I SAB/Wa 361/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M., E. K., M. J., D. J., B. U. i S. Z. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] – [...][...], ozn. nr hip. "[...] we wsi [...]" - w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżących M. M., E. K., M. J., D. J., B. U. i S. Z. sumę pieniężną w kwocie po 1000 (jeden tysiąc) złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących M. M., E. K., M. J., D. J., B. U. i S. Z. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2021 r. M. M. , E. K. , M.J. , D. L., B. U. i S. Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 21 lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] - [...] , ozn. nr hip. "[...] we wsi [...] ". Skarżący zarzucili Prezydentowi naruszenie art. 35 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 12 oraz art. 36 § 1 i 2 kpa, polegające na bezczynności w rozpoznaniu opisanego na wstępie wniosku. W uzasadnieniu skargi opisali dotychczasowy tok postępowania w sprawie oraz wskazali, że organ nie podejmuje czynności bezpośrednio zmierzających do załatwienia sprawy w drodze decyzji, mimo że od zainicjowania postępowania minęło już przeszło 41 miesięcy, natomiast od dnia uchylenia przez Wojewodę [...] postanowienia Prezydenta zawieszającego postępowanie minęło przeszło 24 miesiące. Pomimo upływu znacznego okresu czasu oraz ponaglenia organu, sprawa pozostaje niezakończona, choć organ dysponuje kompletną dokumentacją. Skarżący wskazali, że w okolicznościach sprawy przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej jako zadośćuczynienie za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy zdyscyplinuje organ do jej załatwienia. W konsekwencji skarżący wnieśli o: wyznaczenie Prezydentowi miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej w sprawie rozpoznania opisanego wniosku odszkodowawczego, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 1000 zł, zasądzenie od organu na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] ponownie zawiesił postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie do czasu rozpatrzenia wniosku T. M. z dnia 22 grudnia 1990 r., ponowionego pismem z dnia 22 grudnia 1997 r., w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości hipotecznej. Z analizy akt sprawy wynika, że pismem z dnia 21 lutego 2018 r. (data wpływu do organu 15 marca 2018 r.) M. M. , E. K. , M.J. i D. L. wystąpili do Prezydenta z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Prezydent postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie zainicjowane tym wnioskiem do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1951 r. nr [...], odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 289/18, po rozpoznaniu skargi wnioskodawców na bezczynność Prezydenta, stwierdził, że bezczynność organu w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku odszkodowawczego nie mała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu oraz oddalił skargę w pozostały zakresie dotyczącym przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Pismem z dnia 20 marca 2019 r. zgłoszenie do udziału w sprawie zgłosili B. U. i S. Z. . Odpis prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 289/18 wpłynął do Prezydenta wraz z aktami sprawy w dniu 15 maja 2019 r. Następnie Wojewoda postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił zawieszające postanowienie Prezydenta z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] r. Odpis postanowienia Wojewody wpłynął do Prezydenta w dniu 23 lipca 2019 r. Wobec dalszej bezczynności Prezydenta skarżący pismem z dnia 30 lipca 2021 r. wnieśli do Wojewody ponaglenie na niezałatwienie przez Prezydenta sprawy w ustawowym terminie. W tej sytuacji Prezydent postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] zawiesił postępowanie odszkodowawcze do czasu rozpatrzenia wniosku T. M. z dnia 22 grudnia 1990 r., ponowionego pismem z dnia 22 grudnia 1997 r., w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości hipotecznej. Jednakże postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, Prezydent nie zakończył sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 21 lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość położoną w [...] i wobec uchylenia przez organ II instancji postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] postanowienia Prezydenta z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] zawieszającego postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nadal pozostaje w zwłoce. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności, co skutkowało zobowiązaniem przez Sąd organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku w zakreślonym terminie. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Z nadesłanych do Sądu akt sprawy wynika bowiem, że Prezydent procedował opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, a podejmowane przez niego czynności nie cechowała płynność działania, lecz były one podejmowane w bardzo dużych odstępach czasu, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. W szczególności na uwagę zasługuje okoliczność, że od dnia wpływu do organu odpisu postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o uchyleniu postanowienia Prezydenta z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] zawieszającego postępowanie w sprawie, tj. od dnia 23 lipca 2019 r. do dnia 18 sierpnia 2021 r. (pismo informacyjne w sprawie do pełnomocnika skarżących) Prezydent nie dokonał żadnej czynności zmierzającej do zakończenia postępowania i mającej odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Następnie Prezydent ponownie zawiesił postępowanie w sprawie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r., jednakże również ono zostało uchylone postanowieniem Wojewody z dnia [...] grudnia 2021 r. Opisane działanie organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Sąd wskazuje również, że skomplikowany charakter sprawy nie uwalnia organu od powinności zakończenia jej w ustawowym terminie. Organ ma bowiem obowiązek tak procedować, by zapewnić prawo stron do szybkiego i sprawnego załatwienia sprawy. Z tych względów, w ocenie Sądu, zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta nosi cechy rażącego naruszenia prawa, tj. art. 7, 8, 9, 12 i 35 kpa. Orzekając, Sąd uwzględnił okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych przez COVID-19. Z wyżej powołanych powodów Sądu uznał, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej. Sposób rozpatrywania tej sprawy przez organ pozwalają na przyjęcie, że bez zastosowania tego środka organ nadal nie będzie podejmował działań w celu rozpatrzenia złożonego wniosku w wyznaczonym terminie. Powoduje to dla stron uciążliwości, które wymagają zadośćuczynienia poprzez przyznanie sumy pieniężnej obecnie w kwocie po 1000 zł. Stanowi ona także formę rekompensaty dla skarżących za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy zainicjowanej wnioskiem odszkodowawczym. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 i 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.