Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wa 969/24

Wyrok WSA w Warszawie z 23 września 2024 r., I SA/Wa 969/24

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
23 września 2024
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Marek Maliński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2024 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r. nr KOA/614/Sr/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 marca 2024 r. nr KOA/614/Sr/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 5 stycznia 2024 r. nr ŚR-ŚP.5211.000003.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: W dniu 8 listopada 2023 r. L. M., reprezentowana przez adw. L. A., wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem P. M. Decyzją nr ŚR-ŚP.5211.000003.2024 z dnia 5 stycznia 2024 r. Wójt Gminy [...] odmówił L. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem P. M. (ur. [...] września 1965 r.), wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, bowiem ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a ponadto, że obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają możliwość przyznania świadczenia osobie, która pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Odwołanie od powyższej decyzji złożyła L. M. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 8 listopada 2023 r., zatem do jego rozpoznania będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., dalej jako: ustawa). Warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określa art. 17 ustawy. Wyznacza on zarówno przesłanki pozytywne uprawniające do przyznania świadczenia, jak i przesłanki negatywne, niweczące to uprawnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 3 lipca 2017 r. wynika, że mąż wnioskodawczyni, P. M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Orzeczenie wydano na stałe; niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem, który legitymuje się ww. orzeczeniem, zaś wnioskodawczyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem nie podejmuje zatrudnienia. W ocenie Kolegium niezasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mimo powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzję organu pierwszej instancji należało utrzymać w mocy. Organ pierwszej instancji uznał ponadto, że L. M. nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, bowiem posiada ona ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W aktach sprawy znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 2021 r. o przeliczeniu renty, z której wynika, że L. M. wobec uznania jej przez lekarza orzecznika ZUS za częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 kwietnia 2024 r., pobiera w tym okresie rentę z tego tytułu. Decyzja przyznająca świadczenie rentowe obowiązywała w dniu wydania zaskarżonej decyzji oraz obecnie, a wnioskodawczyni nie zaprzestała pobierania świadczenia rentowego do dnia dzisiejszego. Obecnie wnioskodawczyni wypłacane jest świadczenie rentowe w wysokości 1184,17 zł. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17, stwierdził, że w zakresie, w jakim stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne, bowiem prowadzi do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zaistniała zatem wątpliwość, w jaki sposób (w sytuacji tak sformułowanej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych) należy rozpatrywać wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składane przez osoby sprawujące opiekę nad osobą niepełnosprawną mieszczące się w katalogu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale i uprawnione do pobierania świadczeń rentowych oraz emerytalnych. Odnosząc się do sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego/rentowego należy przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m.in. w wyrokach z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, w których wyrażono pogląd, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Przemawia to za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę/rentę, świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest jednak dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę/rentę, dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury/renty znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne, a nie byłby uprawniony do emerytury czy renty. W tej sytuacji osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę/emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować np. przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do otrzymywania emerytury/renty i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. posiadania prawa do emerytury/renty, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury/renty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury/renty od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury/renty (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). A zatem za ugruntowaną w orzecznictwie należy uznać wykładnię tego przepisu, zgodnie z którą osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19). Zasada ta nie znajduje wyłączenia również w przypadku osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 4/23). Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji zawiadomieniem z dnia 5 grudnia 2023 r. poinformował L. M. o prawie do zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów. Ponadto wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Organ wprawdzie zaniechał poinformowania strony o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, jednakże wobec zmiany stanu prawnego i wynikającej z powołanego art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym konieczności ustalenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, obecnie niezasadne jest wyjaśnianie wnioskodawczyni w ponownie prowadzonym postępowaniu możliwości zawieszenia prawa do renty oraz uzyskanie jej jednoznacznego stanowiska, czy zamierza przejść z systemu świadczeń rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, a jeśli tak - uzyskania decyzji o wstrzymaniu wypłaty. Do dnia dzisiejszego L. M. nie dokonała bowiem wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, a nawet nie zadeklarowała chęci rezygnacji z pobieranej renty. W niniejszej sprawie zatem w związku z brakiem złożenia do dnia 31 grudnia 2023 r. przez L. M. organowi rentowemu wniosku, w którym strona wyraziłaby wolę zawieszenia jej prawa do renty, nie można było mówić, że wnioskodawczyni dokonała wyboru świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem pozostaje uprawniona do pobierania przysługującej jej renty. Organy administracji działają na podstawie i w granicach prawa, nie ma zatem możliwości przyznania uprawnień wbrew warunkom określonym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. M. zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, 2. naruszenie art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 01.01.2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31.12.2023 r. 3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przed wszystkim jej art. 17 ust. 1, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43, art. 63 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie Kolegium odmówiło przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Przyczyną odmowy był fakt, że skarżąca, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie wystąpiła o jej zawieszenie. Wskazać należy, że ww. ustawie przewidziane zostały także przesłanki negatywne, których wystąpienie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku o jego przyznanie. Jedną z takich przesłanek jest przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty (m.in.). Zasada ta nie znajduje wyłączenia również w przypadku osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w ww. wyroku TK osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia w określonych sytuacjach. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne". Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku TK powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku). Tym samym ze względu na to, że skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pobiera świadczenie z tego tytułu, wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne skarżącej na gruncie stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. nie przysługuje. Należy w tym względzie zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie. Z aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż funkcję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy rozumieć jako metodę wyeliminowania kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z tego przepisu, musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Samo ustalenie, że wnioskodawcy przysługuje prawo do renty, nie pozbawia prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, pod warunkiem jednak, że wnioskodawca wykaże spełnienie kluczowej przesłanki, tj. braku podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. np. wyrok NSA z 23.11.23r., sygn. akt I OSK 1998/22; z 18.10.23r., sygn. akt I OSK 1753/22; dostępne pod adresem http://cbois.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika zatem, iż realizacja ustalonego skarżącej prawa do renty stanowi przeszkodę do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jedynie rezygnacja z realizacji ustalonego prawa do renty usuwa negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W sytuacji braku takiej rezygnacji do dnia 31 grudnia 2023 r. nie jest możliwe uznanie, iż do tej daty zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe jest istotne, albowiem z dniem 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany stanu prawnego w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) zmieniono bowiem brzmienie tego przepisu i od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobom w tym przepisie wskazanym jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, która spełnia warunki, o których w tym przepisie jest mowa. Z tego względu w nowym stanie prawnym skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe jedynie wówczas gdyby wszystkie konieczne ku temu przesłanki zostały spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. Taki stan w sprawie jednak nie wystąpił, albowiem istniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci pobierania renty przez skarżącą. Zauważyć także należy, iż realizacja obecnie obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a. niewezwanie skarżącej do przedstawienia decyzji o zawieszeniu prawa do renty nie mogłoby doprowadzić do usunięcia ww. negatywnej przesłanki i doprowadzić do wypełnienia wszystkich warunków dających prawo do wnioskowanego świadczenia do dnia 31.12.2023 r. Zawieszenie prawa do renty w chwili obecnej nie spowoduje bowiem spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia przed 31 grudnia 2023 r. Brak jest zatem podstaw do uznania naruszenia przez orzekające w sprawie organy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych we wskazanym wyżej brzmieniu oraz art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w tym przepisie sprawia, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Tym samym odmowa jego przyznania jest zasadna. Nawet przy przyjęciu naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez brak udzielenia stosownej informacji, nie jest możliwe doprowadzenie do wydania innego niż podjęte rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
24 kwietnia 2024
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Maliński

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny