I SAB/Wa 11/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego postanawia odrzucić skargę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Zakład Ubezpieczeń") wszczął postępowanie wyjaśniające zainicjowane zgłoszeniem dokonanym przez R. G. (dalej jako "skarżący") do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę przez pracodawcę skarżącego, jak i podstawy wymiaru składek z tego tytułu, zawiadamiając o tym skarżącego pismem z 28 września 2023 r. Postanowieniem z 17 października 2023 r. organ rentowy zawiesił postępowanie w sprawie. Kolejno pismem z 24 listopada 2023 r. skarżący złożył ponaglenie, powołując jako podstawę prawną art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a."). Pismem z 18 grudnia 2023 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Zakład Ubezpieczeń pismem z 21 grudnia 2023 r., a zatem już po wniesieniu skargi, poinformował skarżącego o aktualnym stanie sprawy oraz o braku zastosowania w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisów dotyczących ponaglenia w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń, reprezentowany przez r. pr. A. K., opisał stan faktyczny i prawny sprawy. Podkreślił przy tym znaczenie art. 4779 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1606 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.c.") dla niniejszej sprawy. Wobec wyjaśnienia w treści odpowiedzi na skargę niemożności zastosowania przepisów regulujących postępowanie administracyjne do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń wniósł o odrzucenie skargi, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast merytoryczne rozpoznanie skargi zawsze poprzedza kontrola jej dopuszczalności. Kognicja sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 2 p.p.s.a. który zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Z treści wymienionego wyżej przepisu wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia, opinie i akty w nim wymienione (pkt 1-7) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, jak również na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1785) jak również postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 8-9). Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.) Zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, a jak stanowi § 3 tego przepisu, sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Wyjaśnić na wstępie należy, że kontrola sądowoadministracyjna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została uregulowana w sposób szczególny w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa o ubezpieczeniach społecznych"). Kognicja sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została precyzyjnie oznaczona w wyżej powołanej ustawie. Szczególną uwagę należy zwrócić na treść art. 83 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o ubezpieczeniach społecznych – zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, jak również umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Natomiast, jak wynika to z art. 83 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Jak wynika to z przywołanych powyżej przepisów decyzje Zakładu Ubezpieczeń w indywidualnych sprawach, co do zasady, podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, która następuje na skutek wniesionego odwołania. Jednakże art. 83 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, stanowiąc, że w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie, również otwiera drogę do wniesienia takowego odwołania. Prawodawca z kolei w art. 4778 § 1 k.p.c. ustanowił, że sądem właściwym do rozpoznania takowego wniesionego odwołania jest sąd okręgowy, za wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych, które są wówczas właściwe do rozpoznania odwołania. Oznacza to, że wojewódzkie sądy administracyjne co do zasady nie są uprawnione do kontroli sprawności prowadzonych przed Zakładem Ubezpieczeń postępowań. Jedynie w drodze wyjątku są uprawnione do kontroli decyzji Zakładu Ubezpieczeń (vide: art. 83 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniach społecznych), natomiast przepis ten nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie. Uwzględniając przedmiot wniesionej skargi, odnoszący się do bezczynności Zakładu Ubezpieczeń w postępowaniu w sprawie zgłoszenia skarżącego do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę i podstawy wymiaru składek z tego tytułu, należy wyjaśnić że sprawa ta nie znajduje się pośród spraw objętych kognicją wojewódzkich sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.