I SO/Sz 7/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca: sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2021 r. sprawy z wniosku T.I. w przedmiocie wymierzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych grzywny za nieprzekazanie skargi p o s t a n a w i a: 1) wymierzyć Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych grzywnę w wysokości [...] złotych za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy w terminie; 2) zasądzić od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T.I. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

T. I. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że 3 września 2020 r. wniósł za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ") skargę na przewlekłość prowadzonego przez Organ postępowania. Mimo upływu terminu określonego w art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2020.2325 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), organ nie przekazał skargi sądowi – wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę – o czym Strona dowiedziała się z wiadomości e-mail przesłanej przez sekretariat WSA w Szczecinie. Z uwagi na powyższe, Strona złożyła do tutejszego sądu wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi w terminie. W odpowiedzi Organ wniósł o oddalenie wniosku w całości. W uzasadnieniu pisma Organ wskazał, że w sprawie zaistniały okoliczności, które uzasadniają odstąpienie od wymierzenia grzywny. Zdaniem Organu brak jest jakiegokolwiek celowego działania organu w przekroczeniu terminu z art. 54 § 2 P.p.s.a. W 2020 r. w związku z pandemią Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w tym Oddział w S. - jako jedyna instytucja państwowa realizował pomoc rządową w postaci Tarcz Antykryzysowych przy jednoczesnym nadmiernym obciążeniu bieżącymi zadaniami i niedoborze kadry własnej. W okresie wzmożonego wpływu wniosków tj. od marca 2020 r., realizujący wniosek Strony Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 oprócz bieżących zadań został obciążony dodatkowymi wnioskami z Tarczy Antykryzysowej tj. rejestracją zasiłków rehabilitacyjnych, obsługą wypłaty zasiłków rehabilitacyjnych, elektroniczną obsługą wniosków z Platformy Usług Elektronicznych zasiłki opiekuńcze, obsługą i wypłatą dodatków solidarnościowych, zakładaniem i wiązaniem kont w Centralnym Rejestrze Świadczeniobiorców z Centralnym Rejestrem Ubezpieczonych dla osób wnioskujących o świadczenia postojowe, które było niezbędne do wypłaty świadczenia postojowego. W między czasie pracownicy komórki Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 przebywali na zasiłkach opiekuńczych (opieka na dzieci do lat 8), zwolnieniach lekarskich oraz kwarantannach i izolacjach. Narastający wpływ wniosków dotyczył również świadczeń emerytalnych - obsługiwanych na bieżąco przez ww. komórkę. W związku bowiem z wejściem w dniu 10 lipca 2020 r. ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - realizującej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019 r. (P 20/16) stwierdzającego niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w roku 1953 kobiet, które przez 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury wcześniejszej - Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 przygotowywał się do masowej - o zasięgu ogólnopolskim akcji rozpatrywania wniosków o przeliczenie świadczeń osób uprawnionych z ww. ustawy, która rozpoczęła się w październiku 2020 r., a skończyła w lutym 2021 r. Od stycznia 2021 r. Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 odnotowywał wśród pracowników zwiększoną absencję chorobową. Pojawiły się zarówno zachorowania na Covid-19 jak i inne choroby. Powstała konieczność prewencji poprzez wyłączanie z funkcjonowania kolejnych pomieszczeń z pracownikami w związku z ryzykiem zakażenia Covid-19. Pomimo jednak, że na bieżąco podejmowanych było wiele działań organizacyjnych, prewencyjnych - nie udało się dotrzymywać wszystkich terminów z bieżącej pracy. Organ wskazuje, że w Wydziale Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 zdarzały się okresy absencji aż 70 % załogi. Obsługa wszystkich Tarcz Antykryzysowych była niestety priorytetem, aby zagwarantować wypłatę świadczeń. Zdaniem organu, nieprzekazanie skargi w ustawowym terminie do Sądu wraz z odpowiedzią organu i aktami w żadnym wypadku nie była skutkiem lekceważenia obowiązujących przepisów, czy braku świadomości ciążących na organie obowiązków ale wynikiem niezależnych okoliczności. Przyrost liczby dodatkowych zadań związanych z obsługą Tarczy Anty kryzysowej, związane z tym problemy techniczne, niedostosowana do skali i liczby spraw obsada kadrowa - wpłynęły bezsprzecznie na zakłócenia płynności prowadzonych postępowań, czy ogólnie pojętą organizację pracy w sposób zapewniający terminową i prawidłową realizację zadań. Następnie organ wskazał, że instytucja wymierzenia grzywny organowi jest dodatkowym środkiem dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Zastosowanie omawianej regulacji zasadniczo warunkowane jest celem skargi na przewlekłość, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu bezczynności (przewlekłości) w postępowaniu. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie ma podstaw do wymierzenia organowi grzywny. Sprawa Strony jest prowadzona i monitorowana od stycznia 2020 r. przez Departament Świadczeń Emerytalno-Rentowych w W. . Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych-2 Oddziału ZUS w S. przez olbrzymie braki kadrowe w okresie pandemii, nałożenie wielu dodatkowych zadań skierował skargę do Departamentu zamiast do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 55 § 1 w związku z art. 16 § 2 P.p.s.a. Jak stanowi art. 54 § 1 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Zgodnie zaś do art. 54 § 2 P.p.s.a. organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 tej ustawy, czyli do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 18 lutego 2021 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2020 r. i w drugim półroczu 2020 r. (M.P. poz. 199) przeciętne wynagrodzenie miesięczne wyniosło w 2020 r. 4 512,41 zł. Z przedstawionych regulacji prawnych jednoznacznie wynika, że podmiot, za pośrednictwem którego kierowana jest dla sądu administracyjnego skarga w przedmiocie, jest bezwzględnie obowiązany przekazać to pismo sądowi wraz z kompletem akt sprawy w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania skargi. Sąd podkreśla jednocześnie, że instytucja wymierzenia organowi grzywny w sytuacji braku wywiązania się z nałożonych na niego ustawowych obowiązków w zakresie postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter dyscyplinujący, restrykcyjny i prewencyjny. Mobilizuje ona bowiem organ do niezwłocznego przekazania skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę, a jednocześnie stanowi sankcję za niedokonanie tych czynności w wymaganym terminie. Zapobiega także naruszeniom tego obowiązku w przyszłości (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2017 r., I OZ 1702/17; z dnia 6 czerwca 2014 r., I OZ 429/13 oraz z dnia 12 lutego 2014 r., I OZ 72/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i wszystkie pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu niniejszego postanowienia). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarga Strony na przewlekłość organu w przedmiocie prowadzonego postępowania została złożona za pośrednictwem organu 3 września 2020 r., a zatem organ zobligowany był do przekazania Sądowi akt sprawy w terminie do 5 października 2020 r. (poniedziałek). Skarga na przewlekłość postępowania wraz z odpowiedzią wpłynęła do tutejszego Sądu 16 lipca 2021 r., a zatem z uchybieniem terminu wskazanego w art. 54 § 2 P.p.s.a. Niedotrzymanie tego terminu przez organ spowodowało wyczerpanie przesłanek o których stanowi art. 55 § 1 P.p.s.a. Wymierzając grzywnę w wysokości [...] zł Sąd wziął pod uwagę wielkość opóźnienia oraz fakt, że skarga wraz z odpowiedzią i aktami sprawy została przekazana do Sądu, a więc odpadła potrzeba odwoływania się do funkcji dyscyplinującej grzywny. Sąd wziął pod uwagę również i to, że powyższe opóźnienie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, albowiem za takie, w ocenie Sądu, nie mogły zostać uznane powody wskazane przez organ, tj. "przeoczenie" skargi. Powyższe, w ocenie Sądu, nie pozwala na oddalenie wniosku Skarżącego, o co wnosił organ i uzasadnia wymierzenie grzywny. Sąd wskazuje bowiem, że o ile w rozpoznawanej sprawie, nie dojdzie do zaktualizowania funkcji dyscyplinującej wymierzonej grzywny to nadal – wbrew twierdzeniu organu - aktualne pozostają jej funkcja represyjna i prewencyjna. W rozpoznawanej sprawie wymierzenie organowi grzywny, służyć ma spełnieniu jej funkcji represyjnej zaś grzywna za przekroczenie terminu wiąże się z funkcją represyjną niezależnie od tego, czy organ przesłał skargę, odpowiedź na skargę i akta przed posiedzeniem sądu czy też złożeniem wniosku, doręczeniem mu wniosku o wymierzenie grzywny czy też nie. W obu przypadkach spotyka go represja za niedopełnienie tej czynności w przepisanym terminie. Różnica sprowadza się do tego, że w pierwszym przypadku funkcja represyjna występuje obok funkcji dyscyplinującej, zaś w drugim już nie. Dlatego sąd, który wymierza grzywnę, mimo dopełnienia przez organ obowiązków z art. 54 § 2 P.p.s.a. przed posiedzeniem sądu czy też przed złożeniem przez stronę lub doręczeniem organowi wniosku o wymierzenie grzywny ale z uchybieniem terminu, wymierza ją wyłącznie za uchybienie terminu (por. uchwała NSA III GPS 3/09 z dnia 3 listopada 2009 r.). Sąd wskazuje bowiem, że przedmiot zaskarżenia określony w art. 55 § 1 P.p.s.a. obejmuje nie tylko zaniechanie przekazania sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy, ale także zwłokę organu w dopełnieniu tej czynności. Oznacza to, że nie przestanie on istnieć w przypadku przekazania sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt spraw z uchybieniem terminu nawet jeżeli przekazanie to nastąpiło przed złożeniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. Nie zachodzi zatem bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, wskazane przez Organ jako przyczyna uchybienia ww. terminowi, należało uznać, że grzywna w kwocie [...]zł będzie adekwatna do stopnia naruszenia obowiązku przekazania skargi z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w ww. terminie. Miarkując wysokość grzywny Sąd wziął bowiem pod uwagę powyższe okoliczności wskazane przez Organ w odpowiedzi na skargę. Sąd pragnie podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie, wymierzenie grzywny oprócz funkcji represyjnej, pełnić ma nade wszystko funkcję prewencyjną. Ukaranie organu przez Sąd służyć ma bowiem zapobieganiu analogicznym naruszeniom prawa w przyszłości. O kosztach, na które składa się wpis od wniosku w kwocie [...]zł Sąd orzekł na podstawie art 200 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a.