I SAB/Wa 167/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. stwierdza, że Minister Inwestycji i Rozwoju dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Ministra Rozwoju do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r., nr [...]; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz [...] solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. [...] złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpatrzenia wniosku [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] ustalającą wysokość odszkodowania za udział w nieruchomości położonej w Gminie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...], zajętej pod drogę publiczną ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że postępowanie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości trwa już ponad 13 lat. W tej sytuacji skarżący wnieśli o: stwierdzenie bezczynności Ministra Infrastruktury i Budownictwa (obecnie: Ministra Rozwoju), która ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie na rzecz skarżących od organu sumy pieniężnej do wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325), przyjęcie dowodów uzupełniających z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu skarg oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Opisał dotychczasowy przebieg postępowania nieważnościowego. Wyjaśnił, że organ nie pozostaje w bezczynności, bowiem rozstrzygnął przedmiotową sprawę decyzją z dnia [...] maja 2019 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że skarżący wyczerpali wymóg ustawowy warunkujący możliwość wniesienia przedmiotowej skargi, wnosząc uprzednio środek przewidziany w art. 37 § 1 kpa. Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji wydania przez organ, stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności czy przewlekłości organu administracji publicznej staje się bezprzedmiotowe, skoro organ w bezczynności już nie pozostaje. Sąd nie może zatem zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325), tj. zobowiązać organu do wydania w określonym przez Sąd terminie orzeczenia w sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] maja 2019 r. rozpatrzył wniosek [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. ustalającą wysokość odszkodowania za udział w przedmiotowej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną ul. [...] w [...] i stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. Okoliczność ta powoduje, że brak jest podstaw do zobowiązania przez Sąd organu do rozpoznania opisanego na wstępie wniosku w określonym przez Sąd terminie. Z tej przyczyny Sąd umorzył postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu. Podkreślenia wymaga jednak, że chociaż wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność bądź przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1953/12, z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2443/12; cbois.nsa.gov.pl.). Oceniając prowadzenie postępowania przez organ, Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Przy dokonywanej ocenie Sąd uznał, że z akt sprawy wynika, iż organ procedował opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a podejmowane przez niego czynności nie cechowała płynność działania, lecz były one podejmowane w bardzo dużych odstępach czasu, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy bez zaistnienia ku temu istotnych okoliczności. Podkreślić przy tym należy, iż pierwszą czynność w sprawie zmierzającą do rozpoznania przedmiotowego wniosku, mającą odzwierciedlenie w materiale dowodowym, organ podjął dopiero po wniesieniu przez wnioskodawcę ponaglenia, 3 lata od wpływu wniosku do organu. Taki sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek skarżących o przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem zastosowanie tej instytucji mogą uzasadniać tylko szczególne okoliczności sprawy, tj. wyjątkowo rażący charakter zwłoki w jej rozpoznaniu, jak też obawa, że bez zastosowania tego środka orzeczenie organu nie zostanie wydane. Wobec wydania już żądanej decyzji w niniejszej sprawie, taka sytuacja nie wystąpiła. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi nie pozwalają na przyjęcie, by skarżący na skutek nierozpoznania w ustawowym terminie przez organ nadzoru wniosku o stwierdzenie nieważności doznali uciążliwości, które obecnie wymagałyby zadośćuczynienia poprzez przyznanie im sumy pieniężnej. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 3 oraz § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 151 w związku z art. 149 § 2 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu orzeczono na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 powołanej ustawy (pkt 2 wyroku). W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.