I SPP/Go 55/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 czerwca 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 55/23 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i listopad 2013 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

M.G. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 60.417 zł, Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku podniósł, że nie posiada tak dużych środków finansowych. Prowadzi gospodarstwo rolne rodziców, z którego uzyskuje dochód miesięczny w kwocie około 2.000 zł, który w całości przeznacza na podstawowe potrzeby swoje i rodziny. Mieszka z żoną i dwójką dzieci w wieku 6 i 4 lat. W małżeństwie Skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący ujawnił, że jest właścicielem mieszkania o pow. 41m² (zajęte przez Urząd Skarbowy) oraz samochodu [...]. Nie posiada oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych przedmiotów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że każdy z małżonków prowadzi działalność rolniczą. Z tego tytułu w 2022 r. Skarżący osiągnął dochód w wysokości około 2.000 zł, zaś jego żona ok. 3.000 zł. Nie posiadają dokumentów wskazujących na wielkość przychodów i kosztów tych działalności, gdyż są rolnikami ryczałtowymi. Dodatkowo żona Skarżącego uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania; jak wynika z przedłożonej deklaracji PIT-28 za 2022 rok w kwocie 15.600 zł. Małżonkowie w okresie ostatnich dwóch lat nie otrzymali żadnych dopłat rolniczych czy też innej pomocy finansowej dla rolników. Skarżący jest właścicielem samochodu marki [...] o wartości ok. 8.000 zł, a jego żona [...] o wartości 3.000 zł. Skarżący oświadczył nadto, że nie posiada konta bankowego, lokat ani kart kredytowych, a kolei jego żona ma rachunek w [...] S.A., którego wyciąg za okres [...].03.2023-[...].05.2023 dołączył do pisma. Według oświadczenia Skarżącego średniomiesięczne koszty utrzymania rodziny to: opłata za energię elektryczną (w tym ogrzewanie) ok. 1.000 zł, wywóz śmieci ok. 201 zł, woda ok. 120 zł, telefony i internet ok. 200 zł, zakup odzieży 500 zł i żywności ok. 1.000 zł, a ponadto roczne ubezpieczenie domu ok. 1.200 zł i samochodów ok. 1.000 zł. Na potwierdzenie tego Skarżący przedłożył kopie: polisy ubezpieczenia domu, dowodów opłat za wodę za miesiące kwiecień – czerwiec 2023 r., zawiadomienia z [...].12.2022 r. o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami oraz fakturę z [...].05.2023 r. za energię elektryczną. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2023 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 4.000 zł i w pozostałym zakresie oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazał, iż Strona nie przedstawiła wszystkich dokumentów i oświadczeń, do których zobowiązana była wezwaniem referendarza sądowego. W żaden sposób nie wykazał wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Również nadesłany wyciąg z operacji bankowych nie pozwalał na określenie wysokości dostępnych środków i ewentualnych oszczędności ulokowanych w banku. Zdaniem referendarza powyższe braki uniemożliwiły rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Skarżącego, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie Skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Referendarz podkreślił, że z dowodów przedstawionych przez Stronę wynika, iż Skarżący jest w stanie wygospodarować pewną kwotę na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Wątpliwości referendarza wzbudziło ponadto zestawienie operacji dokonanych na rachunku bankowym. Nadesłane zestawienie zawierało wydatki rodziny, które zdaniem referendarza nie mieszczą się w kosztach utrzymania koniecznego, chociażby opłaty za pobyt w Hotelu [...], za dostęp do platformy [...] czy kino. Uwagi referendarza budziły również cztery wypłaty gotówkowe w łącznej kwocie 3.000 zł dokonane w dniach [...] maja 2023 r. w nadmorskiej miejscowości [...]. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy stwierdził, że nie ma podstaw do uznania Skarżącego za osobę ubogą, wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa poprzez przyznanie prawa pomocy. Mając jednak na uwadze fakt, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 60.417 zł referendarz uznał, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego Skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji, a także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie wpis od skargi jest jedyną opłatą niezbędną dla dalszego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, referendarz przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 4.000 zł. Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. Strona wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia w zakresie oddalenia wniosku w pozostałym zakresie, jednocześnie wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznaniu mu prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości z kosztów sądowych, względnie zwolnienie w całości od ponoszenia opłaty sądowej. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podkreślił, że pobyt w hotelu opisanym w postanowieniu odbył się wyłącznie dzięki skorzystaniu z Bonu Turystycznego, dołączając do sprzeciwu wydruk potwierdzający ową okoliczność. Odnośnie posiadania konta na platformie [...] wskazał, że mając dwójkę małych dzieci jest to obecnie najtańsza możliwość na zapewnienie im dostępu do filmów i bajek. Odnosząc się do wypłat środków w [...] wyjaśnił, że środki te zostały wpłacone, a następnie wypłacone dla męża kuzynki jego żony, który nie posiadał dostępu do rachunku bankowego i skorzystał z konta żony Skarżącego. Oświadczył, że nie były to środki należące do Skarżącego lub jego żony. Odnośnie niewykazania dochodów z działalności rolniczej Skarżący wskazał, że GUS nie wydaje dokumentów wskazujących na indywidualne dochody rolników i nie jest on zobowiązany do posiadania dokumentów wskazujących na wielkość przychodów i koszty tej działalności, ponieważ jest rolnikiem ryczałtowym. Końcowo Skarżący wskazał, że wydane rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi do pozbawienia go drogi sądowej w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: P.p.s.a.), od postanowień referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. W rezultacie jego rozpatrzenia sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka - jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu – na posiedzeniu niejawnym (art. 260 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też dotyczy ono sytuacji szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli, tzn. gdy strona pomimo dołożenia maksimum starań nie jest w stanie wygospodarować czy zdobyć środków na ten cel. Osoba występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia związanych z tym kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki ku temu (por. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., I FZ 291/12). Zdaniem Sądu, referendarz sądowy właściwie oceniła sytuację Skarżącego ustalając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Informacje podane przez Skarżącego we wniosku o prawo pomocy oraz w dokumentach, o które był wzywany, nie pozwalają na dokonanie całościowej oceny jego sytuacji majątkowej. Ponadto w złożonym sprzeciwie Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nadal nie nadesłał wyciągu z konta żony, z którego wynikałby jego aktualny stan. Aktualna pozostaje nadal ocena referendarza, że dochód skarżącego i jego małżonki, pomijając świadczenie 500+) przewyższa ich koszty utrzymania (2.000 zł dochodu z działalności rolniczej skarżącego, 3.000 dochodu z działalności rolniczej małżonki, 1.300 dochodu z tytułu wynajmu mieszkania w porównaniu do 3.200 zł kosztów utrzymania). Wątpliwości Sądu budzi również sposób przedstawienia dochodów skarżącego z działalności rolniczej. Skarżący w piśmie z [...] czerwca 2023 r. oświadczył, że "posiada" areał 8,76 ha, z którego dochód wyniósł około 2.000 zł miesięcznie. Nie przedstawił natomiast żadnych informacji dotyczących prowadzonej działalności rolniczej, w tym jej kosztów, które mogłyby obrazować skalę tej działalności. W sytuacji braku własnego sprzętu rolniczego, oczywistym jest, że skarżący powinien dysponować dokumentami w postaci umów najmu. Brak tych dokumentów uniemożliwia weryfikację oświadczenia skarżącego co do dochodu i wskazuje, że nie jest on zdeterminowany aby w sposób pełny i klarowny przedstawić własną sytuację majątkową. Podobne uwagi dotyczą działalności rolniczej żony skarżącego. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżący oraz jego żona prowadzą działalność rolniczą wyłącznie na gruntach i przy pomocy sprzętu należącego do rodziców skarżącego, to okoliczność tę skarżący powinien w sposób pełny przedstawić, tak aby możliwa była choć podstawowa weryfikacja jego oświadczenia. Z uwagi na powyższe nie można uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Sąd zgadza się z oceną referendarza, że w sprawie brak jest podstaw do zwolnienia Skarżącego w całości od kosztów sądowych, niemniej jednak, zachodzą przesłanki do zwolnienia Skarżącego od części wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 60.417 zł. Sąd podziela argumentację, iż jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego Skarżącego i jego rodziny. Wbrew twierdzeniom Strony zawartych w sprzeciwie, wydane przez referendarza rozstrzygnięcie nie pozbawia go całkowicie drogi sądowej. Jednocześnie, na obecnym etapie postępowania, za przedwczesne Sąd uznał zwalnianie skarżącego z ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Koszty te, jeżeli w sprawie wystąpią, będą już znacznie mniejsze, a Skarżący ma szansę poczynić na ten cel stosowne oszczędności. Wobec powyższego, Sąd uznał za zgodne z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.