I SA/Wa 471/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, iż przyznany zasiłek stały stanowi świadczenie nienależnie pobrane oddala skargę

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania L. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], ustalającej L. S. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od stycznia 2010 r do czerwca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz odstępującej od obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w wysokości [...] zł - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] czerwca 2013 r. Prezydent W. decyzją nr [...] uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. przyznającą L. S. pomoc w formie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z decyzją zmieniającą nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. [...] i jest decyzją ostateczną. W dniu [...] października 2016 r. L. S. złożył wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu zasiłku nienależnie pobranego. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Prezydent W. ustalił, że zasiłek stały przyznany decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. (wraz z decyzją zmieniającą), wypłacony w okresie od stycznia 2010 r. do czerwca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane, które winno podlegać zwrotowi oraz w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej całkowicie odstąpił od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że z pisma Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...]. lutego 2013 r. nr [...] oraz z pisma z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] wynika, że L. S. w 2009 r. uzyskał dofinansowanie kosztów nauki w ramach programu "[...] - kształcenie ustawiczne osób niepełnosprawnych w formie stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych" w wysokości [...] zł, w 2011r. [...] zł, zaś w 2012 r. [...] zł, oraz stypendium w wysokości [...] zł w okresie od 1 października 2010 r. do 17 kwietnia 2013r. przyznane w ramach kształcenia na [...], o czym ww. nie poinformował organu. Nadto L. S. otrzymuje począwszy od 1 września 2009r. świadczenie w postaci dodatku mieszkaniowego. W konsekwencji w dochodzie wnioskodawcy należało uwzględnić przychód z tytułu otrzymanego dofinansowania oraz otrzymanego dodatku mieszkaniowego. Z uwagi na fakt, iż L. S., pomimo zmiany swojej sytuacji majątkowej nie poinformował organu o uzyskiwaniu dodatkowego dochodu we wskazanym okresie, świadczenia z tytułu zasiłku stałego otrzymane w tym okresie uznane zostały za świadczenie nienależnie pobrane. Następnie organ I instancji uznał, że biorąc pod uwagę sytuację majątkową wnioskodawcy należy odstąpić całkowicie od żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Od tej decyzji złożył odwołanie L. S. co do części wydanej decyzji, tj. w zakresie ustalenia, że zasiłek stały przyznany decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. ( wraz z decyzją zmieniającą) wypłacony w okresie od stycznia 2010 r. do czerwca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane, które winno podlegać zwrotowi. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. otrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r. poz. 163 ze zm.). Następnie podniosło, że przy ustalaniu dochodu o należało mieć na uwadze przepis art. 8 ust. 3 ww. ustawy, zgodnie z którym za "dochód" uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo doliczył do dochodu odwołującego dodatek mieszkaniowy, jak również stypendium socjalne, stypendium społeczne oraz środki finansowe uzyskane z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Natomiast skarżący o zmianie swojej sytuacji materialnej na skutek uzyskania dodatkowego dochodu w okresie pobierania zasiłku stałego z wymienionych powyżej źródeł nie poinformował organu, do czego był zobowiązany. W konsekwencji powyższego należało uznać zasiłek stały pobrany przez L. S. w okresie od stycznia 2010 r. do czerwca 2013 r. za świadczenie nienależnie pobrane, które winno podlegać zwrotowi. Za prawidłowe Kolegium uznało również stanowisko organu I instancji o wystąpieniu przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Za wystąpieniem tych przesłanek przemawia sytuacja rodzinna i majątkowa L. S. tj. posiadany przez niego dochód, możliwości majątkowe rodziny, niepełnosprawność oraz liczne zobowiązania finansowe. Z tych wszystkich względów orzeczono jak z zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożył L. S. wnosząc o jej uchylenie, zmianę lub stwierdzenie nieważności. W piśmie procesowym z dnia 20 października 2017 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2017 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], ustalającą L. S. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od stycznia 2010 r do czerwca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz odstępującej od obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w wysokości [...] zł. Podnieść trzeba, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W świetle tych regulacji, nienależnie pobrane świadczenie, tj. świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podlega zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, a wysokość tej należności, podlegającej zwrotowi i ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż ostateczną decyzją z dnia [...] lipca nr [...] Prezydent W. uchylił własną decyzję Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. przyznającą L. S. pomoc w formie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z decyzją zmieniającą nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. [...], zaś skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. I SA/Wa 3505/14. Powyższe stało się podstawą wydania obecnie kontrolowanej przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] stycznia 2017 r. Nie ulega wątpliwości Sądu, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, co wynika wprost z treści art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponadto, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220), dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego, świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575). Wskazać należy, że sformułowanie powyższych przepisów jest jednoznaczne i musi prowadzić do wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W konsekwencji stwierdzić należy, że dodatek mieszkaniowy, jak i świadczenie otrzymywane przez skarżącego z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach programu "[...]" , jako niewymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s., podlegają wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego. Odnosząc się zaś do kwestii stypendium socjalnego i specjalnego pobieranych przez L. S. z Uniwersytetu [...], należy zwrócić uwagę, że nie są to stypendia przyznawane na podstawie przepisów o systemie oświaty – jak tego wymaga art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s. - a na podstawie przepisów o szkolnictwie wyższym, nie można ich zatem ująć w katalogu wyłączeń z art. 8 ust. 4 u.p.s. Prawidłowo zatem organy, w oparciu o treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wliczyły do dochodu skarżącego kwotę otrzymaną z tytułu dodatku mieszkaniowego, świadczenie otrzymywane przez skarżącego z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach programu "[...]" oraz stypendium socjalne i specjalne pobierane przez L. S. z Uniwersytetu [...]. Reasumując, organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny oraz prawny sprawy uznając wypłacony L. S. zasiłek stały w okresie: styczeń 2010 r. do czerwiec 2013 r. w wysokości szczegółowo przedstawionej w decyzji organu I instancji, jako świadczenie nienależne. Prawidłowa jest również wykładania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaś kontrola Sądu jest ograniczona w takim znaczeniu, że ocenie sądowej podlega jedyne badanie legalności prowadzonego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności to, czy rozstrzygnięcie podjęte zostało zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. Kontroli tej nie podlega natomiast rozstrzygnięcie organu administracji jako wynik wyboru jednego z możliwych sposobów rozpatrzenia sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.