I SAB/Op 100/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia WSA Beata Kozicka Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego postanawia odrzucić skargę.

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. B. [dalej: skarżąca, strona] jest przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [dalej: Prezes ZUS, organ] postępowania w sprawie z odwołania od decyzji ZUS odmawiającej przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2024 r. Skarga została wniesiona w następującym stanie sprawy. Strona złożyła 5 lutego 2024 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko "W.1" B. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Według danych zapisanych w rejestrze PESEL imię i nazwisko dziecka to W. B. Zatem w związku z niepoprawnymi danymi identyfikacyjnymi dziecka, tj. imieniem dziecka, ZUS wezwał skarżącą do ponownego złożenia wniosku w terminie 14 dni z prawidłowo uzupełnionymi danymi dziecka. Wezwanie zostało doręczone wraz z końcem dnia 22 lutego 2024 r. i skarżąca miała 14 dni na złożenie poprawnie wypełnionego wniosku. W treści wezwania strona została poinformowana, że jeśli nie złoży nowego wniosku z poprawnymi danymi dziecka, to pierwszy wniosek będzie pozostawiony bez rozpatrzenia. Na powyższe wezwanie ZUS skarżąca nie odpowiedziała w wyznaczonym terminie. Poprawiony wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko W. B. wpłynął do ZUS 13 listopada 2024 r. Następnie dnia 27 listopada 2024 r. ZUS powiadomił skarżącą o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia od miesiąca wpływu wniosku do ZUS, tj. od listopada 2024 r. Natomiast decyzją z 4 grudnia 2024 r. ZUS odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2024 r. Od ww. decyzji strona wniosła odwołanie do Prezesa ZUS. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ stwierdził, że odwołanie nie może zostać uwzględnione i decyzją z 18 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Wcześniej jednak pismem z 20 maja 2025 r. skarżąca wniosła do organu ponaglenie w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691). W takim stanie sprawy strona wniosła do Sądu skargę z 22 sierpnia 2025 r., sprecyzowaną pismem z 8 października 2025 r., na: 1) decyzję Prezesa ZUS z 18 sierpnia 2025 r., 2) przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego przez Prezesa ZUS. Sprawa ze skargi na decyzję organu została odrębnie rozpoznana przez Sąd pod sygn. akt I SA/Op 705/25. W odpowiedzi na skargę dotyczącą przewlekłego prowadzenia postępowania organ wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie wydania decyzji przez Prezesa ZUS, wobec faktu rozpatrzenia odwołania przed wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ przyznał, że czynności w postępowaniu odwoławczym zostały podjęte z opóźnieniem, co wynikało z dużej ilości rozpatrywanych spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego podlega odrzuceniu. Jak stanowi art. 1 ust. 1–2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na zasadzie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: ppsa] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 ppsa, a w tym – w sprawach administracyjnych załatwianych poprzez wydanie decyzji (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa). Zgodnie z art. 149 § 1 ppsa sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ppsa). Według art. 53 § 2b ppsa skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 ppsa). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 ppsa). Na mocy art. 37 § 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W sprawie niniejszej strona wyczerpała przysługujące jej środki zaskarżenia, wniosła bowiem ponaglenie w trybie art. 37 kpa. Skarga strony podlega jednak odrzuceniu, ponieważ została złożona już po dniu, w którym Prezes ZUS załatwił sprawę odwoławczą, poprzez wydanie decyzji z 18 sierpnia 2025 r. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny, odpowiadając na pytanie: "Czy skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania wniesiona po jego zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w trakcie postępowania administracyjnego, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 lub pkt 6 ppsa, czy rozpoznaniu z uwzględnieniem art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 ppsa oraz art. 151 ppsa?", podjął 7 marca 2022 r. uchwałę, w składzie 7 sędziów, o sygn. akt II OPS 1/21 (publ. ONSAiWSA 2022, nr 3, poz. 34), następującej treści: "Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi." Z art. 269 § 1 ppsa wynika, że – jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z art. 269 § 1 ppsa wynika moc ogólnie wiążąca uchwał powiększonych składów NSA. Jej istota polega na tym, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. W przypadku niepodzielania stanowiska zajętego w uchwale skład rozpoznający sprawę może jedynie przedstawić powstałe zagadnienie prawne odpowiedniemu składowi NSA. Ogólna moc wiążąca uchwał nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek sąd administracyjny sprawy, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony. Art. 269 § 1 ppsa jest adresowany do składów orzekających sądów administracyjnych, które powinny brać go pod uwagę z urzędu. Moc wiążąca przysługuje tezie uchwały, w granicach zakreślonych przez wniosek uprawnionego bądź postanowienie składu orzekającego NSA. Uzasadnienie obejmuje natomiast jedynie przesłanki i argumenty, na których oparto uchwałę NSA (J. Wegner (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 269, wraz z powołanym tam orzecznictwem i literaturą przedmiotu). Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela stanowisko zajęte w cytowanej wyżej uchwale składu 7 sędziów NSA, a tym samym pozostaje uchwałą tą związany. W stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd odrzucił więc skargę strony z 28 sierpnia 2025 r. jako niedopuszczalną z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 ppsa), albowiem w dniu wniesienia tej skargi, tj. 27 sierpnia 2025 r. (data stempla Poczty Polskiej), sprawa z odwołania skarżącej została już załatwiona, poprzez wydanie 18 sierpnia 2025 r. decyzji rozstrzygającej sprawę odwoławczą co do jej istoty (art. 104 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa). W dniu wniesienia skargi nie istniał już przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego w postaci przewlekłości postępowania administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 kpa). Należało przyjąć zatem, kierując się przywołaną wyżej uchwałą NSA, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego podlegała odrzuceniu, ponieważ została wniesiona po wydaniu decyzji przez organ, któremu zarzucono przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 ppsa w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 oraz art. 104 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa). Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. Na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 ppsa skarżąca była zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.