I SAB/Wa 84/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. B. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] w rejonie ulic [...], [...], [...], [...], [...] i [...], oznaczoną hip. jako "[...]" działki: "[...]", "[...]", "[...]" i działka nr [...] 1. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz T. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W piśmie z dnia 5 stycznia 2023 r. T. B. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na przewlekłość i bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], należącą do J. W., oznaczoną hip. jako "[...]" działki: tzw. "[...]", tzw. "[...]", tzw. "[...]" i tzw. "[...]", zarzucając organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy oraz wnioskując o zobowiązanie Prezydenta m.st. Warszawy do rozpatrzenia złożonego wniosku o ustalenie odszkodowania i wydania decyzji administracyjnej w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2012 r. członkowie jego rodziny wystąpili o przyznanie odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa, na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 279) nieruchomości należące do J. W., nazwa hipoteczna "[...]". Wniosek ten był kolejnym wnioskiem o odszkodowanie złożonym w sprawie. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na bezczynność organu w tej sprawie Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. Nr [...] uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi m.st. Warszawy dodatkowy termin do załatwienia sprawy, tj. dwa miesiące od dnia otrzymania postanowienia wraz z aktami sprawy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 czerwca 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 282/17 zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do wydania decyzji w tej sprawie co do działek: tzw. "[...]", tzw. "[...]", tzw. "[...]" i tzw. "[...]" - z nieruchomości należących do J. W., nazwa hipoteczna "[...]". W następstwie powyższego wyroku Prezydent m.st. Warszawy wydał w dniu 5 czerwca 2020 r. decyzję odmowną nr [...]. Decyzja ta została jednak uchylona przez Wojewodę Mazowieckiego decyzją z dnia 17 maja 2021 r. nr [...]. Do dnia złożenia skargi organ nie wydał decyzji co do działek objętych ww. wyrokiem i decyzjami. W związku z tym skarżący zwrócił się w dniu 26 listopada 2021 r . z ponagleniem do Wojewody na przewlekłość Prezydenta. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2022 r. Wojewoda uznał zasadność ponaglenia na przewlekłość. W piśmie z dnia 28 kwietnia 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy poinformował jedynie skarżącego, że rozpatrzy sprawę do 30 grudnia 2022 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania w tej sprawie, w tym m.in., że pismem z dnia 1 lipca 2021 r. wezwał strony m.in. o przedłożenie do akt sprawy oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po: K. Z., O. Z. i L. Z. w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem zawieszenia przedmiotowego postępowania do czasu ustalenia wszystkich spadkobierców właścicieli nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 25 lipca 2021 r. zawarł stanowisko, że "dołączanie do akt sprawy o odszkodowanie po J. W. i innych osób, które ubiegają się o odszkodowanie po zupełnie innych osobach (W. W. i innych), i nie należą do spadkobierców J. W. nie powinno mieć miejsca", bowiem złożone wnioski o odszkodowanie "zawsze dotyczyły tylko najbliższej rodziny wnioskodawców, zatem dołączanie do akt o odszkodowanie po J. W. pism innych osób, innych rodzin, nie ma uzasadnienia. Osoby te powinny mieć swoje odrębne akta ze swoimi indywidualnymi numerami akt." Organ wyjaśnił, że ustalenie wszystkich stron postępowania jest jego obowiązkiem, w związku z czym w dniu 9 lutego 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem nr [...] zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu przedłożenia do akt sprawy prawomocnego postanowienia sądu powszechnego lub aktu poświadczenia dziedziczenia o nabyciu spadku po: K. Z., O. Z., L. Z. oraz ewentualnych następcach prawnych po dawnych właścicielach hipotecznych nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga na bezczynność zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w zakresie wskazanych w piśmie inicjującym postępowanie przed sądem administracyjnym postaci niedziałania organu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest związany kwalifikacją wskazaną przez skarżących. Ostateczną decyzję dotyczącą tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu, czy stan przewlekłości prowadzonego postępowania podejmuje Sąd i daje temu wyraz w wyroku (zob. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność), 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Terminy załatwiania spraw w postępowaniu jurysdykcyjnym określają przepisy art. 35 k.p.a., a przekroczenie tych terminów (ewentualnie terminów szczególnych lub przedłużonych w związku z postanowieniami art. 36 k.p.a.) oznacza stan bezczynności zaskarżalnej do sądu administracyjnego (patrz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 86). Zdaniem Sądu, istota zarzutów skargi w niniejszej sprawie dotyczy niezałatwienia sprawy w terminach ustawowych, określonych w art. 35 k.p.a. i z tej przyczyny należało uznać, że przedmiotem skargi jest bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w rozpoznaniu wniosku z dnia 4 kwietnia 2012 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] oznaczoną hip. jako "[...]" działki: tzw. "[...]", tzw. "[...]", tzw. "[...]" i tzw. "[...]", pomimo że skarżący wskazał, iż skarży również przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w tej sprawie. Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności, jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, będą natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 4 kwietnia 2012 r., K. L., T. W. i M. F. złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako "[...]". Organ był zobowiązany do rozpatrzenia tego wniosku i zakończenia sprawy administracyjnej w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie w dniu 5 czerwca 2020 r., wykonując wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 282/17, Prezydent m.st. Warszawy wydał decyzję co do nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie i skargą w niniejszej sprawie, jednak decyzja ta została następnie uchylona przez Wojewodę Mazowieckiego decyzją z dnia 17 maja 2021 r. Jak wynika z akt sprawy decyzja organu odwoławczego została doręczona Prezydentowi m.st. Warszawy w dniu 25 maja 2021 r. (prezentata organu – k. 247 akt administracyjnych) i od tego dnia biegł termin na ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednak wniosek z dnia 4 kwietnia 2012 r. co do omawianej części nieruchomości pozostał nierozpoznany do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ pozostawał bezczynny w rozpoznaniu wniosku w części wskazanej w skardze. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność, sąd stwierdza jednocześnie, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W ocenie Sądu, taka sytuacja niewątpliwie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W sprawie z wniosku K. L., T. W. i M. F. z dnia 4 kwietnia 2012 r., organ, jak już wskazywano, nie zakończył postępowania w części objętej wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. po uchyleniu jego decyzji przez Wojewodę Mazowieckiego decyzją z dnia 17 maja 2021 r. Od upływu terminów określonych w art. 35 § 3 k.p.a., do dnia zawieszenia postępowania w sprawie upłynęło ponad 20 miesięcy. Powoływane przez organ w odpowiedzi na skargę, podejmowane w sprawie czynności procesowe związane z ustaleniem kręgu stron postępowania, a także wynikający z akt sprawy przebieg postępowania administracyjnego, w żaden sposób nie tłumaczą tak znacznego (tj. dziewięciokrotnego) przekroczenia ustawowych terminów. Organ nie podejmował w sposób efektywny czynności w sprawie, nie zmierzał do szybkiego jej zakończenia, chociażby poprzez sprawne ustalenie kręgu stron postępowania. Na ocenę, czy organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, miało również wpływ nieuwzględnienie przez Prezydenta m.st. Warszawy wskazań zawartych w postanowieniu Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 czerwca 2022 r., w którym Wojewoda wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin załatwienia sprawy na 4 miesiące od dnia doręczenia tego postanowienia organowi, tj. do dnia 17 października 2022 r. Uchybienie terminowi wyznaczonemu przez organ wyższego stopnia wyniosło zatem prawie 4 miesiące, co świadczy o tym, że postanowienie z dnia 9 czerwca 2022 r. zostało nie zostało przez Prezydenta m.st. Warszawy wykonane. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał w pkt 1 wyroku, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ostatecznie postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 r., a więc już po złożeniu skargi do Sądu w niniejszej sprawie, organ wydał postanowienie nr [...], którym, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił postępowanie administracyjne. Należy zaznaczyć, że prawidłowość tego postanowienia nie jest przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Natomiast zgodnie z art. 101 § 3 k.p.a., na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie. W myśl zaś art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie podlegają kontroli przez sądy administracyjne. Strona ma zatem możliwość poddania kontroli sądu administracyjnego postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego w odrębnym trybie, zaś w niniejszej sprawie Sąd zobowiązany jest wziąć pod uwagę okoliczność zawieszenia postępowania, która skutkuje tym, że postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu stało się bezprzedmiotowe i w tym zakresie należało umorzyć postępowanie sądowe w pkt 2 wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Umorzenie postępowania w pkt 2 sentencji nastąpiło na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. O kosztach w pkt 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.