I SA/Wa 843/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 21 lutego 2024 r. nr KOA/5145/Sr/23 uchyliło decyzję Burmistrza [...] z 5 września 2023 r. nr ŚR.5222.54.2023 odmawiającą przyznania A. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką I. G. i przyznało A. M. świadczenie pielęgnacyjne od 1 listopada 2023 r. na czas nieokreślony. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: A. M. wnioskiem z 28 lutego 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad matką – I. G.. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że I. G. legitymuje się orzeczeniem nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] czerwca 2016 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2013 r., tj. od 53-go roku życia. W orzeczeniu zawarte zostało wskazanie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni [...] lutego 2023 r. oraz [...] marca 2023 r. złożyła oświadczenie, że opiekę sprawuje od 2013 r. oraz że od 28 maja 2015 r. ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z przeprowadzonego [...] marca 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest emerytura matki, alimenty przyznane wnioskodawczyni na dzieci i specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] z w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Wnioskodawczyni z powodu ciągłej opieki nie może podjąć zatrudnienia. W okresie od 9 lutego 2015 r. do 9 maja 2015 r. zatrudniona była w firmie [...]. W dniu 28 maja 2015 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Decyzją z 15 czerwca 2015 r. nr GOPS ŚR.8252.9.2015 przyznano wnioskowany zasiłek, który jest nadal pobierany. Burmistrz [...] decyzją z 5 września 2023 r. odmówił A. M. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, niepełnoprawność I. G. istnieje bowiem od 22 lutego 2013 r., tj. od 54-go roku życia. Zgodnie zaś z ww. przepisem świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Organ I instancji wskazał jednocześnie, że znany mu jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, jednakże w chwili orzekania przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal obowiązuje w niezmienionym brzmieniu, a zgodnie z art. 6 k.p.a. organ zobligowany jest działać na podstawie przepisów prawa. A. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę zaznaczyło, że ww. wyrokiem z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W orzecznictwie sądów administracyjnych uznano, że od dnia 23 października 2014 r., w którym wszedł w życie ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, a co za tym idzie nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części tego przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Na poparcie stanowiska organ odwoławczy przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i zaznaczył, że skoro z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia i nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, zasadne jest uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie skarżącej świadczenia. Z uwagi zaś na fakt, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności I. G. z 15 czerwca 2016 r. zostało wydane na stałe, z mocy art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony. Świadczenie zostało przyznane od 1 listopada 2023 r. ponieważ do 31 października 2023 r. pozostawała w obrocie prawnym decyzja z 8 listopada 2022 r. nr ŚR.5223.2.2022 przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. A zatem do 31 października 2023 r. zachodziła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b powołanej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. SKO w Warszawie wskazało jednocześnie, że pomimo wniosku skarżącej, organ I instancji nie uchylił decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ zaznaczył, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a został jej już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy (tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie), ma cały czas prawo dokonania wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Innymi słowy, w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ww. ustawy, jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. A. M. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w części i zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 lutego 2023 r., - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba skarżąca ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, świadczenie pielęgnacyjne za żądany okres nie mogło zostać przyznane, z uwagi na przysługujące Skarżącej w tym czasie, w związku z opieką nad matką, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podkreślenia w rozpatrywanej sprawie wymaga, że Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 22 lutego 2023r. oświadczyła, że wniesie o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy dopiero w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że nie jest możliwe korzystanie w tym samym czasie z prawa do więcej niż jednego z wymienionych w tych przepisach świadczeń. Uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z dokonanym przez niego wyborem. Celem tych regulacji prawnych jest zapobieganie kumultatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, tj. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny, który wymaga stałej lub długotrwałej opieki. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednak skoro nie jest dopuszczalne jednoczesne pobieranie konkurencyjnych świadczeń (np. zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego), to warunkiem uzyskania prawa do nowego świadczenia jest rezygnacja przez uprawnionego z wcześniej przyznanego świadczenia zgodnie z przewidzianą procedurą. Zatem, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła otrzymać osoba, która ma już przyznany zasiłek dla opiekuna, osoba ta powinna albo wstrzymać się z wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa do nowego świadczenia do czasu wygaśnięcia terminowej decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tej decyzji. Warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego stosowanie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji uprawnionego. Musi być ona wyraźnym, a nie tylko hipotetycznym zrzeczeniem się prawa do przyznanego konkurencyjnego świadczenia, prowadzącym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroków z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1556/21, 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2042/21, 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1727/22). Uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa do nowego rodzaju świadczenia uwarunkowane jest zatem wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji, na mocy której przyznano wnioskodawcy wcześniejsze konkurencyjne świadczenie. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji odpowiadają prawu niezależnie od treści zawartych w nich argumentacji. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez Skarżącą, nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jej wnioskiem. Na dzień złożenia wniosku występowała bowiem przeszkoda w postaci przysługiwania jej prawa do zasiłku dla opiekuna. Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.