I OZ 152/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi Fundacji [...] w W. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 635/22 w sprawie zażalenia Fundacji [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1987/22 o odrzuceniu skargi Fundacji [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 maja 2022 r., nr KOX/631/Pc/22 w przedmiocie zwrotu podania postanawia: 1. wznowić postępowanie sądowoadministracyjne; 2. uchylić postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 635/22 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1987/22.

Pismem z dnia 30 czerwca 2022 r. Fundacja [...] w W. (dalej "skarżąca") reprezentowana przez pełnomocnika – r.pr. J.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 maja 2022 r., nr KOX/631/Pc/22 w przedmiocie zwrotu podania. W dniu 1 września 2022 r. wezwano pełnomocnika Fundacji do uzupełnienia braków formalnych skargi - w terminie 7 dni - pod rygorem odrzucenia skargi poprzez: - wskazanie numeru identyfikacyjnego REGON albo numeru w innym właściwym rejestrze lub ewidencji, albo numeru identyfikacji podatkowej strony skarżącej; - nadesłanie oryginału bądź poświadczonej kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi; - nadesłanie dokumentu określającego sposób reprezentacji Fundacji. Pismem z dnia 13 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał 3 odpisy pełnomocnictwa poświadczone za zgodność z oryginałem wraz z opłatą skarbową, 3 wydruki ewidencji KRS Fundacji zaznaczając, iż od dnia udzielenia pełnomocnictwa nie zaszły żadne zmiany w sposobie jej reprezentacji, wskazano ponadto NIP skarżącej oraz uzupełniono uzasadnienie skargi. Pismem z dnia 26 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej został ponownie wezwany do usunięcia braków formalnych skargi, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez nadesłanie oryginału, bądź poświadczonego za zgodność z oryginałem pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej Fundacji przed sądami administracyjnymi wraz z dokumentem określającym umocowanie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, tj. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego w oryginale lub uwierzytelnionej kopii - na dzień wniesienia skargi, tj. 28 czerwca 2022 r. Postanowieniem z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1987/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") odrzucił skargę Fundacji. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że powodem odrzucenia skargi było nieusunięcie w wyznaczonym terminie braku formalnego, w postaci złożenia dokumentu (odpisu z KRS) określającego umocowanie osoby podpisującej skargę do reprezentowania skarżącej, na dzień wniesienia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych sprawy. Podniesiono, że przy piśmie z dnia 12 września 2022 r. nadesłano dokumenty, do których Fundacja została zobowiązana przez Sąd I instancji przy wezwaniu z dnia 1 września 2022 r. Poinformowano jednocześnie, iż powtórnego "wezwania" - identycznej treści - zgodnie z zarządzeniem z dnia 22 września 2022 r. nie doręczono skarżącej, a nawet gdyby takie pismo wysłano, to żądania Sądu zostały spełnione wcześniej - w wyniku pierwszego wezwania. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 635/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił powyższe zażalenie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zarządzenie z dnia 22 września 2022 r. wzywające profesjonalnego pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi było ponownym wezwaniem w tym zakresie. W wyniku bowiem pierwszego wezwania z dnia 1 września 2022 r., pełnomocnik strony nadesłał niewłaściwe pełnomocnictwo (tj. pełnomocnictwo z datą późniejszą niż data wniesienia skargi). W związku z tym, pełnomocnik zarządzeniem z dnia 22 września 2022 r. został ponownie wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez nadesłanie m.in. oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed sądami administracyjnymi wraz z dokumentem określającym umocowanie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, tj. odpisu z KRS – na dzień wniesienia skargi. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi w dniu 4 października 2022 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sądowych (k. 32). Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, działając na podstawie art. 271 pkt 2 zdanie 2 P.p.s.a. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tego Sądu z dnia 18 stycznia 2023 r. Wniesiono o wznowienie postępowania oraz uchylenie postanowienia NSA z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 635/22 i poprzedzającego je postanowienia WSA w Warszawie z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1987/22, ewentualnie nakazanie SKO przekazanie sprawy do sądu powszechnego na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego oraz zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 280-282 P.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. Na pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji, gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (zob. postanowienia NSA z dnia: 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12). W przeciwnym razie rozpoczyna się drugi etap postępowania. Na tym etapie, a więc wówczas, gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie (art. 282 § 2 P.p.s.a.), m.in. przepisy o czynnościach procesowych, o doręczeniach, jak również dotyczące wydawania orzeczeń, ich uzasadniania i doręczania. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (zob. postanowienia NSA z dnia: 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2577/12; 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12). Oddalenie skargi o wznowienie postępowania następuje wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub stwierdzona podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Natomiast w każdym innym przypadku skarga o wznowienie postępowania powinna być uwzględniona (tak: wyrok NSA z 6 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2836/15, LEX nr 2142381). Podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zostały określone w art. 271-273 P.p.s.a. Podkreślić należy, że nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 635/22 została wniesiona w terminie oraz oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania wynikającej z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Legalis). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania oraz gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (zob. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (zob. wyrok NSA z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17). Rację należy przyznać pełnomocnikowi skarżącej, iż był on prawidłowo umocowany do reprezentowania Fundacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pełnomocnik skarżących pismem z dnia 1 września 2022 r. został wezwany do: - wskazania numeru identyfikacyjnego REGON albo numeru w innym właściwym rejestrze lub ewidencji, albo numeru identyfikacji podatkowej strony skarżącej; - nadesłania oryginału bądź poświadczonej kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi; - nadesłania dokumentu określającego sposób reprezentacji Fundacji. Pismem z dnia 13 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał 3 odpisy pełnomocnictwa poświadczone za zgodność z oryginałem wraz z opłatą skarbową, 3 wydruki ewidencji KRS Fundacji zaznaczając, iż od dnia udzielenia pełnomocnictwa nie zaszły żadne zmiany w sposobie jej reprezentacji, wskazano ponadto NIP skarżącej oraz uzupełniono uzasadnienie skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zrozumiałym w jakim celu Sąd I instancji ponownie zwracał się do pełnomocnika (zarządzeniem z dnia 22 września 2022 r.) do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej oraz dokumentu określającego umocowanie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego – KRS na dzień wniesienia skargi, tj. 28 czerwca 2022 r. Istotnym jest, że złożone przy piśmie z dnia 12 września 2022 r. pełnomocnictwo datowane na dzień 20 sierpnia 2022 r. nie może być uznane za błędne. Wskazać bowiem należy, że skarga do Sądu I instancji złożona została w dniu 30 czerwca 2022 r., zatem uznać należy, że złożone z datą późniejszą pełnomocnictwo potwierdza jedynie dokonanie czynności przez pełnomocnika z należytym umocowaniem. Również z dołączonego do pisma odpisu KRS wynika, iż osobami uprawnionymi do reprezentacji Fundacji jest jej Prezes samodzielnie oraz pozostali członkowie w dwuosobowej reprezentacji łącznej lub osoby upoważnione przez Zarząd w granicach swego umocowania. Pełnomocnictwo z dnia 20 sierpnia 2022 r. podpisane zostało przez Prezesa Zarządu, a zatem osobę uprawnioną. Nie ulega również wątpliwości, że z orzeczeń zarówno Sądu I instancji jak i Sądu kasacyjnego nie wynika, czy Sądy te uznały złożone przez pełnomocnika dokumenty za wiarygodne i dające możliwość do podejmowania przez pełnomocnika działań w imieniu Fundacji, tym samym czy Fundacja była reprezentowana w sposób właściwy czy też nie. W przypadku uznania niewłaściwej reprezentacji, Sąd I instancji winien był wezwać samą Fundację do podpisania skargi, czego w sprawie nie uczynił. Z powyższych względów uznać należy, że Sąd I instancji odrzucając skargę Fundacji, postąpił w sposób zbyt rygorystyczny. Co prawda, w myśl art. 29 P.p.s.a. to na stronie spoczywa obowiązek wykazania umocowania do działania w imieniu strony, niemniej wskazane przez pełnomocnika okoliczności, tj. jego oświadczenie, że od dnia udzielenia pełnomocnictwa nie zaszły żadne zmiany w sposobie reprezentacji Fundacji należało uznać za rzetelne. W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłany do Sądu I instancji odpis KRS należało uznać za wiarygodny i brak było konieczności do ponownego wzywania pełnomocnika celem nadesłania tego dokumentu na dzień wniesienia skargi. Zauważyć należy, że do skargi o wznowienie postępowania pełnomocnik załączył zarówno pełnomocnictwo z dnia 16 maja 2016 r. jak i z dnia 3 kwietnia 2023 r., które są niemalże tożsame w treści z pełnomocnictwem przesłanym przy piśmie z dnia 13 września 2022 r. Dlatego też dokumenty, przesłane przez pełnomocnika skarżącej przy piśmie z dnia 13 września 2022 r., zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, należało uznać za wystarczające do wykazania umocowania do działania w imieniu skarżącej Fundacji w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał złożoną w niniejszej sprawie skargę o wznowienie postępowania za zasadną i na podstawie art. 271 pkt 2 w zw. z art. 280 § 1 i § 2 w zw. z art. 282 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.