I SA/Wa 864/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. W., B. L., T. C. i G. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących T. W., B. L., T. C. i G. J. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2014 r. stwierdził, że nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne będąca własnością S. i H. J. o pow. [...] ha, położona w [...], gmina [...], o oznaczeniu wieczystoksięgowym [...] karta [...] i karta [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2017 r., po rozpoznaniu odwołania Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli T. W., B. L., T. C. i G. J. żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazali na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania odwoławczego. Podnieśli ponadto, że choć faktycznie dziadek skarżących był jedyną osobą zarządzającą przedmiotowym gospodarstwem, to cała rodzina na nim pracowała i po śmierci babci była częściowym właścicielem gospodarstwa. Część należąca do dziadka skarżących nie przekraczała ponadto 100 ha. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że kwestionowana decyzja skierowana została do osób, które w dniu jej wydania nie żyły. Ze zgromadzonych w trakcie postępowania sądowego odpisów skróconych aktów zgonu wynika bowiem, że przed wydaniem decyzji zmarli uczestnicy postępowania (będący następcami prawnymi byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości), tj. M. O. (zmarła w dniu [...] czerwca 2016 r.), Z. J. (zmarły w dniu [...] stycznia 2016 r.), T. J. (zmarły w dniu [...] lutego 2017 r.) oraz W. C. (zmarły w dniu [...] kwietnia 2016 r.). Przy tym W. C. był jednocześnie ustanowionym przez Sąd Rejonowy w [...] kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu W. J. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że M. O. (zmarła w dniu [...] czerwca 2016 r.), Z. J. (zmarły w dniu [...] stycznia 2016 r.), T. J. (zmarły w dniu [...] lutego 2017 r.) oraz W. C. (zmarły w dniu [...] kwietnia 2016 r.) nie mogli być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydana zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.