I SA/Wr 271/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi wyznaczonego na kwotę 1.180 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że z powodu trudnej sytuacji na rynku ma duże problemy z zachowaniem płynności finansowej i obecnie nie ma środków finansowych na opłacenie wpisu. Spółka nie posiada żadnych składników majątku ruchomego, które mogłaby spieniężyć. Nie jest udziałowcem ani akcjonariuszem w innych firmach, zatem nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w inny sposób. Jedynym składnikiem majątku jest nieruchomość będąca przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Spółka od kilku lat ponosi straty – w 2016 r. strata wyniosła 93.627,06 zł, a w 2017 r. 4.466,47 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 500.000 zł, wartość środków trwałych (ww. nieruchomości) – 314.951,09 zł, a poniesiona strata za ostatni rok wg bilansu – 4.466,47 zł. Rubryka dotycząca sald rachunków bankowych została zakreślona. Do wniosku załączono bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r. Z dokumentów tych wynika, że za poprzedni rok spółka uzyskała przychód netto ze sprzedaży w wysokości 1.500 zł, dysponowała kapitałem zapasowym o wartości 989.221,91 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 1.480.203,02 zł, a należności krótkoterminowe – 706.366,41 zł. W kasie i na rachunkach brak było środków. Na wezwanie pełnomocnik strony skarżącej wyjaśnił, że spółka nie sporządza bilansów za poszczególne miesiące, istnieje tylko rozliczenie roczne, nie posiada też rachunków bankowych. Oświadczył, iż jego wynagrodzenie zostanie uregulowane po zakończeniu sprawy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że na koniec 2017 r. odnotowany został przychód netto ze sprzedaży w wysokości 66.540 zł, do marca 2018 r. spółka nie uzyskała żadnego przychodu. Brak obrotu potwierdzają też kopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2018 r. Przedłożono również umowę spółki oraz dokumenty potwierdzające egzekucję z nieruchomości. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie zwrócić należy uwagę, iż kwota, o zwolnienie z której ubiega się skarżąca spółka, to wpis od skargi w wysokości 1.180 zł. Co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej reguły, dlatego też winna być stosowana tylko w wyjątkowych sytuacjach. Przytoczona wyżej regulacja prawna z kolei wyraźnie wskazuje, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na brak możliwości pokrycia przedmiotowych kosztów. Winien je wykazać w sposób wyczerpujący i wiarygodny, nie ograniczając się tylko do tych, które miałyby uzasadniać żądanie wniosku. Tymczasem zdaniem referendarza, powyższy obowiązek nie został dopełniony. Po pierwsze, do wniosku został załączony rachunek zysków i strat za 2017 r., z którego wynika, że wartość przychodów netto ze sprzedaży wyniosła za ten rok zaledwie 1.500 zł. Następnie złożone na wezwanie sprawozdania za poszczególne miesiące 2018 r. wskazują na stan przychodów netto ze sprzedaży na dzień 31 grudnia 2017 r. na poziomie ponad 66.000 zł. Brak jest natomiast informacji co do tej rozbieżności. Poza tym dane tych sprawozdań wskazują, że w 2017 r., jakkolwiek w ograniczonym zakresie, jednak była prowadzona działalność gospodarcza, która przyniosła przychód we wskazanej wyżej kwocie ponad 66.000 zł. Strona wprawdzie wskazuje, iż w ostatnich latach odnotowała straty, jednak w tym względzie należy zwrócić uwagę na ugruntowane już orzecznictwo sądowe, że strata jest wynikiem bilansowym, dlatego też powołanie się wyłącznie na wynik finansowy nie może być przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt I FZ 362/15). Wyjaśnić wypada, że wprawdzie przywołane orzeczenie odnosi się do stanu faktycznego, w którym przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, niemniej jednak ta sama argumentacja odnosi się do spółki z o.o., która stanowi tylko formę prawną prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jej sytuacja stanowi odzwierciedlenie sytuacji osób fizycznych, do których spółka należy. Obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności wpływających na możliwości płatnicze skarżącej spółki nie został również dopełniony w zakresie oświadczenia co do źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego spółkę w niniejszej sprawie. Odpowiedzią na tak sformułowane wezwanie nie może być bowiem oświadczenie pełnomocnika, że wynagrodzenie zostanie uregulowane po zakończeniu sprawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż zgodnie z przepisami regulującymi stawki minimalne za czynności radców prawnych (§ 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.), za zastępowanie strony przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, przy wartości przedmiotu sporu w wysokości 39.324 zł, opłata minimalna wynosi 3.600 zł. Z udostępnionej dokumentacji nie wynika, aby spółka dysponowała takimi środkami, mimo to pełnomocnik twierdzi, że jego wynagrodzenie ma zostać uregulowane przez mocodawcę. W tak ustalonych okolicznościach uzasadnione jest powołanie stanowiska sądów administracyjnych, zgodnie z którym poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453). Skoro zatem spółka dysponuje źródłami, z których jest w stanie pozyskać środki na opłacenie pełnomocnika, te same źródła mogą również wesprzeć w opłaceniu wpisu od skargi, którego kwota w niniejszej sprawie jest trzykrotnie niższa od minimalnej stawki przewidzianej przepisami prawa za czynności radcy prawnego. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest zaakcentowanym już wyżej wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami – zgodnie z powołaną na wstępie zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. – strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając na uwadze powyższe przedmiotowego wniosku nie można było uznać za nieuzasadniony. W związku z tym postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.,.