I SA/Wa 2150/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 września 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.286.2023.MU w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 22 marca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz N. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 8 września 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.286.2023.MU Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania N. W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 13 stycznia 2023 r. N. W. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną M. W. Decyzją z [...] marca 2023 r. Wojewoda [...], działając na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, odmówił przyznania N. W. wnioskowanego świadczenia od 1 stycznia 2023 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożył N.W. Decyzją z 8 września 2023 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2023 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że M. W. ma ustalone prawo do renty na terytorium Niemiec i jednocześnie zamieszkuje na terytorium Polski. W konsekwencji, w sprawie znajdą zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister przywołał następnie treść art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i podniósł, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu powołanego wyroku wskazano, że skutkiem wejścia tego wyroku w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ww. ustawy. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał nie przesądził jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 28 lipca 2021 r. przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu wynika, że niepełnosprawność M. W. istnieje od 20-go roku życia. Natomiast z dokumentu zatytułowanego "Świadectwo dojrzałości" z 3 czerwca 1997 r. wynika, że M. W. zakończyła naukę w Technikum nr [...] w [...] z dniem 27 maja 1997 r., tj. przed osiągnięciem 20. roku życia. Ponadto, ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia N. W. wynika, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia oraz pracy w gospodarstwie rolnym od 13 stycznia 2023 r. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo Wojewoda [...] odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 12 stycznia 2023 r. Wnioskodawca nie spełnił bowiem przesłanki określonej w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie te przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że N.W. zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 13 stycznia 2023 r. W ocenie Ministra, okoliczności, że N.W. w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 12 stycznia 2023 r. prowadził gospodarstwo rolne, a ponadto, że niepełnosprawność M. W. istnieje od 20-go roku życia i nie powstała w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, uzasadniają odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył N.W. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, 2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 28 listopada 2003 r." W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia podnosząc, że niepełnosprawność żony skarżącego istnieje od 20-roku życia i nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co oznacza niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy. Ponadto, organy wskazały, że w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 12 stycznia 2023 r. skarżący nie spełniał przesłanki z art. 17b ustawy, gdyż zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 13 stycznia 2023 r. Powyższe stanowisko organów zakwestionował skarżący. Zdaniem Sądu, wadliwie przyjęły organy, że kwestia wieku w jakim powstała niepełnosprawność żony skarżącego mogła stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do przesłanki daty powstania niepełnosprawności Sąd zwraca uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu art. 17 ust. 1b ustawy, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Za wadliwe Sąd uznał również stwierdzenie organów obu instancji, że skoro skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 13 stycznia 2023 r., to w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 12 stycznia 2023 r. nie spełniał przesłanki z art. 17b ustawy do przyznania przedmiotowego świadczenia. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei w myśl art. 24 ust. 4 ustawy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z powyższych regulacji wynika, że ustalając początkową datę przyznania świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) bierze się pod uwagę miesiąc, w którym wpłynął wniosek, a nie, jak wadliwie przyjęły organy, poszczególne dni tego miesiąca, a w szczególności faktyczną datę rezygnacji z zatrudnienia. Powyższe skutkować musiało uchyleniem przez Sąd obu wydanych w sprawie decyzji. Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę przedstawione wyżej rozważania Sądu i oceni, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, przy czym dokonując tej oceny zobowiązany będzie pominąć tę część normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niezgodną z Konstytucją. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 1634), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 powołanej ustawy.