I SA/Wr 131/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. oraz za II kwartał 2012 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżąca spółka, zastępowana przez adwokata, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie uzyskuje żadnych przychodów i ze względu na prowadzone postępowanie podatkowe nie prowadzi działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych oraz wartość zysku i straty według bilansu za ostatni rok wynosi 0 zł. Rubryka dotycząca rachunków bankowych została zakreślona. Dodano, że spółka nie ma żadnego majątku ani dochodów. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów pełnomocnik spółki wskazał, że spółka nie jest w posiadaniu bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r., za grudzień 2016 r. ani za styczeń i luty 2017 r., gdyż nie były sporządzane. Wynika to z faktu, ze spółka nie ma możliwości finansowych ani technicznych do ich sporządzenia, natomiast – zgodnie z wiedzą pełnomocnika – prezes zarządu spółki nie posiada wymaganej wiedzy do przygotowania takich dokumentów. Spółka od co najmniej 2013 r. nie podejmowała i nie prowadzi żadnej działalności, z której mogłaby uzyskać przychód pozwalający pokryć koszty jej funkcjonowania. Nie posiada rachunku bankowego również od co najmniej 2013 r. Pełnomocnik jednocześnie oświadczył, że skarżąca spółka nie posiada środków wymaganych na pokrycie opłaty sądowej za wniosek o upadłość, od której nie może być zwolniona. Pomimo, że zachodzą podstawy do ogłoszenia upadłości likwidacyjnej, nie może być ona ogłoszona, gdyż spółka nie posiada majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Na likwidację spółki nie pozwalają sprawy prowadzone od kilku lat przed organami skarbowymi i obecnie przed sądami administracyjnymi. Likwidacja zostanie otwarta po uprzednim uzyskaniu zwolnienia od ponoszenia kosztów notarialnych i sądowych za zmianę wpisu w rejestrze przedsiębiorców KRS. Pełnomocnik nadto zwrócił uwagę, że spółka nie wnosiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdyż jego umocowanie jest nadal ważne, poza tym zna genezę stanu faktycznego i prowadzonych dotychczas postępowań. Oświadczył, że jedynym źródłem finansowania zastępstwa strony w niniejszej sprawie mają być ewentualne koszty procesowe zasądzone w niniejszej sprawie. Wynika to wyłącznie z sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej spółki. Przedłożona została kopia aktu założycielskiego spółki, jaki został złożony w sądzie rejestrowym. Wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 23.557 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki należało uwzględnić w części. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z przytoczonej regulacji prawnej, w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy chodzi przede wszystkim o wykazanie, że strona nie posiada dostępnych środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nawet, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, to w istocie należy dać wiarę złożonym oświadczeniom o braku jakiegokolwiek majątku i środków pieniężnych będących w posiadaniu samej spółki, a także braku możliwości sporządzenia dokumentów finansowych. Niemniej jednak, zdaniem referendarza, strona nie wykorzystała wszystkich możliwych sposobów na pozyskanie środków celem partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych choćby w części. Ich pozyskanie jest bowiem możliwe w sposób przewidziany w art. 177 Kodeksu spółek handlowych Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 799/11). Powyższe dopłaty są przewidziane również w umowie skarżącej spółki, która w § 12 stanowi, że "wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału, nie więcej jednak niż dwukrotność w ciągu roku obrotowego. Terminy i wielkość dopłat ustala uchwałą Zgromadzenie Wspólników". Zgodnie z zapisami w Krajowym Rejestrze Sądowym, w spółce występuje tylko jeden wspólnik z udziałami w łącznej wysokości 5.000 zł, co oznacza, że może on dokonać dopłaty nawet w wysokości 10.000 zł. Niemniej jednak referendarz uwzględnił fakt, że wspólnik jest tylko jeden, a nadto jest to osoba fizyczna. Na tej podstawie uznał, że strona winna pokryć wpis od skargi, zapewniający merytoryczne rozpoznanie sprawy, przynajmniej do kwoty 2.000 zł. Pamiętać przy tym należy, że ponoszenia kosztów sądowych należy się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która w niniejszej sprawie jest datowana na 11 stycznia 2017 r. Tym samym strona nie może się tutaj zasłaniać ograniczeniami czasowymi w podjęciu czynności zmierzających do zgromadzenia środków na pokrycie wskazanej wyżej kwoty. Poza tym jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu skarżącej spółki jest ta sama osoba fizyczna. Powyższe rozstrzygnięcie podyktowane jest tym, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. Co do ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, w tym zwłaszcza wpisu od skargi kasacyjnej, którego opłacenie może również stanowić zaporę finansową, pamiętać należy, że w świetle przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.