I SA/Wa 2600/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOC/5943/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 5 września 2023 r. nr SP/439/2023/WSSIZ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz J. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania J. S., decyzją z 23 października 2023 r. nr KOC/5943/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 5 września 2023 r. nr SP/439/2023/WSSIZ orzekającą o odmowie przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką G. S. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że wnioskiem z 14 czerwca 2023 r. J. S. – zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem – wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy wynika, że G. S. na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 29 listopada 2019 r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r. Natomiast J. S. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 12 października 2022 r. został zaliczony do osób częściowo niezdolnych do pracy do dnia 31 października 2025 r. i pobiera rentę ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z przedstawioną przez wnioskodawcę decyzją ZUS o przeliczeniu renty z 27 października 2022 r., od 1 listopada 2022 r. wnioskodawcy wypłacane jest świadczenie rentowe w wysokości 2129,65 zł. Kolegium podało, że organ I instancji rozpoznając wniosek stwierdził, że skarżący nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy uznał natomiast, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem prawa materialnego, bowiem organ pierwszej instancji niezasadnie odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. momentu powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawcy. Jednakże mimo powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzję organu pierwszej instancji należało utrzymać w mocy wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W tej sytuacji osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę/emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować np. przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do otrzymywania emerytury/renty i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. posiadania prawa do emerytury/renty, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury/renty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury/renty od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury/renty. Kolegium podkreśliło, że J. S. – zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika – nie dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, a nawet nie zadeklarował chęci rezygnacji z pobieranej renty, która w 2022 r. wynosiła 2129,65 zł. Wyboru zaś między emeryturą/rentą a świadczeniem pielęgnacyjnym nie można utożsamiać ze złożeniem jedynie oświadczenia o wyborze któregoś z tych świadczeń przy jednoczesnym pobieraniu renty. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty do organu rentowego (czyli innego niż organ właściwy w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). W niniejszej sprawie w związku z brakiem złożenia przez skarżącego organowi emerytalnemu oświadczenia, w którym strona wyraziłaby wolę zawieszenia mu prawa do renty, nie można było mówić, że skarżący dokonał wyboru świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem pozostawał uprawniony do pobierania przysługującej mu renty. Nie ma zatem, w ocenie Kolegium, możliwości przyznania uprawnień wbrew warunkom określonym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję Kolegium wniósł J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Wskazując na powyższy zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w jego ocenie organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny badał zgodność przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z ustawą zasadniczą. W wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257) stwierdzono w punkcie I, że art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Powyższy wyrok opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r., w związku z czym od 9 stycznia 2020 r. w następstwie powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego SK 2/17, norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być odczytana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący, powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I OSK 487/20, I OSK 2375/19 i I OSK 254/20 podniósł, że wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w chwili wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych było uzasadnione, gdy ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od przyznanej renty. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i renty musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do tej renty. Przyjęcie w przedmiotowej sprawie odmiennego poglądu skutkowałoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości. W świetle powyższego, w ocenie skarżącego, w obecnym stanie prawnym, fakt posiadania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przez osobę wnioskującą o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną, nad którą sprawuje opiekę, nie stanowi przeszkody do przyznania tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że decyzja organu I instancji jest wadliwa już tylko z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Sąd wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Dokonaną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., rozstrzygniętą w sposób wiążący, organy orzekające w sprawie wezmą pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem przez Sąd obu wydanych w sprawie decyzji. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez Kolegium stanowiła kwestia pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej decyzją ZUS od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2025 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Powołany przepis enumeratywnie wymienia sytuacje stanowiące przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc, jeśli strona wnosząca o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma ustalone prawo do emerytury lub renty lub renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (albo inne z wymienionych w przepisie), to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej nie przysługuje. Zdaniem Sądu, na tle wypracowanego dotąd orzecznictwa sądowego, dotyczącego sytuacji poboru emerytury lub renty i starania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających wybiórcze traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jak to ma miejsce w sytuacji skarżącego, którego renta wynosi 2422,84 zł, co wynika z wywiadu środowiskowego, zaś świadczenie pielęgnacyjne w roku 2024 wynosi 2988 zł. Inaczej mówiąc, stronie, która pobiera emeryturę czy rentę, powinno przysługiwać prawo wyboru świadczenia korzystniejszego. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1887/22 wskazał, że "Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 K.p.a., a następnie, w zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 263/20 i I OSK 281/20, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1414/22).". Tak więc mając na uwadze, że według jednolitego stanowiska NSA, które skład orzekający w tej sprawie podziela, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego – przy czym wybór taki może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do renty – to organy orzekające w tej sprawie powinny były umożliwić stronie – i to niezależnie od tego, czy w toku postępowania administracyjnego strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, czy działała bez udziału profesjonalnego pełnomocnika – dokonanie wyboru i dopełnienie opisanego warunku, czego jednak nie uczyniły. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący o tej możliwości został pouczony przez organy orzekające w sprawie i nie ma przy tym znaczenia, że skarżący przez cały tok postępowania administracyjnego działał przez profesjonalnego pełnomocnika, bowiem z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika, że wobec stron postępowania stosuje się pouczenia tylko wtedy, gdy działają one w postępowaniu bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie uzależniają stosowania pouczeń od tego czy strona działa w postępowaniu bez udziału profesjonalnego pełnomocnika czy też jest reprezentowana przez profesjonalistę. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie zwalniają organów administracji publicznej od stosowania wobec strony postępowania pouczeń wynikających z przepisów Kpa, która działa w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać tu należy na art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że skoro przepisy prawa umożliwiają skarżącemu wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez skarżącego świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa), powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżący mógł z tego prawa wyboru skorzystać. Jak wynika z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Mając powyższe na uwadze, na organach administracji publicznej, w tym w szczególności na Samorządowym Kolegium Odwoławczym (ponieważ organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wyłącznie ze względu na treść art. 17 ust. 1b ustawy), spoczywał wynikający z art. 79a § 1 kpa obowiązek poinformowania strony o konieczności rezygnacji z posiadanego prawa do renty w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powinien dodatkowo poinformować, że pobieranie renty stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 8 § 1 kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 kpa, jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1475/14). Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Powołany przepis art. 79a kpa ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania, i to niezależnie od tego czy w postępowaniu działają przez profesjonalnych pełnomocników, czy występują bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu. Celem przepisu art. 79a § 1 kpa jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, i poprzestanie jedynie na przytoczeniu treści przepisu. W ocenie Sądu, w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a kpa obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie konieczne było, przed wydaniem decyzji, wystosowania informacji, w trybie art. 79a § 1 kpa, jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, w tym w szczególności wskazanie, że przyznanie świadczenia może być uzależnione od wstrzymania wypłaty świadczeń rentowych oraz wezwania do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia rentowego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącego powyższego wezwania, orzec co do istoty sprawy. Jak wskazuje lektura akt w sprawie zaniechano poinformowania strony o przesłance negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwych decyzji. Ponadto zauważyć należy, że z przepisu z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości. Opiekun musi więc pozostawać w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 29 listopada 2019 r., w którym wskazano na trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, która istniała w dniu zgłoszenia wniosku, tj. 14 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono, że 89-letnia ubezpieczona wymaga stałej opieki innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i nie rokuje poprawy, co uzasadnia orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji na trwałe, która to niezdolność istniała w dniu 1 października 2019 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Uznanie osoby trwale niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15). Jak wyżej zaznaczono opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyroki NSA: z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad matką. Trzeba wskazać, że już z samych ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu 28 lipca 2023 r. wynika, że matka skarżącego wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, jest niepełnosprawna ruchowo, wymaga pomocy przy higienie, spożywaniu posiłków, korzystaniu z toalety. Sama nie wychodzi z domu, nie załatwia żadnych spraw urzędowych. Skarżący pilnuje kontaktu z lekarzem, wydaje leki, przygotowuje posiłki, sprząta, wnosi opłaty mieszkaniowe. Pomoc ta jest codzienna, określana na 7 dni w tygodniu – syn jest u matki kilka razy dziennie, około 9 godzin dziennie. Pomoc świadczona jest trwale. Matka skarżącego jest osobą poruszającą się w obrębie mieszkania przy balkoniku, poza mieszkaniem porusza się tylko na wózku inwalidzkim. Matka skarżącego w większości leży, bez asekuracji osoby drugiej nie przemieszcza się. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z uwagi na częściową niezdolność do pracy ma przyznaną rentę z ZUS w wysokości 2422,84 zł. Do 31 maja 2023 r. podejmował zatrudnienie na umowę zlecenia, ale z uwagi konieczność opieki nad matką zrezygnował z zatrudnienia. Z powyższego wynika, że skarżący sam świadczy opiekę nad matką. Jest to całościowa opieka: w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu i towarzyszeniu w wizytach lekarskich, podawaniu leków, sprzątaniu. W ocenie Sądu, ze względu na opisany wyżej stan zdrowia matki skarżącego i wiek [...] lata, jest jej niezbędna pomoc we wszelkich czynnościach koniecznych do życia i wymaga ona stałej opieki i opiekę taką: osobistą, wyłączną, bezpośrednią, stałą i długotrwałą skarżący sprawuje, co potwierdza lektura akt sprawy i ustalenia pracownika socjalnego. Już tylko fakt niezdolności potwierdzonej przez właściwy organ możliwości matki skarżącego do samodzielnej egzystencji, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącego. Niewątpliwe jest zatem, że ze względu na konieczność sprawowania osobistej i stałej opieki nad matką, skarżący nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy dowodzi, że skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczące rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 tej ustawy. O kosztach postępowania zasądzonych w punkcie 2. sentencji wyroku orzeczono na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które obejmują wysokość kosztów zastępstwa prawnego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Ponownie rozpoznając sprawę organ administracyjny uwzględni wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia wyroku, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd wskazuje, że wszystkie powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).