I SA/Wa 2559/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 19 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Zaskarżoną decyzją z 19 października 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (dalej jako organ/SKO/Kolegium), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ostrów Mazowiecka z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr ŚR.4411.28.2023.MP w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką H. P. Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do kwestii daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącego wskazując na ugruntowane w tej materii stanowisko sądów administracyjnych przemawiające na korzyść skarżącego. Tym niemniej, wg SKO, w sprawie nie było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W tym kontekście wskazano, że decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. nr ŚR.4412.6.1.2022 skarżącemu przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Organ wskazał, że w trybie art. 79a kpa powinien poinformować wnioskodawcę o obowiązku zawieszenia ww prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak w dniu 12 września 2023 r. pozyskał informację, że 6 września 2023 r. skarżący został zatrzymany przez policję i umieszczony na 3 miesiące w zakładzie karnym, a więc w dacie orzekania przez SKO - nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką. W toku postępowania odwoławczego pismem z dnia 9 października 2023 r. działając na podstawie art. 136 § 1 kpa SKO wystąpiło do Burmistrza Miasta Ostrów Mazowiecka o zweryfikowanie ww danych i ustaliło, że T. P. od dnia 7 września 2023 r. przebywa w jednostce penitencjarnej: Zakład Kamy w [...]. Podnosząc, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i opieki oraz rezygnacja, czy też niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia, SKO uznało, że skoro skarżący od 7 września 2023 r. nie sprawuje stałej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką, a przy tym pobiera inne świadczenie opiekuńcze – to wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem skarżący T. P. wniósł skargę w której zarzucił organowi: a) naruszenie prawa materialnego tj. - art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji kiedy wobec stwierdzenia, że wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobiera już specjalny zasiłek opiekuńczy wykluczający ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, winien zostać wezwany do dokonania jednoznacznej rezygnacji z mniej korzystniejszego świadczenia, co na gruncie niniejszej sprawy nie nastąpiło; - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe ustalenie, że przebywanie w chwili obecnej w jednostce penitencjarnej stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy w okresie od dnia 4 lipca 2023 r. (data złożenia wniosku) do 5 września 2023 r. (chwila zatrzymania skarżącego) spełniał on wszystkie ustawowe kryteria do ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; b) naruszenie przepisów postępowania, tj. - art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że przebywanie skarżącego w chwili obecnej w jednostce penitencjarnej stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy w okresie od dnia 4 lipca 2023 r. (data złożenia wniosku) do 5 września 2023 r. (chwila zatrzymania skarżącego) spełniał on wszystkie ustawowe kryteria do ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 11 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na sporządzeniu pisemnego uzasadnienia decyzji w sposób, który nie przekonuje skarżącego do wykonania decyzji bez konieczności zastosowania środków przymusu. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie w zakresie objętym skargą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz 390, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo, jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżący w określonym okresie (przed osadzeniem w Zakładzie Karnym) sprawował rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką, SKO twierdzi jednak, że sporne świadczenie nie przysługuje w czasie pobierania innego świadczenia rodzinnego a także z chwilą zaprzestania sprawowania rzeczywistej opieki nad matką. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zasadnie SKO przyjęło, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z wymienionego wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r. I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r. I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r. I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ I instancji, że ustalenie niepełnosprawności u matki skarżącej po ukończeniu 18 roku życia i nie w trakcie nauki w szkole, uzasadnia odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Ww stanowisko Kolegium zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę. Sąd uznał także, że zasadnie SKO przyjęło, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formalne ustanie dotychczasowego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, czyli: uchylenie, wygaśnięcie lub zmiana uprzednio zapadłej decyzji w tym przedmiocie. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w takim przypadku jest data ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego a nie data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Jak wynika z akt sprawy skarżący do 31 października 2023 r. miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja Burmistrza Miasta Ostrów Mazowiecka z dnia 15 grudnia 2022 r., nr SR.4412.6.1.2022), a w dacie orzekania SKO skarżący nie sprawował opieki nad matką. Kolegium wyjaśniło także, że co do zasady jego praktyką jest zapewnienie stronie, która spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego. Niemniej jednak w realiach rozpoznawanej sprawy wykluczona była możliwość dokonania takowego wyboru z uwagi na fakt, iż skarżący od dnia 7 września 2023 r. nie sprawował opieki nad niepełnosprawną matką a niemożliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed zatrzymaniem – z uwagi na pozostawanie w obrocie decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Poza tym sama treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowi rodzaj pouczenia skarżącego o jego prawach i obowiązkach. Równoległe świadczenie opiekuńcze skarżący otrzymywał (zgodnie z przywołaną wyżej decyzją) do końca października 2023 r. a w tym czasie przebywał w zakładzie karnym. Prawo do ww świadczenia wygasło z końcem października 2023 r., niezasadne byłoby zatem osobne pouczanie skarżącego w trybie art. 79a kpa o prawie rezygnacji ze świadczenia opiekuńczego w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącu, w którym prawo to wygasa (w październiku 2023 r.) – w szczególności że skarżący nie sprawował w tym czasie opieki nad matką. Zaskarżona decyzja zatem odpowiada prawu i została rzetelnie uzasadniona zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa). Po opuszczeniu Zakładu Karnego skarżący – o ile będzie sprawował opiekę nad matką – powinien złożyć nowy wniosek w sprawie.