I SPP/Go 25/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 25/20 wydanego w sprawie ze skargi P.Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do lipca 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżący P.Ś. - reprezentowany przez radcę prawnego - wraz ze skargą wniósł do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że w toku postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zastosowano wobec niego wszelkie możliwe rodzaje środków: dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia wierzytelności, w tym wierzytelności z rachunków bankowych, wpisano hipoteki na nieruchomościach stanowiących jego własność, pozbawiając go tym samym możliwości regulowania bieżących zobowiązań, w tym opłaty sądowej. Oświadczył, że jest posiadaczem dwóch nieruchomości - lokali położonych w [...]. Nie posiada oszczędności, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z małoletnim synem. Źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 7.900 zł miesięcznie netto i wynajem nieruchomości w kwocie 1.200 zł miesięcznie. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał zadłużenia w bankach na łączną kwotę 160.0000 zł, alimenty na syna 1.000 zł i koszty na mieszkanie 800 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów, pismem z dnia [...] maja 2020 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał kopie wyroku rozwodowego skarżącego z dnia [...] lipca 2016 r., wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z zapisem o zawieszeniu z dniem [...].12.2019 r. prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zaświadczenie o zatrudnieniu i zestawienia składników wynagrodzenia skarżącego za okres styczeń - marzec 2020 r., kopię umowę najmu lokalu, wyciągi z rachunków bankowych skarżącego prowadzonych przez [...] S.A. i [...] S.A., kopie dwóch umów pożyczek, kopie tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych oraz wydruki z Ksiąg Wieczystych. W pismach z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżący oświadczył, że ponosi wydatki na utrzymanie obu mieszkań w kwotach odpowiednio 870 zł i 440 zł miesięcznie, i obejmują one: opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie, czynsz, TV, telefon i internet. Z kolei pozostałe miesięczne wydatki oszacował na kwotę 2.540 zł, z czego: wyżywienie skarżącego - 1.000 zł, wyżywienie syna - 300 zł, zakup odzieży - 600 zł (w tym syna 300 zł), leczenie - 250 zł (w tym leczenie syna 100 zł), szkoła syna - 190 zł i jego kieszonkowe - 200 zł. Oświadczył nadto, że wszystkie opłaty pokrywane są z wynagrodzenia. Postanowieniem z 1 czerwca 2020 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący posiada źródło stałego i znacznego dochodu ze stosunku pracy. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z dwóch rachunków bankowych prowadzonych przez [...] S.A. i [...] S.A. w ww. okresie nie odnotowano wpływów tytułem wynagrodzenia za pracę (ostatni przelew środków zatytułowany "wynagrodzenie" miał miejsce [...].09.2019r.), co oznacza, że skarżący posiada rachunek, którego nie ujawnił w niniejszym postępowaniu. Brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącego uniemożliwia – zdaniem Sądu - dokonanie oceny jego możliwości płatniczych, a tym samym również uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego wskazał, że suma stałych, miesięcznych dochodów skarżącego znacznie przekracza zadeklarowane przez skarżącego wydatki. Co prawda, w grudniu 2019 r. skarżący zawiesił działalność gospodarczą. Jednak od marca 2020 r., oprócz wynagrodzenia ze stosunku pracy, uzyskuje dodatkowy dochód z wynajmu jednego z mieszkań w wysokości 2.300 zł miesięcznie, co wynika z przedłożonej umowy najmu lokalu, a nie kwoty 1.200 zł jaką skarżący wskazał w formularzu PPF. Podkreślił, że nie sposób też nie zauważyć, że nie wszystkie wykazane wydatki skarżącego należą do kosztów utrzymania koniecznego. Nie stanowią wydatków niezbędnych na utrzymanie chociażby koszty internetu, telefonu czy kieszonkowego. W ocenie referendarza sądowego, już sama miesięczna nadwyżka dochodów nad wydatkami skarżącego, nawet po potrąceniach komorniczych (np. w marcu 2020 r. nadwyżka dochodów w wysokości około 1.900 zł) daje podstawę do przyjęcia, iż wnioskodawca ma możliwość pozyskania środków na uiszczenie jedynej opłaty na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego - wpisu od skargi, nawet w kwocie 4.037 zł. Strona powinna bowiem spodziewać się ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, zaś koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W sprzeciwie zarzucono, że referendarz sądowy nie odniósł się do uzyskiwanych przez skarżącego dochodów do wysokości opłaty sądowej. Przedmiotowa kwota, w sytuacji zajęcia wynagrodzenia za pracę, pozostaje zbyt wysoka, by mógł ją ponieść bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Zaznaczył, że trudno wymagać, by czynił oszczędności z przewidywaniem konieczności opłacenia skargi. Ponadto, w stosunku do niego zostały zastosowane wszelkie możliwe środki zabezpieczające oraz egzekucyjne, tym samym od wielu miesięcy odczuwa skutki ograniczenia możliwości zarobkowania oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Odnosząc się do kwestii przekazywania wynagrodzenia na rachunek bankowy wskazał, że jest ono przekazywane na kartę płatniczą [...], tym samym nie było objęte wezwaniem referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.– dalej cyt. jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.) Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. W niniejsze sprawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. W sprzeciwie skarżący zarzucił, że referendarz sądowy nie odniósł uzyskiwanych przez niego dochodów do wysokości opłaty sądowej wynoszącej 4.037 zł. Sąd tego zarzutu nie podziela. Z treści zaskarżonego postanowienia wprost wynika bowiem, że referendarz sądowy w oparciu o dokumenty, które skarżący przedstawił, przenalizował comiesięczne dochody z ponoszonymi wydatki. Wynikało z nich, że skarżący posiada stałe źródło dochodu ze stosunku pracy. Po potrąceniach komorniczych, za luty 2020 r. wyniosło ono 5.019,97 zł, zaś za marzec 2020 r. - 4.423,64 zł. Wziął pod uwagę również dochód z wynajmu mieszkań w kwocie 2.300 zł miesięcznie. Następnie skonfrontował powyższe dochody z oszacowanymi przez skarżącego wydatkami na kwotę 4.850 zł, słusznie podkreślając, że nie wszystkie z nich należą do kosztów utrzymania koniecznego. Oczywiście, jednomiesięczna kwota nadwyżki dochodów na wydatkami, ustalona na podstawie dokumentów, które skarżący zdecydował się przedstawić, nie wystarcza na opłacanie wpisu sądowego. Nie oznacza to jednak, że skarżący niejako automatycznie powinien zostać zwolniony z obowiązku jego uiszczenia. Należy bowiem po pierwsze zauważyć, że skarżący inicjując postępowanie sądowe powinien spodziewać się ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie. Po drugie zaś, wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał m.in. zadłużenia w bankach na łączną kwotę 160.000 zł. Tymczasem ugruntowany jest pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu/pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13 i z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13). Co najistotniejsze jednak, a co słusznie referendarz sądowy podkreślił, skarżący nie przedłożył w sprawie wszystkich istotnych dokumentów, które obrazowałyby jego aktualną sytuację finansową. Trzeba bowiem zauważyć, że przedstawił on wyciągi z dwóch rachunków bankowych. Na żadnym z nich od września 2019 r., nie odnotowano wpływów tytułem wynagrodzenia za pracę. Skarżący w złożonym sprzeciwie wskazał z kolei, że jest ono przekazywane na kartę płatniczą [...], tym samym nie było objęte wezwaniem referendarza sądowego. W ocenie Sądu, tego rodzaju postępowanie wnioskodawcy wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Trzeba bowiem jeszcze raz zaakcentować, że zawarty art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej pomocy. Skoro skarżący sam wskazuje, w jaki sposób przekazywane jest mu wynagrodzenie, to powinien wraz z tym przedłożyć stosowną dokumentację obrazującą aktualny stan środków na wskazanej przez niego karcie. W postępowaniu o przyznanie z prawa pomocy, to bowiem skarżący wpierw jest zobowiązany do zobrazowania pełnej sytuacji finansowej. To, że z kolei w wezwaniu nie zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyciągu z karty płatniczej [...], nie oznacza, że skarżący nie powinien tej okoliczności udokumentować. Z tego samego bowiem wezwania referendarza sądowego, na które skarżący się powołuje, wynika bowiem, że został wezwany do przedłożenia dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów. Niewątpliwe jest więc, że brak udokumentowania stanu karty płatniczej, na którą – zresztą zgodnie z tym co skarżący twierdzi, przekazywane jest główne źródło dochodu w postaci wynagrodzenia - oznacza, że w konsekwencji brak jest możliwości oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Choć sama wysokość wynagrodzenia nie jest kwestionowana, to uniemożliwia dokonanie oceny, jaki jest bieżący stan środków na karcie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a, postanowił jak w sentencji.