I SA/Wa 564/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. K. i G. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 stycznia 2023 r. nr DAP-WOSR.7280.1.2023.MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 stycznia 2023r, nr DAP-WOSR.7280.1.2023.MK, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), po rozpatrzeniu odwołań G.K. i R.K., dalej "Skarżący", od decyzji Wojewody [...] nr NW/XIII/7725/3744/04 z 7 grudnia 2022 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia kamienicy, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we L. przy ulicy [...], powiat l.(obecnie U.), dalej "nieruchomość", utrzymano ją w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. M.K. wystąpiła 12 października 1990 r. z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za ww. nieruchomość. Wywodziła, że nieruchomość stanowiła współwłasność J.K., K.M. i H.S., co potwierdza orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z 17 września 1947 r. Decyzją Wojewody [...] z 7 grudnia 2022 r. odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty. Powodem odmowy był brak wykazania tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości. Wniesiono odwołanie. Rozpoznając odwołanie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazał jako podstawę prawną ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem 1 czerwca 2017 r., a zatem przy jej rozpatrywaniu zastosowano przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 ustawy; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, a w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; 4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy; 5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Organ wskazał, że w pierwszej kolejności ubiegający się o potwierdzenie prawa do rekompensaty musi wykazać komu przysługiwało prawo własności. Zdaniem tego organu dokumentem tym nie może być zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu L. z 8 kwietnia 2014 r. Wynika z niego, że Z. E. do wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 r. został oznaczony jako właściciel budynku przy ulicy [...], wg stanu na koniec 1939 r. – początek 1940 r. Podstawą wydania tego zaświadczenia była lista właścicieli budynków miasta L., które podlegały nacjonalizacji. Z listy wynika, że przy tej nieruchomości wpisane było nazwisko właściciela "E.Z." a w uwagach "żona kupca". Oznacza to, że chodziło o E.Z. /rodzaj żeński/. Mimo zatem, że w archiwum wpisano "został oznaczony", czyli rodzaj męski, nie można przyjąć, że chodzi o E.Z. Potwierdza to zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu L. br K-47/iH2 z 22 października 2013 r. w którym jako właścicielkę na 1937 r. wskazano E.Z. Wpis "żona kupca" nie stanowi, jak wywodzą skarżący, omyłki pisarskiej. Poza tym z zaświadczenia tego wynika, że na 1936 r. jako właściciel budynku wskazywany był E.Z. Na 1936 roku był to O.Z. W księdze adresowej w dziale wykaz domów w mieście L. wpisano, że właścicilem był Z. Dr E. i tow. Natomiast w dziale mieszkańców wpisano: E.Z. lekarz dr zamieszkały przy ulicy [...]. A O.Z. wł. R. B. Wynika z tych zapisów sprzeczność w zakresie tego kto był właścicielem tej nieruchomości. W zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu L. nr K-56/in z 12 listopada 2015 r. wskazano natomiast, że z listy osób dla okręgu wyborczego do L. Rady Miejskiej w 1939 r. wynika, że w tym budynku mieszkał E.Z. i J.Z. Dokument ten nie może stanowić dowodu na tytuł własności ponieważ dotyczy wyłącznie osób zamieszkałych pod danym adresem. Tym samym na podstawie tych wszystkich dowodów nie da się ustalić kto był właścicielem tej nieruchomości a tym bardziej, że był nim E.K. (wcześniej Z.). Przeczy temu orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z 17 września 1947 r. L.dz..4704/47/Pr.852/9/47. Wynika z niego, że J.K., K.M. i H.S. pozostawili we L. przy ulicy [...] dwupiętrową kamienicę. To, potwierdzili także świadkowie przesłuchani w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym 25 stycznia 1947r. Organ z uwagi na brak dokumentów potwierdzających prawo własności oraz brak dokumentów spadkowych po O. i E.Z. nie mógł ustalić tytułu własności. Organ odniósł się także do przepisów Powszechnej Księgi Ustaw Cywilnych (ABGB) i stwierdził, że powoływane przepisy dotyczyły powiernictwa familijnego. Instytucja ta dotyczyła majątków ziemskich i miała na celu zapobieganie rozdrobnieniu dóbr i zachowaniu ich dla przyszłych pokoleń. Przedmiotowa sprawa dotyczy jednej kamienicy która nie stanowiła znacznego majątku i dlatego przepisy ABGB nie mogły w tej sprawie mień zastosowania. Poza tym strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ustanowienie takiego powiernictwa. Organ uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7a i 81 a k.p.a. z uwagi na to, że postępowanie toczyło się na podstawie przepisów kpa w brzmieniu sprzed daty wejścia tych regulacji. Sumując organ II instancji podzielił ustalenia organu I instancji, że Skarżący nie wykazali aby E.K. (Z.) był właścicielem nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli Skarżący wnosząc o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo naruszenia: -art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę materiału dowodowego skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że wnioskodawcy nie udowodnili tytułu własności podczas gdy tytuł ten przysługiwał wyłącznie E.K. (wcześniej Z.) a wcześniej jego rodzicom; -prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez błędne uznanie, że wnioskodawcy nie spełniali wymogów w nim wskazanych. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Regulacja ustawy z 8 lipca 2005 r. kreuje prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, w aspekcie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami obecnego państwa polskiego. Ustawodawca wskazuje na konieczność wydania decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty, co wynik z art. 5 pkt 3 tej ustawy. W art. 6 natomiast w sposób enumeratywny wskazuje jakie dowody strona zainteresowana ma obowiązek dołączyć aby jej prawo zostało potwierdzone. Organ ocenia dowody przedstawione przez stronę a gdy wniosek i dowody nie spełniają wymogów określonych w art. 2, 3, 5 ust.1 i 2 tej ustawy wojewoda wydaje decyzję o odmowie przyznania prawa do rekompensaty. (art. 7 pkt 2 ustawy). Nie ma tu zatem uznaniowości, tak jak to było na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji prawnych. Powyższe znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 3793 z 3 marca 2005 r.). Wskazano w nim na przepisy art. 6 i 9 jako dyscyplinujące potwierdzenie faktu pozostawienia mienia poza granicami obecnej Polski, z uwagi na brak spójności dotychczasowych przepisów, na spójny katalog dowodów mających potwierdzać okoliczności związane z prawem własności i rozmiarem pozostawionego mienia. Wskazano także, że regulacje te mają na celu zapobieżenie nadużyciom w tym zakresie, które zdarzały się na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji. Wszystkie te argumenty wskazują w sposób nie budzący wątpliwości jaki był cel nowej ustawy, jakimi przesłankami kierował się ustawodawca i jakich powodów doszło do sformalizowania przesłanek związanych z realizacją prawa do rekompensaty. Odnosząc te wywody do stanu faktycznego w niniejszej sprawie zasadne jest zatem twierdzenie, że w tym przypadku Skarżący nie wykazali przed wszystkim komu przysługiwał tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości. Analiza dowodów przeprowadzona przez organ jest prawidłowa i sąd tę ocenę przyjmuje jak własną bez potrzeby powtarzania argumentacji organu. Nie ulega w jej świetle wątpliwości, że skarżący nie przedłożyli w toku postępowania dowodów o jakich mowa w art. 6 pkt 1 ppkt 1 w zw. z art. 6 pkt 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. Dowody w postaci fragmentu księgi adresowej, korespondencji z Archiwum we L. nie tworzą całości, nie są spójne, dlatego to na ich podstawie nie da się ustalić czyją własność stanowiła nieruchomość. Wywody organu w tym zakresie są wyczerpujące i Sąd w pełni się do nich przychyla. Podkreślić należy, że to na osobie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia tych okoliczności, co wprost wynika z art. 6 ustawy. W aktach sprawy znajduje się natomiast: -pismo podpisane przez E.K., lekarza, K.M., i H.S. z 25 stycznia 1947 r. w którym wnoszą o odszkodowanie za pozostawioną we L. kamienicę przy [...].(k 42). -karta repatrianta J.K., syna O. i E.P. z której wynika, że jego żoną była J.S. i był urodzony 16 maja 1895 r we L.; -zaświadczenie ze Starostwa Grodzkiego w [...] z 30 kwietnia 1946 . zaświadczające, że dr E.Z. ur. 16 maja 1895 r. we L. posiada obywatelstwo polskie 88 (k. 26); -postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 4 września 2013 r., sygn. akt 1619/13 o stwierdzeniu praw do spadku po J.K. zmarłym 10 października 1956 r. w B. z którego wynika, że prawa do spadku po nim nabyła zmarła 27 listopada 2021 r. żona M.K. w ¼ części oraz syn J.K. w ¾ części (k 39). Z dokumentów tych, wbrew wywodom skarżących, nie wynika nawet aby E.K. był tym samym co do którego postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 4 września 2013 r. stwierdzono prawa do spadku na rzecz M.K. i syna J.K. Wynika to z tego, że osoba po której stwierdzono prawa do spadku nie nosiła imienia E. Nie zgadzają się także dane jego żony (chyba, że ponownie się ożenił). W postanowieniu mowa jest o M.K. natomiast z karty repatrianta wynika, że żoną była J.S. Nie zgadzają się także dane wskazywanego jako syna J.K. – w postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku po J.K. występuje osoba o 2 imionach J.K., w postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku po Janie J.K. zmarłym 30 sierpnia 2022 r. mowa jest także o J. jako ojcu a nie o E.J. Jednym z podstawowych obowiązków leżących po stronie osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest konieczność wykazania następstwa prawnego po osobie, której wcześniej to prawo przysługiwało, a co wynika z art. 6 pkt 2 ppkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. W tym wypadku, z powodów wskazanych wyżej istnieją wątpliwości co do tego następstwa prawnego. Być może stało się tak, że wydając postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku Sąd nie umieścił w rozstrzygnięciu dwóch imion osoby. To jednak powoduje, że brak jest przekonujących dowodów na okoliczność, że E.K. (Z.) to ten sam po którym stwierdzono prawa do spadku na mocy postanowienia z 4 września 2013 r. Nie mówiąc już o zmianie nazwiska. W tym wypadku ani organ ani sąd tych wątpliwości nie może rozstrzygnąć na korzyść strony. Postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku są dokumentami urzędowymi na podstawie których wykazany jest krąg osób, które są spadkobiercami osoby zmarłej. Dopóki nie zostaną one zmienione wiążą organy i sąd. Obecnie takimi dokumentami są także akty poświadczenia dziedziczenia sporządzane przez notariusza. Poza tym w sprawie mamy do czynienia z 2 zaświadczeniami z Archiwum Państwowego Obwodu L. z 6 kwietnia 2014 r. i 22 października 2013 r. Pierwsze stwierdza, że jako właściciel wpisana jest "E.Z." – żona kupca" – nie wiadomo czy sformułowanie "kupca" odnosi się do nabywcy nieruchomości czy wykonywanego zawodu, a przecież E. był lekarzem, drugie, że właścicielem została oznaczona E.Z. W aktach znajdują się także informacje o O. jako właścicielu nieruchomości. Prawidłowo zatem w tych okolicznościach sprawy organ uznał, że Skarżący nie wykazali w sposób nie budzący wątpliwości, że nieruchomość stanowiła w dacie wybuchu II wojny światowej własność E.K. czy jego następców prawnych. Przeczy temu zresztą powoływany wcześniej wniosek o odszkodowanie za utraconą nieruchomość podpisany przez E.K., K.M. i H.S., co może świadczyć o tym, że to im przysługiwało w dacie składania wniosku odszkodowawczego do tej nieruchomości. Tak jak to zostało wskazane wyżej, to wnioskujący o potwierdzenie prawa do rekompensaty ma obowiązek wykazać m. in. w sposób nie budzący i stosownymi dokumentami tytuł prawny do nieruchomości oraz podmioty uprawnione do jego otrzymania w tym, gdy to konieczne, wykazać następstwo prawne po byłym właścicielu – co wynika z art. 6 pkt 1 ppkt 1 i pkt 2 ppkt 1 przedmiotowej ustawy. Mimo tego, że organ wezwał skarżących do wykazania tych okoliczności stosownymi dowodami /pismo z czerwca 2020 r.(data dzienna nieczytelna), 2 stycznia 2020 r./ i zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy – skarżący nie uczynili zadość żądaniu gdyż przedstawione przez nich dowody nie były ze sobą spójne albo było ich brak. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał, że w większości są to zarzuty sprowadzające się do żądania interpretowania przez organ wątpliwości na korzyść strony. Nie jest to możliwe w tej sprawie, abstrahując nawet od tego na co zwrócił organ uwagę w uzasadnieniu decyzji. Zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu L. co prawda wskazują na jednego właściciela ale nie wymieniają go z imienia. Tożsamość pierwszej litery imienia "E" w sytuacji w której z innych dowodów wynika, że właścicielką mogła być "żona kupca" o tym samym imieniu, prowadzi do wniosku, że zaświadczenia z archiwum stanowią dowód tego, że właścicielem była/był albo E. albo E., co z kolei pozostaje w opozycji do wniosku o odszkodowanie, zaświadczeniem PUR czy karty ewakuacyjnej. Organ nie może sobie "wybrać" jednego z dokumentów jako bardziej wiarygodnego – tak jakby tego sobie życzyli Skarżący, gdyż są to dokumenty urzędowe, które stanowią dowód tego co zostało w nich zaświadczone – art. 75 § 2 k.p.a. Organ nie może w tym wypadku domniemywać prawdziwości jednego z wybranych dowodów. Tylko w sytuacji gdyby dokumenty tworzyły jedną całość i wzajemnie ze sobą korespondowały byłoby możliwe ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia na korzyść strony. Taka sytuacja nie zachodzi w tej sprawie. Taki sam walor mają wywody co do możliwości zastosowania ABGB, także w kontekście zaprzeczania przez skarżących, że żadnej dokument nie wymienia sióstr Z. jako właścicielek nieruchomości. Rodzi się zatem pytanie dlaczego wystąpiły z wnioskiem o odszkodowanie. Sumując, w ocenie Sądu organ w sposób rzetelny zebrał i ocenił zebrany i przedstawiony przez strony materiał dowodowy. Ocena organu nie nosi cech dowolności i spełnia wymogi procesowe oceny dowodów zawarte w art. 80 k.p.a. Sąd tym samym uznał, że organ nie dopuścił się naruszenia wskazanych przez skarżących przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a czy c P.p.s.a.). Z tych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.