I SPP/Go 34/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka masy upadłości R.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości R.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 rok wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

A.B.-G. - syndyk masy upadłości R.K. złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w związku z brakiem środków w masie upadłości. W uzasadnieniu podniosła, że do masy upadłości nie wpływają żadne kwoty, natomiast bieżące koszty postępowania upadłościowego pokrywane są z zaliczki uzyskanej tymczasowo ze Skarbu Państwa. W formularzu PPF syndyk ujawniła, że upadły mieszka z żoną J.Ł.-K. we wspólnym gospodarstwie domowym. W ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Upadły jest współwłaścicielem w 1/8 części nieruchomości gruntowej. Posiada pakiet 15 udziałów w N sp. z o.o. Jest zatrudniony na ¼ etatu, z wynagrodzeniem ok. 200 zł miesięcznie, w związku z czym nie podlega ono zajęciu. Do wniosku dołączono kopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...] w przedmiocie m.in. ogłoszenia upadłości R.K. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i wyznaczeniu syndyka masy upadłości w osobie A.B.-G.. Analogiczne wnioski o przyznanie prawa pomocy syndyk złożyła w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 32/22 i I SPP/Go 33/22. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualny stan masy upadłości, a także dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej upadłego oraz jego małżonki, w tym m.in. potwierdzających źródło i wysokość ich dochodów oraz ponoszonych wydatków, stan majątkowy, wyciągi z rachunków bankowych małżonków, pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. syndyk poinformowała, że pomiędzy małżonkami - upadłym R.K. a jego żoną J.Ł.-K. istnieje rozdzielność majątkowa ustanowiona aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...].06.2017r. Dodała, że zgodnie z informacją uzyskaną od upadłego, nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją małżonką, pozostają oni bowiem w nieformalnej separacji. Jednocześnie syndyk przedłożyła kopię zestawienia wpływów i wydatków R.K. za okres [...].03.2022r.- [...].06.2022r. ze stanem konta 5.635,38 zł, z zastrzeżeniem, że kwota 3.500 zł została wypłacona tymczasowo ze środków Skarbu Państwa i nie została przez syndyka zwrócona, z kolei kwota 2.787,50 zł stanowi wpłatę wadium na poczet sprzedawanego udziału w nieruchomości. Dodatkowo syndyk dołączyła kopię spisu inwentarza w postępowaniu upadłościowym, zaświadczenia o zarobkach upadłego w wysokości 324,67 zł netto miesięcznie za ostatnie trzy miesiące oraz umowy o pracę jego małżonki z wynagrodzeniem miesięcznym 4.000 zł brutto, a także pisma upadłego z [...] czerwca 2022r., w którym oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego (wynagrodzenie otrzymuje w gotówce), nie posiada tytułu prawnego do żadnej nieruchomości, nie posiada żadnej ruchomości oraz, że w związku z jego niepełnosprawnością, utrzymuje się z niewielkiej pensji i pomocy bliskich co w konsekwencji oznacza, że jego dochód nie wystarcza nawet na podstawowe potrzeby. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje strona skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Konsekwencją zaś uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). W pierwszej kolejności należy wskazać, że wnioskodawcą domagającym się przyznania prawa pomocy w niniejszym postępowaniu jest syndyk masy upadłości. Zgodnie bowiem z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019r., poz. 498 ze zm.), po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczynane i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. W myśl zaś art. 144 ust. 2 ww. ustawy, syndyk działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym. Zatem ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna sprowadzać się do analizy stanu rodzinnego, majątku i dochodów upadłego. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego przedmiotowy wniosek stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przede wszystkim bowiem syndyk nie wykonał w pełni nałożonego na niego wezwaniem z dnia [...] maja 2022 r. obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów i oświadczeń, które miały zobrazować sytuację finansową i majątkową upadłego oraz jego małżonki. W tym miejscu podnieść bowiem trzeba, że oceniając sytuację materialną upadłego pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., należało uwzględnić także sytuację majątkową i możliwości płatnicze jego żony. Okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, a nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. W świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawanie w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). Tymczasem syndyk, oprócz kopii umowy o pracę małżonki zawartej [...] grudnia 2021 r., nie złożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową J.Ł.-K.. Nie przedłożył wyciągów z jej rachunków bankowych, lokat, nie wyjaśnił, czy posiada nieruchomości, pojazdy mechaniczne. Syndyk nie podał również w jakiej wysokości małżonkowie ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, z rozbiciem na poszczególne wydatki, oraz nie wyjaśnił, do kogo należy mieszkanie, w którym aktualnie mieszka upadły i jego małżonka. Podsumowując, brak ww. danych uniemożliwia pełną i rzetelną analizę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych upadłego i ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie jest on w stanie ponieść, również przy pomocy małżonki, koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Jak już bowiem wspomniano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Sąd nie ma zaś obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez wnioskodawcę po prostu są niejasne. Niezależnie od powyższego podnieść należy, że okoliczność, iż prowadzone jest postępowanie upadłościowe nie stanowi sama w sobie przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z reguły istnieje bowiem masa upadłości tj. majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. W myśl art. 343 ust. 1 Prawa upadłościowego, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości, wskazane w art. 230 ust. 2. W doktrynie stwierdza się, że w skład kosztów postępowania upadłościowego wchodzą także niewymienione wprost w art. 230 Prawa upadłościowego opłaty sądowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że nie sposób uznać, iż zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 01 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13). Z przedłożonego w niniejszej sprawie spisu inwentarza w postępowaniu upadłościowym wynika, że w skład masy upadłości wchodzą udziały w prawie własności nieruchomości gruntowej o wartości 27.875 zł oraz pakiet udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Z kolei stan środków w banku na dzień [...] czerwca 2022r. wynosiło 5.635,38 zł. Wartości te przewyższają kwotę wpisu od skargi - jedynej opłaty na obecnym etapie postępowania, który w niniejszej sprawie wynosi 500zł, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi jednocześnie w dwóch pozostałych sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem (w sprawie o sygn. akt I SA/Go 189/22 i I SA/Go 190/22 - każdy po 500zł). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.