2023 r., sprawę ze skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 637/19. Do trzyosobowego składu orzekającego Przewodniczący wyznaczył m.in. sędziego WSA Agnieszkę Olesińską. Pismem z 24 stycznia 2023 r. sędzia WSA Agnieszka Olesińska wniosła o wyłączenie jej od orzekania w sprawie. Wskazała, że w aktach administracyjnych ww. sprawy znajduje się złożona na etapie postępowania podatkowego ekspertyza prawna profesorów: B. B., W. M. i K. L.. W związku z powyższym zdaniem sędzi WSA zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności w tej sprawie, ponieważ prof. W. M. jest kierownikiem katedry, w której jest zatrudniona na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], prof. B. B. był uprzednio kierownikiem tej katedry a prof. K. L. jest pracownikiem tej katedry. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2560/17, i z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2627/17). Natomiast na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18, gdzie Sąd ten wskazał, że "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a." (zob. także postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22 i orzecznictwo tam wskazane). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sędzia Agnieszka Olesińska słusznie podniosła, że jej zatrudnienie w szkole wyższej wywołuje uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w sprawach, które mogą mieć związek z prezentowanymi przez współpracowników zatrudnionych w tej samej szkole wyższej lub placówce naukowej poglądami. Również podległość służbowa występująca w takich przypadkach może mieć wpływ na bezstronność sędziego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.