I SA/Wr 1186/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi M. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący wywodził, że na skutek eksmisji z zajmowanego lokalu w roku 2006 stał się osobą bezdomną i bezrobotną, zmuszoną do tułania się po rodzinie i znajomych, natomiast dzięki posiadanym oszczędnościom nie został żebrakiem. Wskazał ponadto, że na skutek krachu giełdowego stracił 70 % oszczędności, które ulokował na Giełdzie Papierów Wartościowych, aby jak najszybciej uzyskać środki na zakup mieszkania. Argumentował, że dobrowolnie przekazuje miesięcznie kwoty od 300 do 500 zł na utrzymanie 16-letniego dziecka, mieszkającego wraz z żoną skarżącego w L., z którą pozostaje on w "nieformalnej separacji" od roku 1996. Oświadczył, że opłaca miesięcznie czynsz za lokal przyznany na czas określony przez gminę w kwocie 15,28 zł, podejmowane prace dorywcze są dla niego źródłem dochodu w kwocie 200 – 600 zł, przeznaczanej na utrzymanie dziecka, oraz że korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Jednocześnie podał, że nie może sprzedać posiadanych akcji oraz jednostek funduszu inwestycyjnego, ponieważ taka transakcja naraziłaby go na straty wynikające ze spadku wartości zbywanego majątku, konieczności ponoszenia kosztów manipulacyjnych oraz zapłaty podatku przy ponownym ich zakupie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Od tego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu dodatkowo wskazano, że skarżący dysponuje oszczędnościami około 100 tysięcy złotych. Podkreślono, że żyje dzięki oszczędnościom, które musi likwidować z ogromnymi stratami by móc przeżyć. Na dowód załączono potwierdzenia z Domu Maklerskiego o likwidacji jednostek funduszu na kwotę 5000 zł i 7000 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu zostało on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wskazać należy, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego są generalną zasadą przyjętą na gruncie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - art. 199 tej ustawy). Wyjątkiem od tej zasady jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Zwolnienie od kosztów sądowych to rezygnacja z dochodów należnych Skarbowi Państwa, a ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu to w istocie forma dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych. Należy przy tym zaznaczyć, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy jest oceniana w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnia się wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Mając powyższe na względzie, a zarazem biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego należało uznać, że złożony wniosek nie podlega uwzględnieniu. Stwierdzić należy, że sytuacja materialna M.S. nie jest ciężka na tyle aby zwolnić go od kosztów sądowych i ustanowić dlań radcę prawnego z urzędu. Fakt posiadania oszczędności w wysokości 100 tysięcy złotych (akcje jednostek funduszu inwestycyjnego), które mimo spadku wartości stanowią obiektywne źródło uzyskania środków na opłacenie kosztów sądowych, likwidacja i wypłata jednostek funduszu w 2008 r. 7000 zł , a w 2009 r. 5000 zł, a także uzyskiwanie dochodów z pracy dorywczej przeczy tezie, że wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Wskazać przy tym trzeba, że tylko osoba, która przy najdalej idących wysiłkach nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego może oczekiwać, że jej wniosek w tym zakresie zostanie uwzględniony. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.