I SA/Wa 2682/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 września 2022 r. nr DAP-WN-727-70/2022/AJa w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 6 września 2022 r., znak DAP-WN-727-70/2022/AJa, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 w zw. z art. 144, 127 § 3 i 61 a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. D.U. 202, poz. 735), dalej "kpa", utrzymał w mocy własne postanowienie z 5 lipca 2022 r. znak DAP-WPK-727-1-189/2022/Kpu, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 26 czerwca 1992 r. znak G.10-7463/8-2/92, przekazującej nieodpłatnie na własność Gminy Miejskiej [...] nieruchomości oznaczone w ew. gruntów nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Powodem odmowy było ustalenie, że A. P., dalej "Skarżąca" nie wykazała aby przysługiwał jej interes prawny w żądaniu, w rozumieniu art. 28 kpa. Minister wskazał, że stronami postępowania komunalizacyjnego jest Skarb Państwa jako właściciel mienia i jednostka samorządu terytorialnego, która to mienie przejmuje. Poza tym stroną może być podmiot który wykaże, że ma tytuł prawny do do nieruchomości objętej postępowaniem komunalizacyjnym. Taki tytuł nie został wykazany przez Skarżącą. Skarżąca poinformowała jedynie, że przed sądem Okręgowym w [...] toczy się postępowanie sądowe o ustalenie nieistnienia przejścia z mocy prawa na Skarb Państwa prawa własności nieruchomości S. K., objętej dawną księgą wieczystą [...] Tom I, obejmujące parcele: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].Tym samym Skarżąca nie potwierdziła tytułu prawnego do nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: -art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 28 kpa polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie wykazała interesu prawego w przedmiotowym postępowaniu w sytuacji gdy stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej oznaczać będzie, że prawo własności nie przeszło na rzecz Gminy. Poza tym uwzględnienie powództwa przed sądem powszechnym o niepodpadaniu pod działanie przepisów reformy rolnej ([...]) oznaczać będzie, że Skarżąca jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości i ma interes prawny w żądaniu; -art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji w której rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny sąd; -art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej w sytuacji w której decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa; -art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego oraz prawnego istniejącego w dacie wydawania postanowienia tj. tego, że przed sądem Okręgowym w [...] toczy się wyżej wskazana sprawa, co doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, w sytuacji w której organ nie podjął czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i nie uwzględnił słusznego interesu obywatela; -art. 7 i 8 kpa polegające na naruszeniu zasady zaufania do władzy publicznej, nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania z naruszeniem tych zasad. W konkluzji wniesiono o uchylenie obu postanowień i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie MSWiA z 15 stycznia 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego. Podstawą prawną do wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji stanowił art. 61 a § 1 kpa. Rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 61 a kpa ma charakter formalny i oznacza, że organ po wstępnej analizie dochodzi do wniosku, że brak jest możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygnięcia lub brak wniosku uprawnionego podmiotu. Odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić z przyczyn podmiotowych (podanie pochodzi od podmiotu nie będącego stroną) lub przedmiotowych tj. wtedy gdy z "innych uzasadnionych przyczyn" postępowanie nie może być wszczęte. Skarżąca wywodziła swe prawo do żądania wszczęcia postępowania z faktu, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność jej poprzednika prawnego i toczy się postępowanie przed sądem powszechnym o stwierdzenie jej niepodpadania pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Zdaniem Skarżącej, organ powinien zawiesić to postępowanie do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał wstępnej oceny wniosku i uznał, że Skarżąca nie jest uprawniona do wszczęcia postępowania nieważnościowego. Wskazać należy, za organem, że w postępowaniu komunalizacyjnym biorą udział Skarb Państwa, jako właściciel, Gmina jako podmiot ubiegający się o komunalizację i ewentualnie każdy inny podmiot który wykaże, że przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do mienia objętego komunalizacją (co w konsekwencji wyklucza komunalizację). Organy, jak i inne podmioty prawa, związane są jednocześnie domniemaniami prawnym wynikającymi z wpisów w księgach wieczystych (zgodności z rzeczywistym stanem prawny). Treść księgi wieczystej przesądza o tytule prawnym do opisanej w niej nieruchomości. W niniejszej sprawie organ powołał się na księgę wieczystą [...] wyk. 3 i wynikający z niej tytuł prawny do przedmiotowej działki przynależny Skarbowi Państwa (postanowienie Sądu Powiatowego w [...], wydziału ksiąg wieczystych z 25 kwietnia 1960r.). Stan ten nie uległ zmianie w dacie komunalizacji. Powoływane przez Skarżącą okoliczności związane z toczącym się postępowaniem przed sądem powszechnym nie stanowią podstawy do uznania, że Skarżącej przysługiwał w dacie komunalizacji tytuł prawny do nieruchomości. Postępowanie sądowe o ustalenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej to zdarzenie którego wynik jest niepewny i oddalony w czasie. Nawet przyjmując, że zakończyłoby się ustaleniem pozytywnym dla Skarżącej, to nie powoduje od razu zmian własnościowych wynikających z postanowień sądowych o ujawnieniu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Tymczasem interes prawny we wszczęciu postępowania musi być aktualny. Oznacza ta brak było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Poza tym, jak trafnie wskazał organ I instancji, decyzja komunalizacyjna nie dotyczy działek [...], [...] i [...], w związku z tym generalnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie może ich dotyczyć (brak przesłanki przedmiotowej). Zasadnie zatem organ przyjął, że Skarżąca nie wykazała aby przysługiwał jej na datę komunalizacji tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości a co za tym idzie aby mogła być inicjatorką postępowania nieważnościowego. Organ do którego skierowano wniosek dokonywał wyłącznie czynności mających na celu ustalenie czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego a więc wyłącznie czynności o charakterze formalnym. W tym aspekcie organy nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Konkludując, w ocenie Sądu organ w sposób wystarczający poczynił ustalenia w zakresie niezbędnym do podjęcia rozstrzygnięcia i doszedł do niewadliwych wniosków o braku podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. Ustalenia tego rodzaju były oczywiste i nie wymagały złożonych ustaleń faktycznych, co obligowało organ do zastosowania art. 61 a § 1 kpa. Zwrócić należy uwagę, że odmowa wszczęcia postępowania uniemożliwia organowi ocenę merytoryczną wniosku. Oznacza to, że na tym wstępnym etapie postępowania organ pozbawiony jest kompetencji do oceny prawidłowości postępowania komunalizacyjnego. Nie może zatem, tak jakby tego chciała Skarżąca, oceniać decyzji komunalizacyjnej w aspekcie jej potencjalnej nieważności. Czyni to niezasadnymi zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W związku z tym, sąd nie stwierdził, aby doszło do naruszenia przez organ wskazanych przepisów postępowania administracyjnego. Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 i 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.