I SA/Wr 1486/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1486/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 16 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dostępu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1486/16.

Skarżący w treści skargi wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu wnioskujący wskazał, że jest chory i żadnego majątku poza emeryturą nie posiada. Emerytura przeznaczana jest na bieżące potrzeby, w tym na lekarstwa. Jego miesięczne wydatki obejmują: wyżywienie 350,85 zł, lekarstwa 250 zł, środki higieny 100 zł, czynsz najmu 930 zł, odzież 190 zł, media 250 zł i pozostałe koszty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie i nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jego miesięczny dochód netto wynosi 2.270,85 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący oświadczył, że mieszka sam, nie posiada samochodu i nie posiada umowy najmu w formie pisemnej. Przedłożone zostały wydruki historii dwóch rachunków bankowych, na których odnotowane są wpływy świadczenia z tytułu renty rodzinnej w kwocie 2.280,88 zł oraz wpłaty w marcu i maju 2017 r. od osoby trzeciej kwot 1.500 i 1.000 zł, a także wypłaty gotówkowe przez skarżącego prawie wszystkich środków posiadanych w danych dniach na obu rachunkach. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca jest w stanie opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie i to bez uszczerbku dla koniecznego własnego utrzymania. Zdaniem referendarza, struktura oświadczonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków wskazuje, że wnioskodawca ma możliwość poczynienia oszczędności, poprzez ograniczenie niektórych wydatków. W sprzeciwie od tego orzeczenia, wniesionym z zachowaniem terminu, skarżący wskazał, że postanowienie referendarza sądowego wydane zostało z naruszeniem przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nałożenie bowiem na stronę występującą z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wymogu zabezpieczenia odpowiednich kwot na potrzeby postępowania sądowego, wykracza, w ocenie skarżącego, poza ramy zakreślone w tej ustawie. Wnioskujący podkreślił, że wbrew ocenie referendarza, nie może ponieść w niniejszej sprawie kosztów sądowych, gdyż nie ma wolnych środków na ich poniesienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z treści powołanego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskodawcę, że pokrycie przez niego wymaganych kosztów postępowania skutkować będzie niemożliwością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. W ocenie Sądu, wymagana na tym etapie sprawy kwota 100 zł, jaką skarżący zobowiązany jest uiścić tytułem należnego wpisu od skargi, nie stanowi takiego obciążenia, które mogłoby pozbawić skarżącego środków pieniężnych na niezbędne utrzymanie. Do takiego wniosku prowadzi analiza sytuacji majątkowej wnioskującego, z której wynika, że wnioskodawca uzyskuje comiesięczny dochód z tytułu renty rodzinnej w kwocie 2.280,88 zł, natomiast łączna wysokość niezbędnych wydatków (na czynsz, środki higieny, lekarstwa, wyżywienie i media) wynosi 1.880,85 zł. Słuszna zatem, w ocenie Sądu, jest argumentacja referendarza sądowego, zgodnie z którą wnioskodawca ma możliwość poczynienia oszczędności ograniczając choćby wydatki na odzież (190 zł), których ponoszenie nie jest niezbędne co miesiąc. W konsekwencji uznać należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne niezbędne na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że strona nie wyjaśniła skąd pochodzą środki pieniężne w kwotach 1500 i 1000 złotych, które wpłynęły na rachunek wnioskodawcy odpowiednio w miesiącach marcu i maju tego roku od osoby trzeciej z tytułem nazwanym "ZWROT", co sugeruje iż skarżący może uzyskiwać dodatkowy dochód, którego źródło nie jest Sądowi znane. Tymczasem, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym kontekście za nieuzasadniony należy uznać zarzut zawarty w sprzeciwie, zgodnie z którym referendarz błędnie przyjął jakoby skarżący posiadał wolne środki, które może przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, ocena referendarza sądowego jest wyczerpująca i trafna, gdyż skarżący nie wykazał, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jego możliwości płatnicze. W rezultacie, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.