I SAB/Wa 286/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania odwołania 1. stwierdza, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. nr [...]; 3. przyznaje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącej A. M. sumę pieniężną w wysokości 1000 (tysiąc) złotych.

[...] (dalej jako "skarżąca") pismem z 27 października 2023 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 29 grudnia 2022 r. nr ZŻ/BON/001340/2022 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia - warszawski bon żłobkowy na [...] na okres 2022/2023. Żądała stwierdzenia przez Sąd, że organ dopuścił się bezczynności i zobowiązania go do załatwienie odwołania w określonym terminie, jak też o przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości 1500 zł. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że choć akta sprawy wraz z odwołaniem wpłynęły do Kolegium w dniu 27 stycznia 2023 r., to do wniesienia skargi, tj. 27 października 2023 r. nie wydano decyzji (mimo upływu 9 miesięcy od wniesienia odwołania). Organ nie tylko nie przejawia jakiejkolwiek aktywności, lecz także ignoruje próby uzyskania informacji na temat przyczyn takiego stanu rzeczy. Nie ulega więc wątpliwości, że Kolegium nie rozpoznało wniesionego w dniu 16 stycznia 2023 r. odwołania w terminie określonym w art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Ponadto nie zrealizowało obowiązku przewidzianego w art. 36 § 1 K.p.a. Oczekiwanego skutku nie przyniosło też wniesienie w dniu 20 lipca 2023 r. ponaglenie do załatwienia sprawy w terminie. Kolegium pismem z 9 sierpnia 2023 r. poinformowało jedynie, że sprawa zostanie załatwiona do 10 września 2023 r., jednak do wniesienia skargi, tj. 27 października 2023 r., nie tylko nie zakończyło postępowania, ale również nie nadesłało żadnej informacji o przyczynach zwłoki. W związku z tym, że świadczenie, o przyznanie którego ubiega się skarżąca jest świadczeniem pomocowym, warunkowanym progiem dochodowym, okoliczność, że organy procedują przewlekle albo pozostają bezczynne nie pozostaje bez wpływu na jej sytuację finansową. Bon żłobkowy miał pomóc w opłacie za prywatny żłobek, natomiast rodzice muszą sami ponosić pełny jego koszt z uwagi na zwłokę organów. Wobec tego wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej w kwocie 1500 zł pozostaje jak najbardziej uzasadniony. Skarżąca zwróciła też uwagę, że sprawa nie wymaga przeprowadzenia skomplikowanego postępowania dowodowego, a w zasadzie jedynie zastosowania prawa do stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego i wskazał, że decyzją z 23 listopada 2023 r. nr KOC/562/Sr/23 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta z 29 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej warszawskiego bonu żłobkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność organu ma więc na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. W sytuacji natomiast wydania przez organ stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności organu administracji publicznej, bądź przewlekłości postępowania, staje się bezprzedmiotowe. Sąd, skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, nie może bowiem zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku uznania zasadności skargi zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji, czy postanowienia. Jak wynika natomiast z akt niniejszej sprawy, Kolegium nie można w chwili obecnej zarzucić bezczynności, bowiem przed dniem rozpatrzenia skargi przez Sąd, tj. w dniu 23 listopada 2023 r. wydało decyzję, którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 29 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej warszawskiego bonu żłobkowego. Powyższe miało miejsce już po wniesieniu skargi, ale przed dniem wyrokowania. Zdaniem Sądu, wydanie przez organ tej decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność w przedmiocie rozpoznania odwołania, nawet wówczas, gdy orzeczenie to podjęte zostało z naruszeniem terminu przewidzianego do jego wydania, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Oczywiste jest bowiem, że organ sprawę już załatwił. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się zatem bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego nie powoduje natomiast, stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się również bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, w tym zakresie, Sąd jest zobowiązany się wypowiedzieć. Aby wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić czy organ administracji załatwiając sprawę podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Oceniając zatem przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność Kolegium w niniejszym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy mieć bowiem na uwadze, że od 27 stycznia 2023 r. (tj. od przekazania przez Prezydenta akt sprawy wraz z wniesionym odwołaniem skarżącej od decyzji z 29 grudnia 2022 r.) do dnia wydania decyzji z 23 listopada 2023 r. Kolegium nie podejmowało żadnych czynności w sprawie, nie gromadziło materiału dowodowego, jak również nie informowało skarżącej o przewidywanym terminie zakończenia postępowania odwoławczego i przyczynach zwłoki (zgodnie z art. 36 § 1 i § 2 K.p.a.). Do działania nie zmobilizowało Kolegium nawet wniesione przez skarżącą w dniu 20 lipca 2023 r. ponaglenie do załatwienia sprawy. Dopiero na skutek skargi na bezczynności z 27 października 2023 r. organ wydał decyzję z 23 listopada 2023 r. Zwłoka organu w rozpoznaniu odwołania skarżącej wyniosła zatem 10 miesięcy (przy jednoczesnym braku jakichkolwiek czynności w sprawie, jak też wynikających z akt okoliczności uzasadniających tę opieszałość), podczas gdy zgodnie z art. 35 § 3 K.p.a. załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Z powyższego wynika, że organ działał w sprawie opieszale i nieskutecznie co przedłużyło termin jej załatwienia, a co w konsekwencji nie pozostało bez wpływu na sytuację finansową rodziny skarżącej (bon żłobkowy miał bowiem pomóc jej w opłacie za prywatny żłobek, który to koszt nadal ponoszą rodzice). W orzecznictwie sądowadministracyjnymi podkreśla się natomiast, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce. Postępowanie odwoławcze prowadzone było bowiem z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 K.p.a. W konsekwencji w ocenie Sądu, uzasadnione jest również przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł, jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie odwołania, a co w okolicznościach niniejszej sprawy jest o tyle istotne, że przedmiotem sprawy było świadczenie pomocowe – warszawski bon żłobkowy. Określając wysokość sumy pieniężnej Sąd wziął pod uwagę, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co niewątpliwie narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Z drugiej strony Sąd wziął pod uwagę fakt, że organ ostatecznie zakończył przedmiotowe postępowanie odwoławcze decyzją z 23 listopada 2023 r., a zatem brak jest konieczności dyscyplinowania go do podjęcia działań. Zdaniem Sądu, kwota przyznanej na rzecz skarżącej sumy pieniężnej będzie adekwatna w kontekście okoliczności faktycznych sprawy oraz sposobu postępowania organu, pozostającego w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Podkreślić jednocześnie należy, że zasądzona kwota ma charakter uznaniowy, a jej celem jest przede wszystkim zrekompensowanie skarżącej oczekiwanie na rozpoznanie jej sprawy. Wyższą, niż zasądzona, sumę pieniężną (skarżąca w skardze wskazywała na 1500 zł) Sąd uznał za zbyt wygórowaną, a kwota przyznana stanowi adekwatną rekompensatę za niedogodności, jakich skarżąca doznała w związku z zaniechaniami, których dopuścił się organ. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji. W pkt 3 wyroku orzeczono na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.