I SA/Wa 509/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 6 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wyrokiem z dnia 15 maja 2017 r., sygn. I SA/Wa 509/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego za okres od lutego 2003 r. Po doręczeniu skarżącemu odpisu ww. wyroku z uzasadnieniem M.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z jednego źródła dochodów: dodatku mieszkaniowego w wysokości ok. [...]. Wnioskodawca podał, że oprócz mieszkania o pow. [...] nie posiada żadnego majątku. Skarżący wyjaśnił, że nie płaci za media, w mieszkaniu nie ma światła oraz wskazał, że nie leczy się z braku środków finansowych. Uzasadniając złożony wniosek skarżący oświadczył ponadto, że nie przysługuje mu emerytura ani renta, ani jakikolwiek zasiłek oraz że nie posiada oszczędności. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie o istnieniu uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy wymaga nie tylko wzięcia pod uwagę oświadczeń wnioskodawcy złożonych w tym wniosku, sprowadzających się w rozpoznawanej sprawie do akcentowania przez skarżącego braku źródeł dochodu innych niż dodatek mieszkaniowy oraz majątku mogącego stanowić źródło pokrycia kosztów postępowania sądowego, ale także uwzględnienia przez referendarza sądowego z urzędu, iż skarżący pomija przyczyny takiego stanu rzeczy. Zauważenia wymaga, że występowanie przez skarżącego z wnioskami o prawo pomocy w toku rozlicznych wszczynanych przez niego postępowań sądowoadministracyjnych każdorazowo wiąże się z nieujawnianiem przez skarżącego faktu przysługiwania mu prawa do świadczenia rentowego, którego skarżący z własnej woli nie pobiera (zob. np. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 5 czerwca 2017 r., sygn. I SA/Wa 1311/15; 8 maja 2017 r., sygn. I SA/Wa 1864/16; 4 maja 2017 r., sygn. IV SA/Wa 81/16; 28 kwietnia 2017 r., sygn. II SA/Wa 1134/16; 14 grudnia 2016 r., I SA/Wa 3235/14; 12 grudnia 2016 r., I SA/Wa 1781/15; 7 października 2016 r., IV SA/Wa 81/16). U podstaw odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1311/15 leżało ustalenie, łączna kwota zgromadzonego (niepobranego) świadczenia od 1998 r. do lipca 2014 r. wynosi [...] netto. Skarżący nie złożył wniosku o przyznanie emerytury, mimo informowania go przez organ o przysługującym mu prawie do emerytury. Rozpoznając zażalenie skarżącego wniesione na ww. postanowienie z dnia 5 czerwca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że w licznych postępowaniach przed sądami administracyjnymi z udziałem skarżącego ustalono, że dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika (postanowienie NSA z dnia 8 września 2017 r., I OZ 1309/17). Niepobieranie przez wnioskodawcę należnego mu świadczenia rentowego, w sytuacji, gdy nie istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające jego odebranie, nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wykazała, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym. Powyższą ocenę, jako aktualną dla potrzeb niniejszego postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, należy w całości podzielić. Uwzględnienie wniosku o prawo pomocy jest wyłączone w sytuacji, gdy osoba wnioskująca o przyznanie tego prawa własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (postanowienia NSA: z 24 maja 2016 r., I OZ 515/16 oraz z 1 lipca 2015 r., sygn. I OZ 727/15,). Niekwestionowanie przez skarżącego, że rezygnacja z pobierania należnego mu świadczenia jest jego świadomym wyborem nie pozwala uznać, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych, zatem nie może podjąć żadnych skutecznych działań w wyniku których mógłby pozyskać środki niezbędne do poniesienia kosztów postępowania. Koszty te w rozpoznawanej sprawie – ze względu na objęcie skarżącego ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. – ograniczają się do kosztów działania pełnomocnika procesowego. Przysługujące skarżącemu z mocy ustawy zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie (art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a.) skutkowało tym, że rozpoznanie zgłoszonych we wniosku żądań ograniczyło się do oceny zasadności ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu, zaś w zakresie dotyczącym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych postępowanie należało umorzyć, gdyż w opisanej powyżej sytuacji prawnej skarżącego jego prowadzenie w tym zakresie było zbędne (art. 249 a p.p.s.a.). Wobec uznania, że skarżący nie wykazał, że nie posiada zdolności do samodzielnego pokrycia kosztów zastępstwa procesowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w zakresie, w jakim dotyczyło ono zwolnienia od kosztów postępowania, podjęto na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a p.p.s.a. i art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.