I SA/Wa 700/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 700/17 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego.

M. S.wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do sądu w dniu 11 kwietnia 2018 r. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] , w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto oświadczył, iż oprócz mieszkania o powierzchni [...] nie posiada innych nieruchomości, domu, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Oznajmił, że nie osiąga dochodu i nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek. Oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 700/17, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że choć wnioskodawca podaje, że jest osobą ubogą i nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, to jednak jest on uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego przyjęcia odmawia. Przy czym zgromadzone (niepobrane) świadczenie przekracza kwotę [...] zł. Ponadto skarżący nie złożył wniosku o przyznanie emerytury, mimo informowania go przez organ o przysługującym mu prawie do emerytury. W ocenie starszego referendarza sądowego okoliczność, że skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia, nie zmienia faktu, iż uprawnienie takie posiada - a tym samym jest w stanie ponieść koszt ustanowienia adwokata z wyboru. Jednocześnie starszy referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", bowiem wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku ponoszenia tych kosztów z mocy ustawy w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit.a P.p.s.a. Sygn. akt I SA/Wa 700/17 M. S. złożył w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że Sąd nigdy nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyznana została skarżącemu renta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit.a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki Sygn. akt I SA/Wa 700/17 społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Słusznie zatem starszy referendarz sądowy uznał, że rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu na mocy art. 249a P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stwierdzić należy, że starszy referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. S. wskazał, że jest bez środków do życia i nie osiąga jakiegokolwiek dochodu (nie przysługuje mu renta, emerytura, jakikolwiek zasiłek, jak również nie posiada oszczędności), to jednak wnioskodawca uprawniony jest do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy nabył on w [...] r. na stałe. Świadczenie to od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia (znajdujące się w aktach administracyjnych pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lutego 2016 r.). Sądowi z urzędu wiadome jest przy tym, że zgromadzone (niepobrane) świadczenie przekracza kwotę [...] zł. Istotne jest również, że wnioskodawca jest świadomy, iż została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy. Okoliczność, że nie pobiera należnego mu świadczenia jest wyborem osoby uprawnionej. Nie zmienia to jednak faktu, iż uprawnienie takie posiada. Ponadto z akt administracyjnych niniejszej sprawy(z decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] wynika, że wnioskodawca w dniu 15 czerwca 2012 r. osiągnął wiek emerytalny, jednak pomimo informacji o przysługującym mu prawie do emerytury nie złożył wniosku o przyznanie emerytury. O przysługującym prawie do emerytury wnioskodawca był wielokrotnie powiadamiany przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. W świetle powyższego nie można uznać, że M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć natomiast zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. M.S. z własnej woli nie odbiera przysługującego Sygn. akt I SA/Wa 700/17 mu świadczenia rentowego, jak również nie złożył stosownego wniosku o przyznanie mu emerytury, pomimo kilkukrotnego poinformowania go o osiągnięciu wieku emerytalnego i możliwości złożenia takiego wniosku przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Okoliczność, że wnioskodawca nie pobiera należnego mu świadczenia jest zatem wyborem osoby uprawnionej. Nie zmienia to jednak faktu, że uprawnienie takie wnioskodawca posiada. Nie istnieją także żadne przeszkody uniemożliwiające wnioskodawcy złożenie stosownego wniosku o przyznanie emerytury, co niewątpliwie również wpłynęłoby korzystnie na poprawę jego sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 249a P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.