I SPP/Go 54/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2020 r. sprzeciwu B.S. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 54/20 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2013 roku do października 2014 roku oraz za grudzień 2014 roku wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

B.S. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rocznym synem, rodzicami oraz siedemnastoletnimi: siostrzenicą i bratankiem. Jest współwłaścicielką domu mieszkalnego (w ¼ części) i dwóch samochodów [...]. Nie posiada oszczędności, wierzytelności ani innych składników majątkowych. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącej w wysokości 1.719 zł oraz emerytur jej rodziców: w kwocie 1.025 zł i 2.228 zł. Wśród miesięcznych zobowiązań i wydatków skarżąca wskazała opłaty za prąd - 200 zł, telefon - 200 zł, telewizję - 70 zł, spłatę kredytów - łącznie 2.150 zł oraz podatek od nieruchomości 182 zł na kwartał. Wobec uznania, iż treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, referendarz sądowy wezwał ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w tym m. in. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca oświadczyła, że matka otrzymuje emeryturę w kwocie 1.025 zł, ojciec w kwocie 2.228,09 zł. Oboje spłacają kredyty, których miesięczne raty wynoszą odpowiednio 742,96 zł i 1.259,88 zł. K. i L.D. otrzymują alimenty od ojca – J.D. w kwocie 1.000 zł miesięcznie, przekazywane na rachunek bankowy B.S.. Ponadto skarżąca na syna otrzymuje alimenty co miesiąc 400 zł w gotówce oraz świadczenie wychowawcze. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła wydruki ww. operacji bankowych, w przypadku emerytury matki - przekazu pocztowego. Ponadto nadesłała wyciąg z rachunku karty kredytowej [...] za okres od 12.05.2020 r. do 11.06.2020 r., zestawienie operacji karty kredytowej za czerwiec 2020 r. w Banku [...] oraz harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego przez B.S. w [...]. Dodatkowo przedłożyła dowody zapłaty za wywóz odpadów w kwocie 90 zł, za telefon 163,49 zł i 88 zł, za telewizję 70 zł i 40 zł, ubezpieczenie 94,73 zł, prąd 190,51 zł, wszystkie dokonane w czerwcu 2020 r. z rachunku bankowego skarżącej. Postanowieniem z 3 lipca 2020 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca, mimo wezwania do przedłożenia wyciągów rachunków bankowych własnych, jak i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, nie wypełniła tego zobowiązania. Tym samym w pełni nie udokumentowała swojej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło pełną i rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Ponadto referendarz sądowy stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnił, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżąca nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a skarżąca potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. O ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego, zaś sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Na powyższe postanowienie, pismem z [...] lipca 2020 r. skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że nie rozumie nic z tego, co się w sprawie dzieje oraz że nie miała wpływu na Spółkę, bo nie ona decydowała o pieniądzach Spółki. Ponadto w jej miejscowości nie ma nikogo, kto mógłby jej pomóc, nawet gdyby mu zapłaciła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw był bezzasadny. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada ona majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi zarówno kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jak również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych, tj. przymus adwokacko-radcowski (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych własnych, jak i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy, skarżąca posiada rachunek m. in. w banku Santander, na który to wpływa wynagrodzenie skarżącej, z tego też rachunku dokonuje stałych opłat. Skarżąca przedłożyła jedynie wydruki dotyczące poszczególnych operacji płatniczych dokonanych na jej rachunku bankowym. Takie działanie skarżącej uniemożliwiło pełną i rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Wobec powyższego, referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który z uwagi na przedmiot zaskarżonej decyzji winien wynieść 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca nie podniosła nowych okoliczności, które zaważyłyby na pozytywnym rozpoznaniu jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1, orzekł jak w sentencji postanowienia.