I SAB/Wa 129/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania orzeczenia o zaliczeniu do grupy inwalidzkiej postanawia: odrzucić skargę.

K. R. (dalej jako "skarżąca") pismem z 20 marca 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "ZUS") w przedmiocie rozpoznania jej wniosku z 15 października 2002 r. o wydanie nowego orzeczenia o zaliczeniu do grupy inwalidzkiej. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pmimo złożenia powyższego wniosku w 2002 r. nie zostało wydane nowe orzeczenie o zaliczeniu skarżącej do jednej z grup inwalidów, ani tez organ nie podjął żadnych czynności w sprawie. Wobec powyższego wniosła o zobowiązanie organu do wydania orzeczenia rozstrzygającego o ww. żądaniu w terminie 14 dni. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie i wskazał, że lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", stanową przepisy art. 83 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", które wyłączają kognicję sądów administracyjnych w sprawach indywidualnych decyzji wydawanych przez organ rentowy w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do sądu na zasadach określonych w art. 4779 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1055 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c." Ponadto w myśl art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia, Właściwości sądu administracyjnego podlegają wyłącznie sprawy wyraźnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawa objęta skargą nie ma więc charakteru sprawy administracyjnej, ale cywilnej. Dotyczy bowiem sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy. Na koniec organ zaznaczył, że na pismo skarżącej z 15 października 2002 r. udzielono jej odpowiedzi w dniu 30 października 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości. Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność, w której według skarżącej pozostaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nierozpoznanie jej wniosku z 15 października 2002 r. o wydanie nowego orzeczenia o innej treści niż zawarta w orzeczeniu z 29 sierpnia 1995 r. nr akt 573720. Jak wskazała w skardze powyższym orzeczeniem lekarz z Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 1 uznał, że brak jest podstaw do zaliczenia jej do jednej z grup inwalidzkich ze względu na ogólny stan zdrowia. Ocena dopuszczalności ww. skargi wymaga zatem ustalenia, czy orzeczenie lekarskie wydawane w toku postępowania rentowego prowadzonego przez ZUS, bądź odmowa wydania orzeczenia o określonej treści, przybiera formę określoną w jednym z wyżej wymienionych punktów art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, celowości przekwalifikowania zawodowego, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od jego orzeczenia przysługuje sprzeciw, a w wyniku sprzeciwu stosowne orzeczenie wydaje komisja lekarska. Żaden przepis ww. ustawy nie pozwala uznać, że wydanie takiego orzeczenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia albo innego aktu bądź czynności, o których mowa w przywołanym przepisie. Dodać należy, że takie orzeczenie jest jedynie elementem, etapem postępowania prowadzonego przez ZUS, które zmierza do ustalenia uprawnień rentowych zainteresowanej osoby. Zatem nie można mówić o bezprawnej bezczynności organu w sytuacji, gdy organ lub lekarz orzecznik (komisja) nie wydają orzeczenia w tej kwestii bądź też wydali orzeczenie o odmiennej treści niż spodziewała się tego strona wnioskująca. Skarga na tak rozumianą bezczynność jest niedopuszczalna. Żądanie skarżącej dotyczące wydania nowego orzeczenia o odmiennej treści od dotychczasowego, którym Komisja Lekarska uznała, że brak jest podstaw do zaliczenia jej do jednej z grup inwalidzkich należy niewątpliwie do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sprawy takie należą natomiast, zgodnie z art. 4778 K.p.c., do właściwości sądu powszechnego, a konkretnie do sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Ponadto, wskazać należy że stosownie do art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub od decyzji wydanej przez ten zespół (...). W związku z powyższym uznać należy, że w przypadku stwierdzenia przez skarżącą jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu organów ZUS, które mogą być uznane za bezczynność, zobowiązana jest ona poszukiwać ochrony w ramach właściwego postępowania przed sądem cywilnym, uregulowanego w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie mogą natomiast w tej sytuacji dochodzić swoich praw w drodze postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.