I SA/Wa 575/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. S. i A. A. na niewykonanie przez Prezydenta m. st. W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 września 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 364/13 1. wymierza Prezydentowi m. st. W. grzywnę w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta m. st. W. w niewykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m. st. W. na rzecz K. S. i A. A. sumę pieniężną w wysokości po 3000 (trzy tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m. st. W. na rzecz skarżących K. S. i A. A. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

K. S. i A. A. skargą z 14 lutego 2023 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny w wysokości stosownej do bezczynności organu w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 września 2013r., sygn. akt I SAB/Wa 364/13, zasądzenie sumy pieniężnej w kwocie po 10 000 zł. i zwrot kosztów postępowania sądowego. Powyższym wyrokiem Sąd zobowiązał Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 26 lutego 2008 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy [...], uregulowaną niegdyś w księdze wieczystej hip. [...], w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazano, że już pięciokrotnie WSA w Warszawie nakładał na organ grzywnę za niewykonanie wyroku a mimo to do chwili obecnej sprawa nie została rozpoznana. Skarżący nie zostali także powiadomieni o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie a sprawa toczy się już ponad 15 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej nieuwzględnienie. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie wydano decyzję w dniu 17 marca 2023r., nr [...], którą rozpoznano ww. wniosek z dnia 26 lutego 2008r. K. S. i A. A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny i sumy pieniężnej. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 września 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 364/13 zobowiązał organ do rozpoznania sprawy w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt. Następnie wyrokiem z 12 listopada 2014r., sygn. akt I SA/Wa 2013/14 wymierzona została organowi grzywna w wysokości 1000 zł. Akta zostały zwrócone organowi przy piśmie z dnia 3 marca 2015r. Następnie wyrokiem z 9 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2286/15 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 3000 zł, ze stwierdzeniem, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Akta zostały zwrócone organowi 15 czerwca 2016 r. Kolejnym wyrokiem z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1311/16 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 5000 zł., stwierdzono bezczynność o rażącym charakterze, oraz przyznano skarżącym sumę pieniężną po 1000 zł. Wyrokiem z 26 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 892/17 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 8000 zł, stwierdzono o rażącym charakterze bezczynności i przyznano skarżącym sumę pieniężną po 2000 zł. Ostatnim wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., I SA/Wa 563/19 ponownie wymierzono organowi grzywnę w kwocie 8 000 zł i przyznano sumę pieniężną w kwocie po 5000 zł. Akta zwrócono do organu 22 lipca 2020 r. Pismem z dnia 30 maja 2022 r. Skarżący ponownie wezwali organ do wykonania wyroku. W związku z dalszą bezczynnością organu, skarżący złożyli do WSA w Warszawie w dniu 14 lutego 2023r. kolejną skargę na niewykonanie wyroku gdyż organ nadal nie wydał decyzji w sprawie. Skoro Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest uzasadniony. Niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że Prezydent został już 5 krotnie ukarany grzywną, która to sankcja jednak nie przyniosła skutku w postaci wykonania wyroku, Sąd ponownie wymierzył grzywnę i orzekł o sumie pieniężnej. Rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy i to pomimo kilkukrotnego wzywania skarżących do wykonania wyroku. Prezydenta nawet nie zmobilizował fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ukarał już organ grzywną za niewykonanie wyroku. W ocenie Sądu brak było podstaw do uznania, że opieszałość organu nie jest zawiniona. Ponadto organ nie informował strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie ani o przewidywanym terminie załatwienia, co stanowi naruszenia art. 35 § 3 kpa. Dlatego Sąd uznał, że działania organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy ale przede wszystkim uczynienie zadość stronie z tytułu doznanego uszczerbku natury psychicznej i moralnej. Chodzi przy tym również o uświadomienie organowi, że niewykonywanie wyroków sądów administracyjnych jest nieopłacalne. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Przewidziana w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna nie ma jednakże wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego. Suma ta pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Jednocześnie suma ta nie może stanowić podstawy do nadmiernego wzbogacenia skarżących. Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz skarżących sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy i doznany uszczerbek psychiczny. Stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania - pomimo wydania wyroku narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W toku postępowania Prezydent nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać. Zwrócić należy uwagę, że zarówno wysokość grzywny jak i sumy pieniężnej i jej wysokość należy do uznania sądu administracyjnego. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowym (wyroki NSA z: 6 kwietnia 2023 r. I OSK 2103/22 ,czy I OSK 2230/17 z 11 maja 2018 r.) podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii sąd ma na uwadze przede wszystkim funkcje tych środków. Suma ma przede wszystkim funkcją kompensacyjną i stanowi rekompensatę za niedogodności strony jakich doznaje na skutek nie rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i w związku z tym doznany uszczerbek psychiczny i moralny. Nie jest to jednocześnie odszkodowanie za szkodę za naruszenie dobra osobistego gdyż to dochodzone być może w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie art. 488 kodeksu cywilnego. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje, że przedłużające się postępowanie stanowi o naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2023 r.). W orzecznictwie tym podkreśla się, że nadmiernie długo prowadzone postępowanie powoduje szkodę moralną. Sąd stanął na stanowisku, że zasadne jest przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy sumy pieniężnej jednakże w kwocie mniejszej niż żądana przez skarżących t.j. po 3.000 złotych. Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu niewykonania wyroku Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność, która to sprawa nie jest skomplikowana, czas trwania postępowania administracyjnego tj. od 2008r, liczbę wyroków w których sąd zobowiązywał do wykonania wyroku zobowiązującego, oraz to, że organ wydając decyzję z dnia 17 marca 2023r. rozpoznał wniosek skarżących z dnia 26 lutego 2008r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji). O kosztach procesu zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.