I SA/Wa 20/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę

Zaskarżoną decyzją nr 4552/2023 z dnia 8 listopada 2023 r. Wojewoda [...] (dalej jako organ/wojewoda) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 14 stycznia 2022 r. nr 9/SD/2022 o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowego postępowania z wniosku J. L. z dnia 14 września 1999 r. i wniosku D.L. złożonego dnia 23 czerwca 2004 r. o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] róg [...] ([...]), nr hip [...] parcela [...]. W uzasadnieniu organ podał, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] róg [...] ([...]), nr hip. [...] parcela [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako dekret). Zgodnie z art. 1 dekretu nieruchomość ta przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Obecnie nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] Spółki Akcyjnej. Podał, że w stosunku do tej nieruchomości nie złożono wniosku w trybie art. 7 dekretu o przyznanie własności czasowej. Ponadto, jak wskazał wojewoda, zgodnie z zaświadczeniem hipotecznym z dnia 02 lutego 2005 r. wydanym przez Sąd Rejonowy dla [...]-[...] w [...] (L.dz. [...]), w dziale [....] wykazu księgi hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość w [...] nr [...]", co do uregulowanej w tej księdze nieruchomości, w skład której wchodzi m.in. nieruchomość nr [...] o obszarze [...] rn.kw. - w 1945r. wpisem jawnym z dnia 25 marca 1938 r. ujawniony był Skarb Państwa. Odnośnie do wniosku o zwrot ww. nieruchomości, wojewoda wskazał, że wnioskodawcy powołali się na umowę z dnia 02 czerwca 1937 r. zawartą pomiędzy [...] Spółdzielnią [...] "[....]", a J. L., zgodnie z którą ww. spółdzielnia zobowiązała się przelać tytuł własności działki oznaczonej nr [...] o pow. [...] m2 na rzecz J. L. w ciągu 30 dni od dnia przyznania spółdzielni tytułu własności tej działki, pozostającej w posiadaniu spółdzielni pod tytułem dzierżawy. W umowie tej wskazano, że Zarząd Spółdzielni na posiedzeniu w dniu 18.04.1937 r. "przydziela p. L. J. działkę opow. ogólnej [...] m2 oznaczoną nr [...], a uwidocznioną na załączonym do niniejszej umowy planie sytuacyjnym. Wnioskodawcy przedstawili też pismo [...] Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" w [....] z dnia 21.04.1937 r., zgodnie z którym zarząd spółdzielni przyjął J. i W.L. i zgodził się na odstąpienie praw do działek pod warunkiem wpłacenia na rzecz Spółdzielni wskazanych w przedstawionym piśmie kwot; pismo z 15.10.1947 r., którym J. L. wniósł do Zarządu Administracji Nieruchomości [...] w [...] o wydanie zaświadczenia, iż "omawiana nieruchomość jest wyłączną moją własnością i nie należy do majątków opuszczonych"; pokwitowania wpłat z Banku [...][...] rat kapitałowych dokonanych przez J. L. na nieruchomość (...). Po analizie ww. dokumentów wojewoda za organem I instancji przyjął, że wnioskodawcy nie legitymują się interesem prawnym w kontrolowanej sprawie (art. 28 kpa) gdyż nie wykazali aby kiedykolwiek ich poprzednicy prawni byli właścicielami ww. gruntu. Stąd organ przyjął, że prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak złożenia wniosku przez osoby uprawnione. W skardze na ww. decyzję A. T. (dalej jako skarżący) zarzucił wojewodzie naruszenie: a. przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 28 kpa poprzez stwierdzenie braku interesu prawnego skarżącego w niniejszym postępowaniu; b. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; c. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 kpa w zw. z 77 kpa polegające na dokonaniu ustaleń faktycznych sprzecznych z sytuacją prawną poprzedników skarżącego z rażącym naruszeniem słusznego interesu skarżącego, polegającą na przyjęciu, iż zarówno poprzednicy prawni, jak i skarżący nie stali się właścicielami przedmiotowych nieruchomości, w związku z czym brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego w sytuacji, gdy prawidłowa ocena stanu prawnego wynikającego z zawartych w okresie międzywojennym aktu nabycia nieruchomości oraz zapłaty całości kwoty za nabywaną nieruchomość spowodowało, że prawa poprzedników skarżącego stanowią kategorię prawa nabytego, ewentualnie prawa potencjalnego w znaczeniu ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, która podlega ochronie na zasadzie Konstytucji RP i konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności na równi z prawem własności; d. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 kpa w zw. z 77 § 1 kpa polegające na braku pozyskania przez organ dokumentów z okresu lat 1937-1945 mających na celu ustalenie stanu prawnego nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu; e. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez nieuzupełnienie materiału dowodowego o archiwalne akta [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [....] przez co powstała luka w materiale dowodowym umożliwiająca prawidłowe rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy; f. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę art. 10 § 1 kpa poprzez niezapewnieniu skarżącemu możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji; Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)/b)/c) ppsa skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie określonego rodzaju wniosku obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m.in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 61a § 1 kpa. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji powinien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, powinien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony po stronie wnioskodawcy. W tym drugim przypadku decyzja zapada na podstawie art. 105 § 1 kpa. W niniejszej sprawie zachodzi druga z opisanych sytuacji. Wnioskodawcy domagali się "zwrotu" nieruchomości "dekretowej", co do której, według niezanegowanych danych wieczystoksięgowych nie mieli prawa ani w dacie wejścia w życie dekretu, ani wcześniej, ani też później. Ich poprzednicy prawni w latach 30-tych ubiegłego wieku zawarli umowy obligacyjne z określoną wyżej Spółdzielnią, których to umów skuteczność nie została w żadnej mierze potwierdzona, ponadto mowa tu o rodzaju umowy przedwstępnej. W stosunku do wyżej wymienionej nieruchomości, będącej własnością Skarbu Państwa nie został złożony wniosek dekretowy, ponadto art. 7 dekretu wskazywał określony katalog pomiotów uprawnionych do złożenia wniosku. Wobec tego nie ma trybu, w którym organy administracji mogłyby procedować wniosek o "zwrot" ww. nieruchomości w oparciu o przepisy dekretu. Jeśli zaś chodzi o tryb "zwrotu nieruchomości", to jest on przewidziany w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023r., poz. 344, dalej jako ugn) w art. 136 i n. Aby w tym trybie można było procedować wniosek konieczne jest uprzednie wywłaszczenie nieruchomości prywatnej, jednak w kontrolowanej sprawie nie wykazano ani tego, że poprzednicy skarżącego byli właścicielami spornej nieruchomości ani że doszło do jej wywłaszczenia. Trzeba podkreślić, że jak wynika z akt, i czego sam skarżący nie kwestionuje, w dacie wejścia w życie dekretu – w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa. Organ orzekający o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego nie naruszył zatem prawa, w szczególności art. 28 kpa, gdyż wpisem w księdze wieczystej był związany na zasadzie domniemania wynikającego z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można organowi administracji zarzucić naruszenia prawa w sytuacji gdy orzekał będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej. Wszelkie spory dotyczące ochrony własności i innych praw rzeczowych, jak i ochrona posiadania zostały w istocie wyłączone z postępowania administracyjnego, nie powinny być zatem przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu administracyjnym czy sądowoadministracyjnym, chyba że przepis szczególny tak stanowi. Roszczenia skarżącego mają charakter stricte cywilnoprawny i nie mogą być dochodzone przed organem administracji. Stroną umowy z poprzednikami skarżącego nie był zresztą ani Skarb Państwa ani gmina. W kontrolowanej sprawie organ zasadnie zanegował zatem interes prawny strony skarżącej. Nie tylko nie wykazała ona prawa własności ww. nieruchomości tak w dacie wejścia w życie dekretu ale też ani wcześniej ani później. Strona skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wykazała też istnienia sprawy administracyjnej, w jakiej organ administracji byłby właściwy do zajęcia stanowiska w drodze decyzji administracyjnej. Działanie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego (i jego poprzedników) stanowi więc oczywiste nadużycie prawa, a skarga jest pozbawiona jakichkolwiek podstaw prawnych. Prawidłowo organ zanegował prawo skarżącego do skutecznego zainicjowania postępowania zwrotowego, co skutkowało zastosowaniem art. 105 §1 kpa. W konsekwencji nie można też zarzucić wojewodzie naruszenia art. 28 kpa. W ocenie Sądu nie doszło też do naruszenia art. 7, 77 i 80 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa i innych przywołanych w skardze przepisów (np. art. 10 kpa). Organ nie prowadził postępowania dowodowego w tej sprawie a jedynie oceniał, na podstawie przedstawionych mu dokumentów, czy skarżący (i jego poprzednicy) legitymuje się interesem prawnym, a więc czy można przypisać im status strony postępowania w sprawie administracyjnej regulowanej przepisami prawa administracyjnego. Na etapie inicjowania postępowania wykazanie interesu prawnego leży po stronie wnioskodawców, a nie po stronie organu, nie można wobec tego postawić wojewodzie zarzutu, że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie zwrócił się do archiwum o akta [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...], z którą w 1937 r. poprzednicy skarżącego zawarli wstępną umowę. Przede wszystkim w kontrolowanej sprawie, profesjonalny pełnomocnik nie podał, w jakiej konkretnie "sprawie administracyjnej" zwrócił się do organu o wydanie decyzji administracyjnej. Tym samym "przerzucił" obowiązki strony ewentualnego procesu cywilnego na organ administracji, co w ocenie Sądu stanowi niedopuszczalną praktykę. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).