I SA/Wa 2903/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania D. T. od decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r., nr [...] wydanej w przedmiocie uchylenia własnej decyzji z [...] maja 2019 r., nr [...] o skierowaniu D. T. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [..] maja 2019 r. Prezydent [...] orzekł o skierowaniu D. T. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe chorych. Decyzją [...] września 2022 r. Prezydent uchylił własną decyzję z [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że strona załatwia swoje sprawy bez pomocy osób trzecich. Ponadto podał, że D. T. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, opuszczał DPS na kilku dni, co m.in. uniemożliwiło przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego, nie przestrzegał regulaminu placówki i norm społecznych, w szczególności nadużywał alkoholu, po którym naruszał mir domowy, nie uczestniczył w terapii zajęciowej na terenie domu, odmawiał przyjmowania leków, nie był zainteresowany wsparciem psychologa i terapią uzależnień. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył D. T.. Rozpoznając sprawę Kolegium przytoczyło treść art. 61 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268). Przepis ten dotyczy obowiązku wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i wskazuje osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje, iż pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej związany jest z wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj.: - decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, - decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz - decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że dwie pierwsze decyzje zostały wydane [...] stycznia 2020 r. i decyzjom tym został wydany rygor natychmiastowej wykonalności. Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek wskazane decyzje nie są przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu odwoławczym, to podstawą umieszczenia L. P. w domu pomocy społecznej z rygorem natychmiastowej wykonalności było postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] stycznia 2020 r., sygn. [...] o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej w trybie natychmiastowym. Wskazane postanowienie zostało wydane na podstawie danych zebranych przez OPS, w tym zaświadczeń lekarskich. Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jako jedyne kryterium ustalenia wysokości opłaty wskazuje wysokość dochodów osoby zobowiązanej. Przepis ten nie nakazuje odnoszenia opłaty do wydatków ponoszonych przez zobowiązanego. Następnie Kolegium wyjaśniło, że wniosek o zwolnienie zobowiązanego z opłaty oraz badanie okoliczności podnoszonych przez niego może być prowadzone jedynie w odrębnym postępowaniu - na podstawie art. 64 lub 64a ustawy o pomocy społecznej (prowadzonym na odrębnie złożony wniosek strony). W tamtym postępowaniu będzie można zbadać w szczególności okoliczności wskazane w art. 64a ustawy (czy toczyło się postępowanie karne dot. znęcania się nad synem przez matkę, kiedy, w jakiej prokuraturze i przed jakim sądem) oraz czy zachodziły inne przesłanki do zwolnienia z opłaty, o których mowa w art. 64 pkt 2 ustawy. Kolegium uznało zarzuty odwołania za nietrafne z przyczyn następujących; a) z art. 61 ust. 2d i 2e ustawy o pomocy społecznej wynika, że w przypadku nieprzystąpienia osób zobowiązanych do zawarcia umowy o partycypowaniu w kosztach pobytu w DPS właściwy organ wydaje decyzję w tym zakresie; b) ustawa o pomocy społecznej nie nadaje statusu strony w zakresie decyzji o skierowaniu do DPS oraz o umieszczeniu w DPS - bliskim pensjonariusza; tym samym nie doręcza się im tych decyzji, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (który stanowi podstawę do ustalenia opłat wnoszonych przez osoby zobowiązane) o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), zatem osoby te nie mają środków prawnych do weryfikacji wysokości tej opłaty; c) jak wynika z dowodu doręczenia pocztowego, ze skarżącym podjęto próbę kontaktu w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego, lecz pismo wnioskujące o kontakt, po dwukrotnym prawidłowym awizowaniu oraz upływie terminu jego odbioru, zostało zwrócone do organu; nieskuteczna okazała się również wizyta w miejscu zamieszkania P. K. oraz próby kontaktu telefonicznego; d) okoliczności wskazane w pkt 4/ i 5/ odwołania mogą być dokumentowane i podnoszone przez zainteresowanego w toku odrębnego postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że stanowisko przez nie prezentowane znajduje odzwierciedlenie w szeregu orzeczeń sądowoadministracyjnych. Skargę na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2022 r. złożył D. T.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podając, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Oczekuje na operację stawu biodrowego. Nie jest w stanie samodzielnie się poruszać. Skarżący zarzucił także, że zaskarżona decyzja nie dotyczy jego, lecz innych osób. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że 16 listopada 2022 r. członek Kolegium - sprawozdawca niniejszej sprawy - złożył do Prezesa SKO wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] października 2022 r. W tym samym dniu wpłynęła do Kolegium skarga D. T. na wskazaną decyzję. Z dowodu nadania wynika, że skarga została nadana przesyłką poleconą 15 listopada 2022 r. Wobec tego pierwszeństwo ma postępowanie wywołane skargą. W piśmie procesowym z 12 maja 2023 r., pełnomocnik z urzędu skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. art. 107 § 1 pkt 6 kpa, poprzez wskazanie w treści uzasadnienia decyzji innej podstawy faktycznej i prawnej, nie odnoszącej się w jakikolwiek sposób do stanu faktycznego sprawy. Podniósł, że naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt 6 kpa było rażące, "bijące w oczy". Wskazując na powyższe wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że podejmowane przez organy administracji decyzje powinny spełniać standardy wskazane w art. 107 § 1 kpa, w tym muszą zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, jest jej integralną częścią i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Motywy decyzji powinny więc odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 kpa. To z uzasadnienia decyzji strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyroki: NSA z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1668/17, NSA z 27 I 2021 r., sygn. akt I OSK 3071/18, WSA w Poznaniu z 29 IV 2021 r., sygn. akt III SA/Po 680/21). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyżej wskazanych wymogów nie spełnia. Jak wynika z treści decyzji organ po wskazaniu, że rozpoznaje sprawę z odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. i po krótkim przytoczeniu motywów rozstrzygnięcia organu I instancji rozpoznał faktycznie inną sprawę, w innym przedmiocie, tj. opłaty za pobyt w domu pomocy, dotyczącą innej osoby. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zastosował przepisy odnoszące się do kwestii opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zważyć należy, że organ II instancji ma ponownie rozpoznać sprawę w jej całokształcie. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby Kolegium rozpoznało ponownie w całokształcie sprawę skarżącego i odniosło się do jego odwołania. Należy podkreślić, że rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a charakter tego naruszenia powoduje przy tym, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. m.in. wyrok NSA z 8 II 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11). Podsumowując wskazać należy, że decyzja administracyjna rażąco narusza prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wówczas gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; a skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Przenosząc powyższe do niniejszej sprawy podkreślić należy, jak wyżej zaznaczono, że kontrolowana decyzja, w sposób rażący narusza przepis art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz art. 107 § 3 kpa, a także przepis prawa materialnego - art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie oraz przepisy art. 106 ust. 5 zw. z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie. Nie do pogodzenia z zasadami praworządności jest rozpoznanie sprawy innej osoby, w innym przedmiocie na wadliwych podstawach prawnych na skutek odwołania złożonego przez stronę. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.