II FSK 1198/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. K. i T. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1734/13 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie I SA/Wr 789/11 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1734/13, mocą którego odrzucono skargę K. i T. K. o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 789/11, zakończonej prawomocnym wyrokiem oraz umorzono postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach orzeczenia Sąd podał, że skarżący - K. K. i T. K. - wnieśli osobiście skargę o wznowienie postępowania sądowego m. in. w sprawie I SA/Wr 789/11, w której wyrokiem z dnia 25 października 2011 r. oddalono skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2007 r. Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 29 grudnia 2011 r. W ww. sprawie, w postępowaniu przed sądem I instancji, skarżącym przyznane było prawo pomocy w zakresie całkowitym, to jest w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. W skardze o wznowienie postępowania jako podstawy prawne powołane zostały przepisy art. 271 ust. 2 i 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a. Skarżący podnieśli, że w postępowaniach sądowych w wielu sprawach Sąd orzekał w latach 1998-2004 łącznie wobec K. K. i J. K., następnie w latach 2004-2013 wobec K. K. i T. K., pomijając okoliczność, że małżonkowie mieli ustanowioną rozdzielność majątkową, zaś ich córka jest zameldowana pod innym adresem zamieszkania. W związku z tak sformułowaną skargą o wznowienie postępowania, Sąd wezwał pełnomocnika z urzędu, którym ustanowiony został dor. pod. S. Z., do uzupełnienia jej braków formalnych, przez podanie uzasadnienia powołanej w skardze podstawy wznowienia, opartej na przepisie art. 271 ust. 2 oraz wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia przedmiotowej skargi dla każdej z powołanych podstaw prawnych wznowienia – w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skutecznie 4 grudnia 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w wyznaczonym terminie pełnomocnik wskazał, że został wyznaczony do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, jednak nie jest to równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Z kolei do dnia 11 grudnia 2013 r. takiego pełnomocnictwa od skarżących nie otrzymał. Następnie w dniu 7 stycznia 2014 r. wpłynęły do tutejszego Sądu dokumenty pełnomocnictw udzielonych dor. pod. S. Z. przez oboje skarżących, bez odpowiedzi na wskazane wyżej wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie wyżej opisanego stanu faktycznego uznał, że skarga podlegała odrzuceniu. Wskazał, że warunki formalne skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zostały określone w art. 277 oraz art. 279 P.p.s.a., które stały się podstawą do wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi wniesionej przez K. i T. K. Ponieważ skarżący powołali jako podstawę wznowienia postępowania przepis, którego brak w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to jest art. 271 ust. 2, Sąd przyjął, że chodzi o przepis art. 271 pkt 2, przy czym w skardze brak było uzasadnienia powyższej podstawy wznowienia postępowania, które – w myśl art. 279 P.p.s.a. – stanowi jej obligatoryjny element. Ponadto co do żadnej z wymienionych podstaw wznowienia postępowania sądowego nie podano okoliczności, które wskazywałyby na zachowanie terminu z art. 277 P.p.s.a. Sąd zatem nie miał możliwości zbadania tego warunku formalnego. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 276 P.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia braków skargi. Sąd wskazał, że 7-dniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął z dniem 11 grudnia 2013 r. (środa). Zaś do dnia wydania niniejszego postanowienia ani pełnomocnik, ani skarżący nie udzielili odpowiedzi na wezwanie Sądu w tym przedmiocie. Sąd dodał, że zgodnie z art. 244 § 2 P.p.s.a. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Co za tym idzie, błędne było przeświadczenie pełnomocnika z urzędu, że nie może podejmować czynności przed udzieleniem mu pełnomocnictwa przez skarżących. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego Sąd wskazał, że obojgu skarżącym przyznane zostało prawo pomocy w powyższym zakresie w sprawie I SA/Wr 789/11. Zaś w uchwale z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że charakter postępowania wznowieniowego przemawia za tym, iż przyznanie "w sprawie" prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika rozciąga się na postępowanie wznowieniowe, stąd wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony wraz ze skargą uznał za bezprzedmiotowy. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżący reprezentowani przez doradcę podatkowego zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., art. 67 § 1 P.p.s.a. oraz art. 277 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik dalej wskazał, że skoro Sąd pierwszej instancji uznał wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy za bezprzedmiotowy, to w istocie potraktował go jako pełnomocnika do sprawy I SA/Wr 789/11, a nie do sprawy I SA/Wr 1734/13. Zdaniem pełnomocnika Sąd umarzając postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w niniejszej sprawie uznał, że skarżący nie będą mieć pełnomocnika z urzędu. Dlatego też skierowanie do niego wezwania z 4 grudnia 2013 r. oraz skarżonego postanowienia narusza art. 67 § 1 P.p.s.a. Następnie pełnomocnik podniósł, że skoro Sąd sam zdecydował, że skarżącym chodziło o art. 271 pkt 2 P.p.s.a., a nie art. 271 ust. 2, to brak skargi nie był istotny, co wykluczało jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Końcowo pełnomocnik stwierdził, że przyczyną wniesienia skargi przez stronę było to, że WSA we Wrocławiu orzekał łącznie w stosunku do K. K. i J. K. oraz K. K. i T. K. W związku z tym "trudno przyjąć, żeby WSA we Wrocławiu uznał, iż skargę wniesiono po upływie trzech miesięcy, od daty w której strona dowiedziała się o innej podstawie wznowienia, niż nienależyta reprezentacja", gdyż to druga część "tego" przepisu dotyczy jego klientów. Stąd "wyjaśniać kwestię niedotrzymania terminu należałoby wówczas, gdyby Sąd zapytał o to, kiedy strona dowiedziała się o orzeczeniu". Skoro Sąd takiego pytania nie zadał, naruszył art. 277 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 789/11 osobiście. Sąd ustaliwszy, że w sprawie tej przyznano skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym, wezwanie do uzupełnienia braków skargi skierował do doradcy podatkowego B. N., która reprezentowała skarżących w tamtym postępowaniu. Sąd oparł się w tym zakresie na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, w której uznano, że przyznanie w sprawie prawa pomocy rozciąga się na postępowanie wznowieniowe. Ponieważ doradca podatkowy B. N. poinformowała Sąd, że zawiesiła wykonywanie zawodu, Sąd wystąpił do Krajowej Rady Doradców Podatkowych o wyznaczenie - zgodnie z wolą skarżących - dor. pod. S. Z. W dniu 26 listopada 2013 r. pełnomocnik otrzymał informację od Rady o wyznaczeniu go do wykonywania prawa pomocy dla skarżących, a w dniu 4 grudnia 2013 r. otrzymał wezwanie z Sądu do uzupełnienia skargi o wznowienie postępowania. Pełnomocnik nie uzupełnił skargi ani w wyznaczonym terminie, ani później. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać na niekonsekwencję w działaniu pełnomocnika skarżących. Z jednej strony twierdzi on bowiem, że "Sąd uznał, że skarżący w ogóle nie będą mieć pełnomocnika z urzędu" w tej sprawie, co oznacza, że nie jest i nie był on ich pełnomocnikiem w postępowaniu o sygn. akt I SA/Wr 1734/13. Z drugiej jednak wniósł będącą przedmiotem rozpoznania skargę kasacyjną czując się "umocowanym" do działania w imieniu skarżących na podstawie tego samego powołania, na podstawie którego Sąd skierował doń wezwanie do usunięcia braków formalnych w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1734/13. Wyjaśniając wątpliwości pełnomocnika w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny, już choćby rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną, dał wyraz temu, że podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji. Nie jest usprawiedliwione przekonanie pełnomocnika, że nie został on potraktowany jako pełnomocnik do sprawy niniejszej, lecz do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 789/11. Postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd zasadnie umorzył zaskarżonym postanowieniem przyjmując prawidłowo, że jest on zbędny, gdyż skarżącym przysługuje już takie prawo, przyznane wcześniej na etapie postępowania, o którego wznowienie skarżący wnoszą. Wynika to wprost z przywołanej w zaskarżonym orzeczeniu uchwały NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, której treść pełnomocnik pominął milczeniem. Prawo pomocy przyznane w postępowaniu zwykłym rozciąga się także na postępowanie wznowieniowe, a więc fakt pojawienia się dor. pod. S. Z. na takim a nie na innym etapie postępowania, pozostaje bez wpływu na ocenę, że nadal stanowi realizację tego samego prawa pomocy, przyznanego w postępowaniu o sygn. akt I SA/Wr 789/11. Zmiana pełnomocnika w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest natomiast niczym nadzwyczajnym. Podkreślenia wymaga, że pełnomocnik nie wskazał żadnego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczącego kwestii umocowania pełnomocnika, który w jego ocenie został naruszony przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. z pewnością przepisem tym nie jest art. 67 § 1 P.p.s.a., który dotyczy doręczeń pism osobom fizycznym. Z uwagi na powyższe zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie nie mógł wywołać oczekiwanych skutków. Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi dotkniętej brakiem nieistotnym. Rozważania pełnomocnika dotyczące tego, że Sąd sam odczytał, o jaki przepis stronie chodziło, więc brak nie był istotny, są bez związku z treścią wezwania. Sąd precyzyjnie w nim wskazał, że wadą skargi jest brak obligatoryjnego uzasadnienia podstawy wznowienia (art. 279 P.p.s.a.), a nie niewłaściwe oznaczenie przepisu podstawy tej dotyczącego. Z uwagi na powyższe zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie jest bezpodstawny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja dotycząca ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej również sugeruje, że pełnomocnik skarżących albo nie zna przepisów, o których mowa w niniejszej sprawie, albo nie zapoznał się wystarczająco wnikliwie z treścią wezwania oraz uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Sąd nie zmierzał bowiem do "wyjaśnienia kwestii niedotrzymania terminu", lecz oczekiwał, by pełnomocnik w imieniu skarżących uzupełnił kolejny obligatoryjny element skargi o wznowienie postępowania, tj. wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi. Sąd nie miał więc obowiązku pytać, kiedy strona dowiedziała się o orzeczeniu, tak jak podniósł w skardze kasacyjnej pełnomocnik. Wskazanie tego faktu i wykazanie, że skarżący się w terminie zmieścili, należało do obowiązków pełnomocnika. Podsumowując stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżących nie tylko nie miał wiedzy co do tego, że był już na podstawie wyznaczenia go przez Krajową Radę Doradców Podatkowych do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu tymże pełnomocnikiem (art. 244 § 2 P.p.s.a.), ale również po złożeniu pełnomocnictw przez skarżących nie podjął żadnych kroków w sprawie. Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej okazały się całkowicie bezzasadne. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.