I SA/Wa 2206/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr KOC/4161/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 5 września 2022 r. nr 001003/SP/09/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją nr KOC/4161/Sr/23 z 24 sierpnia 2023r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję nr 001003/SP/09/2022 Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 5 września 2022 r. znak UD-Y-WSZ-RŚR.8252.11.2022.JWI(8) odmawiającą p. A. P. (dalej jako skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – J. P.. SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. SKO orzekając ponownie w zakresie wniosku, po zapadłym uprzednio wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt 1 SA/Wa 179/23, podało, że , skarżąca nadal pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wskazując na powyższe oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 179/23, SKO podało, że pomimo pouczenia, skarżąca nie złożyła wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy, która uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego gdy wnioskodawca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ podał, że pismem z 21 lipca 2023 r. znak UD-V-WSZ-RŚ.8252.11.2022.RBU(16) Prezydent m. st. Warszawy poinformował Kolegium, że na podstawie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr 001598/SZO/l 1/2022 z dnia 9 listopada 2022 r. A. P. ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na J. P. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Wg Kolegium w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ww. ustawy, jest brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Wg organu aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, musi ona wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie. W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła SKO naruszenie: 1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 5 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności rezygnacji z tego prawa w ten sposób, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. przepisów postępowania które ma istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 i 79a kpa poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając to na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 05 września 2022 r. o nr UD-V-WSZ-RŚR.8252.11.2022.JWI(8) oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r., poz 390, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Gdy zaś chodzi o zbieg świadczeń – stanowisko SKO jest częściowo chybione. Istotnie, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W aktach sprawy jest jednak jednoznaczne oświadczenie skarżącej, wskazujące na to, że nie może zrezygnować z innego świadczenia dopóki jej sytuacja prawna nie jest pewna. Jakkolwiek więc zasadne jest stanowisko SKO co do tego, że strona skarżąca już w toku postępowania powinna wykazać formalne zawieszenie bądź rezygnację z pobierania innego świadczenia rodzinnego, to strona powinna być jednak jednoznacznie o tym pouczona przez organ – poprzez wskazanie jakie czynności powinna podjąć czy przedsięwziąć, aby zostały spełnione przesłanki z ustawy. Wynika to z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Rację ma co prawda SKO twierdząc, że skarżąca powinna zrezygnować z prawa do innego świadczenia skoro z jej wyboru chce pobierać świadczenie pielęgnacyjne. Organ powinien jednak pouczyć stronę nie tylko o prawe wyboru, ale też w trybie art. 79a kpa organ powinien jednoznacznie poinformować skarżącą, że spełnia przesłanki z art. 17 ustawy a jedyną przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zasadny jest zatem zarzut skargi co do naruszenie przez SKO art. 79a kpa. Jest to szczególnie istotne jeśli uwzględnić, że w piśmie z 29 marca 2022r. i z 6 lipca 2022r. skarżąca została poinformowana, że nie spełnia przesłanek z ustawy z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b – i co zresztą było podstawą pierwszej decyzji odmownej z 29-04-2022r. Sama deklaracja odnośnie do ewentualnego złożenia w terminie późniejszym oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobierania innego świadczenia nie jest w tym wypadku wystarczająca by uznać brak zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a czy b ustawy. Nie jest możliwe jednoczesne pobieranie innego świadczenia i świadczenia pielęgnacyjnego czy też przyznanie wnioskowanego świadczenia podczas pobierania drugiego. Prowadzi do tego wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 ustawy. W realiach kontrolowanej sprawy odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia byłaby uzasadniona dopiero wówczas gdyby skarżąca została poinformowana o tym czy spełnia warunki z ustawy do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i była pouczona o obowiązku przedstawienia decyzji wstrzymującej prawo do innego świadczenia, a pomimo to nie wypełniła tego obowiązku. Rację ma przy tym skarżąca, że wobec takiego uzasadnienia decyzji organu, poprzednio zapadłych decyzji negatywnych i niejednoznaczności co do tego czy przysługuje jej sporne świadczenie – nie zrezygnowała z innego świadczenia opiekuńczego. Z akt nie wynika przy tym by przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ poinformował stronę o tym, że zmienił stanowisko odnośnie do treści art. 17 ust. 1 b ustawy, a zatem że jedyną przesłanką decyzji odmownej jest zrezygnowanie z prawa do zasiłku opiekuńczego. W tego typu sprawach konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa) i zastosuje wprost art. 79a kpa.