I SA/Wa 2594/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOC/5543/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2023 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania B. H. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] czerwca 2023 r. o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z [...] maja 2023 r. (data prezentaty) B. H. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Prezydenta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M. S. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego - z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390). Pismem z [...] czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł odwołanie - zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W efekcie rozpatrzenia tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] czerwca 2023 r. Kolegium wskazało, że M. S. na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2023 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] stycznia 2023 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Następnie podniosło, że powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia przez organ I instancji była m.in. okoliczność braku spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazało, że zagadnienie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza. W ocenie Kolegium, stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Zdaniem Kolegium, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia [...] października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Zatem przyjęcie poglądu zaprezentowanego w decyzji I instancji oznaczałoby, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ustawy, ze względu na treść uzasadnienia takiego orzeczenia, od chwili jego wejścia w życie, nie ma żadnego znaczenia prawnego dla dalszego stosowania zakwestionowanego przepisu w kształcie treści normatywnej zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, co nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji RP. Podkreśliło też, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Istotne jest jednak to, że tego rodzaju wyrok Trybunału powoduje konieczność zrekonstruowania normy prawnej na podstawie tych przepisów prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją, przy wykorzystaniu odpowiednich reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Kolegium, w świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem ww. przepisu prawa materialnego - zatem jest wadliwa w tym zakresie. Jednakże Kolegium, mimo powyższego, uznało, że decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy, wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej. Wskazało, iż przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, trzeba spełnić wszystkie wymienione w nim przesłanki. Podniosło, że celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu, w zamian za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie. Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że nie każde niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. To prowadzi do wniosku, że istotą świadczenia opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia), po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zatem częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponosi osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu ww. przepisu była pomoc osobom sprawującym stałą i długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji, zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Podkreśliło przy tym, że co prawda konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Sprawowana opieka musi w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego, pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Następnie Kolegium stwierdziło, iż z przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2023r. wywiadu środowiskowego wynika, że M. S. choruje na nadciśnienie tętnicze, przepuklinę żołądka, przewlekłe zapalenie pęcherza i zakrzepicę. Ponadto w 2021 r. doszło do urazu kręgosłupa. Niepełnosprawna porusza się za pomocą balkonika. Wnioskodawczyni nie zamieszkuje wraz z matką lecz przychodzi do niej około 3 razy dziennie w celu zapewnienia opieki i pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, podania leków, mierzenia ciśnienia, przygotowania posiłków, sprzątania, robienia zakupów, towarzyszenia w wizytach lekarskich oraz załatwiania spraw urzędowych. Zatem zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze. Matka skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną (m.in. porusza się samodzielnie przy pomocy balkonika, samodzielnie spożywa posiłki), a wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą starszą, czy chorą, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (czynności higieniczne, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich). Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Sposób sprawowania opieki ustalony w sprawie nie może być uznany za obejmujący czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. W większości chodzi o typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. W ocenie Kolegium, całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy (choćby pracy dorywczej w niepełnym wymiarze czasu lub w formie pracy zdalnej) z powodu wykonywania tej opieki. Ponadto nie wykazała, aby rezygnacja z pracy była spowodowana koniecznością zapewnienia opieki matce. Z przedłożonego przez nią zaświadczenia z [...] marca 2023r. wynika, że była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia zawartej od dnia [...] lipca 2018 r. do dnia [...] marca 2023 r. Z powyższego zaświadczenia nie wynika zatem, aby to skarżąca wypowiedziała ww. umowę zlecenia. Poza tym zaprzestała wykonywania pracy z dniem [...] marca 2023r., podczas gdy znaczny stopień niepełnosprawności matki istnieje od [...] stycznia 2023 r., zaś uraz kręgosłupa wystąpił w 2021 r. Przy czym nie wykazała, aby stan matki uległ pogorszeniu, wymuszając na niej w dniu [...] marca 2023r. rezygnację z wykonywania pracy. Brak jest zatem podstaw do uznania istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki matce, a rezygnacją z zatrudnienia. Ponadto z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna, poza skarżącą, posiada jeszcze syna, zamieszkującego wraz z żoną i dziećmi pod tym samym adresem zamieszkania, co matka. Syn niepełnosprawnej również obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki w tym samym stopniu co skarżąca. Wskazywana natomiast niemożność sprawowania osobistej opieki przez brata skarżącej z uwagi na jego zatrudnienie, nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie opiekuna (w tym nawet skarżącej, która tę opiekę zapewni). Skarżąca nie wskazała natomiast obiektywnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie syna niepełnosprawnej z obowiązku alimentacyjnego wobec niej i niemożności wywiązania się w jakikolwiek sposób z obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium, w takiej sytuacji - gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku - brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji. Podkreślono, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych. Skoro zaś skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce, bowiem mogła ona podzielić się obowiązkami związanymi z tą opieką. Ponadto skarżąca może zwrócić się o przyznanie jej matce usług opiekuńczych, które ułatwiłyby jej i rodzinie opiekę nad niepełnosprawną. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane w każdym wypadku, gdy ze sprawowaniem opieki wiążą się pewne ograniczenia życiowe, czy trudności organizacyjne. Podsumowując Kolegium stwierdziło, iż brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wykazano istnienia związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca, zastępowana przez adwokata - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2023 r., poz. 390). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem świadczenia opiekuńczego a jego przyznanie wymaga spełnienia przez osobę ubiegającą się warunków ustawowych, wskazanych wyżej. Generalnie sens przyznawania tego rodzaju świadczenia jest taki aby osoby pozostające w niewątpliwie szczególnej sytuacji, kiedy osoba najbliższa wymaga całodziennej opieki, mogły zrezygnować z pracy i w całości poświęcić się opieką nad taką osobą. W zamian za to otrzymują świadczenie pielęgnacyjne, które ma zapewnić im pokrycie utraty dochodu z pracy. Sąd rozpoznający tę sprawę jest zdania, że ustanowione w ustawie o świadczeniach rodzinnych regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji R.P. oraz celu tych unormowań (tzw. prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa). Świadczenia pielęgnacyjne powinny być przyznawane osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagają takiego wsparcia (wyroki NSA z 5 listopada 2015r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16, z 12 maja 2017r., I OSK328/16, z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, z 27 maja 2019 r., I OSK 1939/18). Jak równocześnie wskazywane jest w orzecznictwie, na gruncie art. 2 Konstytucji R.P. (np. wyrok NSA z 13 czerwca 2015 r., I OSK 1286/14) - wyrażona w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawa realizowana jest przez sądy, których obowiązkiem jest przestrzeganie wyznaczonego ramami Konstytucji porządku prawnego. Jednym ze środków służących realizacji tych celów jest możliwość dokonywania wykładni rozszerzającej ustawy opartej na założeniu racjonalności ustawodawcy w której dopuszczalne jest odstępstwo od tej racjonalności, gdy istnieją wyższe, ważniejsze zasady i wartości niż literalnie wykładane normy. Kierując się wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji zasadą podległości sędziów Konstytucji zobowiązani są oni wziąć zatem pod uwagę nie tylko literalne brzmienie normy prawnej ale i przepisy Konstytucji i dokonać takiej wykładni, która w jak najpełniejszy sposób umożliwi realizację norm i wartości konstytucyjnych. Tego rodzaju wykładnia nie może jednak pomijać materialnoprawnych podstaw uzasadniających przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić rekompensatę utraty pracy. Po drugie nie do przyjęcia jest na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach teza, że generalnie w każdym przypadku, gdy mamy do czynienia z osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, członek rodziny na którym ciąży ustawowy obowiązek opieki powinien uzyskać świadczenie pielęgnacyjnego. Taka wykładnia, w przypadku gdy mamy do czynienia z osobą niepełnosprawną, czyniłaby zbędnymi unormowania art. 17 ustawy o świadczeniach, ponieważ tego rodzaju świadczenie de facto byłoby automatycznie przyznawane, bez badania czy rzeczywiście dany opiekun tę opiekę świadczy oraz bez badania zakresu koniecznej opieki. Odnosząc te wywody do sprawy niniejszej Sąd uznał, że organ II instancji dokonał w sposób prawidłowy oceny sytuacji faktycznej, jaka występuje w rodzinie skarżącej i doszedł do słusznego wniosku, że w jej przypadku - z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepełnosprawnością matki skarżącej, a nie wykonywaniem pracy przez skarżącą - świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego musi zaistnieć taka sytuacja w której osoba niepełnosprawna nie jest w stanie z uwagi na swój stan zdrowia zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i potrzebna jest jej praktycznie całodobowa pomoc osoby najbliższej, o czym przesądza orzeczenie o niepełnosprawności. Konsekwencją tego jest natomiast to, że osoba, która pomaga osobie niepełnosprawnej z racji zakresu świadczonej pomocy, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Oczywiście warunek stałej/ciągłej opieki nie oznacza opieki non stop, gdyż osoba opiekująca ma także prawo do własnego życia i zaspokajanie swych potrzeb - to jednak aby uzyskać świadczenie należy wykazać, że osoba opiekująca się nie jest w stanie pracować z uwagi na zakres opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu organ doszedł do niewadliwych wniosków o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia opieki matce. Z niezaprzeczonych ustaleń organu wynika, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia zawartej od dnia [...] lipca 2018 r. do dnia [...] marca 2023 r. Z powyższego zaświadczenia nie wynika zatem, aby to skarżąca wypowiedziała ww. umowę zlecenia. Skarżąca zaprzestała wykonywania pracy z dniem [...] marca 2023 r., podczas gdy znaczny stopień niepełnosprawności matki istnieje od [...] stycznia 2023 r., zaś uraz kręgosłupa wystąpił już w 2021r. Przy czym skarżąca nie wykazała, aby stan matki uległ pogorszeniu, wymuszając na niej w dniu [...] marca 2023 r. rezygnację z wykonywania pracy. W konsekwencji trafny jest wniosek organu II instancji, że rezygnacja z pracy nie była związana z niepełnosprawnością matki - niepełnosprawność ta powstała znacznie wcześniej niż zaprzestanie pracy przez skarżącą. Tymczasem, jak się przyjmuje na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, związek pomiędzy nie podejmowaniem pracy a koniecznością opieki musi być aktualny i rzeczywisty. Przesłanki leżące u przyczyn nie podejmowania pracy muszą wynikać z przyczyn związanych z koniecznością opieki a nie z przyczyn leżących po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zaprzestanie aktywności zawodowej opiekuna musi być spowodowane koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok WSA w Poznaniu z 13 grudnia 2022 r., I SA/Gd 519/22, LEX nr 3455390). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby przyczyną rezygnacji z pracy była wyłącznie konieczność świadczenia ciągłej pomocy matce. Poza tym trzeba zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca nie poświęca całego swojego czasu na opiekę nad matką, nawet nie mieszka z nią. Uzasadniony jest w tych okolicznościach wniosek, że de facto nie sama skarżąca świadczy opiekę nad matką (choć ta jest przeważająca) ale z pomocą rodziny (matka mieszka razem z bratem skarżącej). Organ administracyjny ma obowiązek ustalania stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 9 kpa), jednakże nie pozbawia to strony inicjatywy dowodowej. W skardze brak jest przekonujących argumentów uzasadniających przyjęcie tezy o związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością opieki nad mamą. Podkreślić należy, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Istotne jest, aby nie podejmowanie pracy czy jej zaniechanie wynikało wyłącznie z konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2023 r., II SA/Gd 580/22, LEX nr 3481137). Taka sytuacja w tej sprawie nie zaistniała. Jak wynika z niewadliwych ustaleń organu skarżąca, choć istotnie opiekuje się matką w podstawowym zakresie i codziennie, to jednak prowadzi swoje gospodarstwo domowe, pewien czas przeznacza na dojazdy do matki a nadto korzysta z pomocy rodziny. Świadczy to o tym, że tylko część czasu poświęca na opiekę nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. W przypadku skarżącej choroba matki - zdaniem Sądu - nie była powodem rezygnacji z pracy. Z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia z dnia [...] marca 2023 r. wynika, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia zawartej od dnia [...] lipca 2018 r. do dnia [...] marca 2023 r. Z powyższego zaświadczenia nie wynika zatem, aby to skarżąca wypowiedziała ww. umowę zlecenia. Skarżąca zaprzestała wykonywania pracy z dniem [...] marca 2023r., podczas gdy znaczny stopień niepełnosprawności matki istnieje od [...] stycznia 2023 r., zaś uraz kręgosłupa wystąpił w 2021 r. Przy czym skarżąca nie wykazała, aby stan matki uległ pogorszeniu, wymuszając na niej w dniu [...] marca 2023 r. rezygnację z wykonywania pracy. Brak jest zatem podstaw do uznania istnienia bezpośredniego związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki matce, a rezygnacją z zatrudnienia. Podkreślenia wymaga również fakt, że jak wynika z akt sprawy niepełnosprawna, poza skarżącą (córką) posiada jeszcze syna, zamieszkującego pod tym samym adresem zamieszkania co matka. Syn niepełnosprawnej również obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki, w tym samym stopniu co skarżąca. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób (dzieci), każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Należy bowiem zauważyć, że obowiązek opieki nad rodzicami wynika z art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy i obciąża w równym stopniu wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej. W pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128 krio), a w przypadku osoby niepełnosprawnej - na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego (art. 135 § 2 krio). Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to przysługuje bowiem tylko w takim wypadku, gdy konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i nie ma możliwości podziału obowiązków w zakresie opieki z innymi osobami, także zobowiązanymi do sprawowania opieki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Zatem w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem - tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Na realizację obowiązku alimentacyjnego nie ma wpływu odległość miejsca zamieszkania dorosłego dziecka od osoby niepełnosprawnej, będącej jego rodzicem. Również praca zawodowa nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. To, że osoby pracują zawodowo, zamieszkują oddzielnie, wobec czego nie mogą osobiście sprawować opieki nad rodzicem, nie zwalnia ich z realizacji tego obowiązku. W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny nie musi oznaczać stricte sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, ale może on polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę rodzicowi zapewni. Dopuszczalna jest więc każda postać świadczeń alimentacyjnych. W niniejszej sprawie skarżąca ma brata (który zamieszkuje wspólnie z matką pod tym samym adresem) i nie zostało wykazane, aby nie był on w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką. Skoro brat skarżącej mieszka razem z matką, to nie powinien mieć problemu - przed wyjściem do pracy - z pobudką matki, pomocą jej w ubieraniu, podaniem leków, zmierzeniem ciśnienia czy przygotowaniem śniadania. Natomiast po pracy może pomóc w sprzątaniu, praniu, zrobić zakupy czy opłacić rachunki – czyli pomóc w wykonywaniu zwykłych czynności dnia codziennego, które są wykonywane w każdej rodzinie. Poza tym skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego to ona musi matce przygotowywać posiłki, dlaczego matka nie może ich spożywać razem z rodziną swojego syna. Mając powyższe na uwadze, skarżąca jest w stanie - przy zaangażowaniu i pomocy swojego brata w sprawowanej opiece - podjąć aktywność zawodową, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego. Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej ani faktu, że skarżąca wspomaga swoją matkę, jednakże zdaniem Sądu świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim starszym rodzicom - a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku skarżącej. Podsumowując Sąd uznał, że ocena dokonana przez organ II instancji - dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki - jest prawidłowa. Organ II instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zebrał w sposób wystarczający materiał dowodowy a jego ocena nie nosi cech dowolności. Tym samym nie doszło do naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.