I SPP/Go 25/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2012 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

E. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, co wynika głównie z tego, że w 2016 r. US zajął konta bankowe spółki i zablokował środki oraz każde następne wpływy na konto. Dodatkowo, z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i obszerność materiału dowodowego skarżąca nie jest w stanie samodzielnie przedstawić swoich racji i sformułować zarzutów, stąd wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 13.226,28 zł. Spółka wskazała, że po zajęciu konto bankowe zostało zamknięte. Dodała, że na dzień składania wniosku posiada w gotówce 906 zł. Uzyskuje dochody z wynajmu lokalu. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową spółki, pismem z dnia [...] marca 2023 r. skarżąca oświadczyła, że nie sporządziła bilansu i rachunku zysków i strat za 2022 rok, nie posiada żadnych środków trwałych, nie prowadzi kasy fiskalnej, więc nie sporządza raportów kasowych, a także nie posiada kont, lokat bankowych. Dodała też, że od 2015 r. nie jest płatnikiem podatku VAT. Dołączyła sprawozdanie zarządu wraz z bilansem, rachunkiem wyników oraz informacją dodatkową za 2020 i 2021 rok, roczne zeznanie podatkowe spółki CIT-8 za 2020 i 2021 rok, a także kopię aktualnej umowy spółki. Postanowieniem z dnia 17 marca 2023 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania spółce prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że mimo trudności na jakie się powołała, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Referendarz podkreślił, że przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Referendarz po przeanalizowaniu dokumentów stwierdził, że skarżąca w 2020 r. osiągnęła przychód w kwocie 100.470,05 zł, a w 2021 r. 97.848,73 zł. O wykazaniu straty czy niewielkiego dochodu decydowały wyłącznie usługi obce, odpowiednio w kwocie 101.669,24 zł za 2020 r. i 96.148,87 zł za 2021 r., co zdaniem referendarza oznaczało, że spółka miała środki na ten cel, mimo zajętych od 2016 r. kont bankowych. Pomimo wezwania z dnia [...] lutego 2023 r., spółka nie złożyła żadnych dokumentów wskazujących na wysokość przychodu osiągniętego w 2022 r. czy ponoszonych w tym okresie kosztów, przez co referendarz był pozbawiony możliwości analizy i oceny aktualnej sytuacji finansowej spółki. Strona nie dopełniła ciążącego obowiązku wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej. Referendarz podkreślił, że nie sporządzenie bilansu oraz rachunku zysku i strat przez spółkę nie może być okolicznością przemawiającą za przyznaniem dla niej prawa pomocy. Wszystkie nadesłane dokumenty dotyczyły roku 2020 i 2021, natomiast aby ocenić aktualną sytuację majątkową spółki, strona powinna przedstawić dokumenty dotyczące swojej bieżącej sytuacji. Ponadto referendarz zauważył, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Podkreślił, że przedłożona do akt sprawy umowa skarżącej spółki, w § 10 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do stokrotnej wartości nominalnej posiadanych przez każdego z nich. W ocenie referendarza skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Na tej podstawie referendarz uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie pełnomocnika w niniejszym postępowaniu. Referendarz dodał, że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny do rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, który dokonuje całościowej kontroli legalności zaskarżonego aktu, bezczynności lub przewlekłości postępowania, bez względu na argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. W dniu 13 kwietnia 2023 r. do tut. sądu wpłynął sprzeciw spółki od ww. postanowienia i zaskarżając go w całości strona wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych oraz przyznanie skarżącej pełnomocnika z urzędu, ewentualnie poprzez zwolnienie od opłaty sądowej od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca powołując się na dokumenty księgowe dołączone do sprzeciwu podniosła, że za ostatni rok nie uzyskała żadnego dochodu, a poniosła stratę w wysokości 236,57 zł. W aktualnej sytuacji finansowej skarżąca nie jest w stanie podołać opłacie sądowej od skargi w żadnej kwocie i nie ma żadnych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, który z uwagi na obszerność materiału dowodowego sprawiającą, że skarżąca nie potrafi w sposób merytoryczny i zupełny sformułować zarzutów i odnieść się do treści zaskarżonej decyzji organu skarbowego II instancji jest skarżącej niezbędny. Wnosząca sprzeciw nie podzieliła zdania referendarza, iż wystarczające jest to, że podmiot gospodarczy osiąga przychód, a okoliczność, że koszty związane z jego uzyskaniem przewyższają przychód miałaby nie mieć żadnego znaczenia. Skarżąca podniosła, że aktualnie nie ma żadnych środków na obronę swoich spraw w postępowaniu, a jej nieopłacenie będzie skutkować odrzuceniem skargi w sprawie. Skarżąca nie osiągała i nie osiągnęła dochodu, który mogłaby zgromadzić i przeznaczyć na dochodzenie swoich praw, nie trwoniła majątku, nie mogła prowadzić efektywnej działalności gospodarczej z uwagi na trwające od lat bezprawne zajęcie jej rachunku bankowego przez organy skarbowe w powyższej m.in. właśnie sprawie. Skarżąca podkreśliła, że obroty spółki z roku na rok malały i porównując z rokiem 2021 spadły prawie o połowę ze 100470,05 zł w 2021 r. do 64167,18 zł. Skarżąca miała przychód z podnajmowania części lokalu, który dzierżawiła od spółki R. sp. z o.o., która to umowa najmu została rozwiązana. Aktualnie nie ma żadnych dochodów i żadnej możliwości ich uzyskania, a nie ogłosiła do chwili obecnej upadłości z uwagi wyłącznie na toczące się od ponad dziesięciu lat bezpodstawne postępowanie podatkowe w sprawie objętej skargą skarżącej. Odnosząc się do tezy referendarza w przedmiocie teoretycznej możliwości dokapitalizowania sp. z o.o. w drodze zobowiązania jej wspólników do wniesienia dopłat skarżąca wyjaśniła, że w tym przypadku nie ma takiej możliwości z uwagi na znikome możliwości finansowe wspólników spółki. Wspólnicy, podobnie jak sama skarżąca, nie posiadają żadnych nieruchomości oraz cennych ruchomości, które mogliby zastawić czy też spieniężyć; nie posiadają również żadnych lokat ani akcji, dodatkowo mają na utrzymaniu małoletniego syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej: "p.p.s.a.", od postanowień referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. W rezultacie jego rozpatrzenia sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka – jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu – na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności, odnosząc się do wnioskowanego przez spółkę zakresu prawa, tj. zakresu całkowitego lub częściowego obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, podkreślić należy, że jako przesłankę do udzielenia tego rodzaju wsparcia osobie prawnej, ustawodawca wskazał w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów oraz złożonego sprzeciwu wraz z dołączonymi do niego dokumentami sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje, spółka w dalszym ciągu realizuje ona cel, do którego została powołana. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby jej likwidacja. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 36/15). Słusznie wskazał referendarz sądowy, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2020 r. osiągnęła przychód w kwocie 100.470,05 zł, w 2021 r. 97.848,73 zł, a w 2022 r. 63.930,61 zł. O wykazaniu straty, czy niewielkiego dochodu decydowały zaś wyłącznie usługi obce jako koszty działalności, odpowiednio w kwocie 101.669,24 zł w 2020 r. i 96.148,87 zł w 2021 r. Z przedłożonego wraz ze sprzeciwem zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku 2022 r. wynika natomiast, że skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 63930,61 zł, a koszt uzyskania przychodu wyniósł 64167,18 zł. Powyższe oznacza, że spółka miała środki na sfinansowanie ww. wydatków. Wbrew twierdzeniom spółki, również zajęcie w 2016 r. kont bankowych spółki nie uniemożliwiło funkcjonowania firmy; spółka nadal osiąga przychody i ponosi wydatki. Sąd zauważa, że sam fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14). Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych i utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 239/14, z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14, z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II GZ 655/14). Ponadto nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że udział profesjonalnego pełnomocnika jest niezbędny do rozpoznania sprawy przed sądem I instancji. Wyjaśnić należy, co też uczynił już referendarz sądowy, że konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla strony jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć jej prawo do sądu. Po ponownej analizie sytuacji majątkowej spółki, zdaniem sądu trafnie referendarz sądowy uznał, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.