I SA/Wa 721/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2024 r. nr KOA/6408/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 30 listopada 2023 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako: "SKO", "Kolegium" lub "organ") decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr KOA/6408/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania M. T. (dalej jako: "wnioskodawca" "skarżący" lub "strona skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej jako: "Burmistrz") z dnia 30 listopada 2023 r. nr OPS.DŚR.5211.8774.23.2023.ŚP.OD odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką C. T. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2023 r. skarżący wystąpił do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – C. T.. Do wniosku załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2023 r., z którego wynika, że C. T. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 maja 2023 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. Decyzją z dnia 12 września 2023 r. Burmistrz [...] odmówił M. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – C. T. Decyzją z dnia 24 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania M. T. uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] z dnia 12 września 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium wskazało na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie dokumentów wskazujących na rezygnację z zatrudnienia łub zajęć zarobkowych i związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją a koniecznością sprawowania opieki. Organ I instancji przeprowadził ponownie postępowanie oraz pozyskał informację na temat historii zatrudnienia wnioskodawcy. Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. Burmistrz [...] ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wykazał, iż w przypadku matki wnioskodawcy nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.") W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego SKO – decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności uznana być musi za niezasadną. Następnie SKO wskazało, że organ I instancji ustalił, że wnioskodawca nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, żaden członek rodziny osoby sprawującej opiekę nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego a także, że na osobę wymagającą opieki nie jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium z treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca sprawuje całodobową i stałą opiekę nad matką C.T. C. T. jest osobą leżącą i stan jej zdrowia nie pozwala opiekunowi na podjęcie zajęć zarobkowych. W przedmiotowej sprawie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że znaczmy stopień niepełnosprawności C. T. datuje się od 2 maja 2023 r. Dodatkowo skarżący załączył do odwołania orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 23 października 2017 r. z którego wynika, że C. T. od dnia 16 września 2017 r. posiada ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności Odnosząc się do kwestii zatrudnienia wnioskodawcy SKO wskazało, że ostatnie miejsce pracy to PCB s.c. K. M., J. M. w [...], gdzie wnioskodawca był zatrudniony w okresie od 5 lipca 1994 r. do 31 grudnia 2020 r. Następnie od stycznia 2021 r. do czerwca 2021 r. wnioskodawca przebywał na zasiłku chorobowym, a od lipca 2021 r. do grudnia 2021 r. na świadczeniu rehabilitacyjnym Jak ustaliło SKO w dniu 17 stycznia 2022 r. M. T. zarejestrował się jako osoba bezrobotna i uzyskał prawo do zasiłku. W dniu 17 stycznia 2023 r. wydana została decyzja Starosty [...] o utracie prawa do zasiłku (od dnia 17 stycznia 2023 r.). Zdaniem Kolegium Skarżący od 17 stycznia 2022 r. nie jest aktywny zawodowo. Jak wskazał organ II instancji skarżący oświadczył, że w okresie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy nie poszukiwał czynnie pracy ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki. W ocenie SKO zaprzestanie wykonywania działalności zarobkowej nie miało związku przyczynowego z koniecznością sprawowania opieki nad matką, bowiem nastąpiło 1 stycznia 2021 r., a zatem ponad rok wcześniej. Kolegium nie kwestionuje czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego przed zaliczeniem matki do znacznego stopnia niepełnosprawności, jednak nie można uznać, wbrew ustaleniom orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, że ich zakres i charakter uzasadniał brak aktywności zawodowej. Skarżący wprost w odwołaniu wskazał, że przyczyną braku aktywności zawodowej w 2021 r. była jego niezdolność do pracy spowodowana jego chorobą. Zdaniem Kolegium brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. Konkludując SKO wskazało, że w przedmiotowej sprawie brak jest wystarczających przesłanek aby uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: • art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wystarczającego rozpatrzenia materiału dowodowego polegającego na błędnym uznaniu, że skarżący nie poszukiwał pracy i zaniechał tych czynności na skutek choroby matki, podczas gdy wyżej wymienione okoliczności zostały wykazane na podstawie załączonych dokumentów; • art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy zostały spełnione przesłanki wskazane w ww. przepisie warunkujące przyznanie świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W rozpoznawanej sprawie Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale jednocześnie uznało, że w sprawie brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad matką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, stąd w sprawie nie wypełniono również przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja". W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). Sąd podziela więc stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu I instancji w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wskazywanej przez organy przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji Kolegium nie uwzględniło dokumentów zebranych w sprawie. Podkreślić należy, że treść orzeczenia o niepełnosprawności (o niezdolności do samodzielnej egzystencji) jest dla organów wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu tej kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego. I tak, z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. wynika, że matka skarżącego, ur. w 1934 r., została w 2023 r. zaliczona trwale do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z akt, opiekę matce zapewnia skarżący. Istotne jest również, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącego jest pod opieką całodobową syna od listopada 2022 r. Matka skarżącego jest osobą leżącą chorą na Alzheimera i wymaga stałej opieki lekarza psychiatry z powodu utraty pamięci. Pomoc tę zapewnia jej syn codziennie. W ramach tej opieki – jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego z dnia 23 sierpnia 2023 r. - skarżący zmienia matce pieluchomajtki, podaje leki, mierzy ciśnienie, sprząta, wykupuje leki i dokonuje zakupów. Dodatkowo skarżący śpi u matki z obawy na ryzyko jej upadku z łóżka. Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że skarżący nie tylko wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, ale także czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece nad osobami obłożnie chorującymi, całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Odmienna ocena organu w tej mierze nie znajduje potwierdzenia we wnioskach, jakie nasuwają się Sądowi z analizy ww. dokumentów. Niewątpliwie skarżący czynności opiekuńcze wobec matki wykonuje codziennie i pozostaje do stałej jej dyspozycji. Zebrany materiał dowodowy nie prowadzi do wniosku, by sprawowana przez skarżącego opieka nie była zgodna z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. Oczywiste jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, robienie zakupów, itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszczaniu się, czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji, które powołał skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego. Zdaniem Sądu, informacjom tym Kolegium nie przyznało właściwego znaczenia, a wynika z nich, że skarżący nie jest w stanie godzić opieki nad matką z podejmowaniem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy w ocenie Sądu przyjąć, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogło mieć związek ze stanem zdrowia jej matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Sąd podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22). Uwzględniając realia niniejszej sprawy Sąd doszedł zatem do przekonania, że skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad matką (por. wywiad środowiskowy), która jest osobą zaliczoną trwale do znacznego stopnia niepełnosprawności (por. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2023 r.) i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia, nawet dorywczo, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy. Konkludując, stwierdzić należy, że Burmistrz niewłaściwie zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei Kolegium nie dokonało prawidłowej oceny materiału dowodowego, naruszając podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", a które to naruszenie doprowadziło do błędnego wniosku, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie rozpozna wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji.