I SA/Wa 1642/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi T. L. i T. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2023 r. nr KO C/7129/Go/22 w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu 1. odrzuca skargę T. L.; 2. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz T. L. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z 14 czerwca 2023 r., nr KO C/7129/Go/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu zażalenia T.L1i T.L2, utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 4 listopada 2022 r., nr 465/SD/2022, o odmowie wydania uwierzytelnionego dokumentu z akt sprawy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 5 sierpnia 2022 r. T.L1 i T.L2wystąpili o wydanie uwierzytelnionego odpisu dokumentu znajdującego się w aktach sprawy w postaci opinii geodezyjnej z 11 marca 2021 r. sporządzonej na zlecenie Prezydenta m. st. Warszawy przez uprawnionego geodetę A. K. wraz z badaniem księgi hipotecznej Nr [...] , w sprawie rozpatrzenia wniosku złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego na potrzeby postępowania o zapłatę toczącego się przed Sądem Okręgowym w W. sygn. akt [...]. Postanowieniem z 4 listopada 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu z akt sprawy. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli T.L1 i T. L2 Postanowieniem z 14 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 4 listopada 2022 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawową formą pozyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania, do czego uprawnia art. 73 § 1 k.p.a. Natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem (wyrok NSA z 16 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1667/18.) Zdaniem organu odwoławczego, wnioskowana opinia geodezyjna nie była konieczna do złożenia pozwu do Sądu Okręgowego. Brak jest również przesłanek do twierdzenia, że to strona powinna przekazać sądowi uwierzytelnione odpisy dokumentów z akt sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, jeżeli Sąd Okręgowy uzna posiadanie opinii geodezyjnej za zasadne to może zwrócić się do organu o jej udostępnienie. Kolegium dodało, że zamiar przedłożenia przez stronę uwierzytelnionych kopii żądanych dokumentów do sądu cywilnego nie wystarczy aby interes strony kwalifikował się jako ważny. Na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. strona ma bowiem zapewniony dostęp do akt sprawy, w tym możliwość ich utrwalenia w siedzibie organu. Akta sprawy zostaną natomiast przekazane do sądu przez organ, jeżeli sąd ich zażąda i brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia ku temu aby dokumenty będące częścią akt sprawy były załączone do pozwu w formie uwierzytelnionych kopii. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyli T.L1i T. L. , reprezentowani przez radcę prawnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: 1) art. 74 § 2 k.p.a. w zw. z art. 73 § 2 k.p.a. w zw. z art. 129 § 1 i 2 oraz § 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 187 § 2 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wydania uwierzytelnionych odpisów w wyniku uznania braku ważnego interesu po stronie skarżących podczas gdy we wniosku z 7 kwietnia 2022 r. skarżący wykazali ważny interes do uzyskania uwierzytelnionych kopii opinii biegłej wskazując, że dokument ten jest im potrzebny na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w W. o zapłatę, a potrzeba jego przedłożenia na potrzeby postępowania sądowego jest wystarczającym ważnym interesem strony dodatkowo skarżący wskazali, że zgodnie z praktyką Sądu Okręgowego w W. w przypadku braku załączenia uwierzytelnionych kopii dochodzi do zwrotu pozwu, a więc interes strony do uzyskania uwierzytelnionych kopii dokumentu z akt sprawy powstaje przed wdaniem się w spór, a nie po wdaniu się w spór, 2) art. 74 § 2 k.p.a. w zw. z art. 73 § 2 k.p.a. w zw. z art. 129 § 1 i 2 oraz § 3 i 4 k.p.c. w zw. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie wydania uwierzytelnionych odpisów, w wyniku uznania, że strona nie wykazała ważnego interesu do otrzymania uwierzytelnionych kopii opinii biegłej podczas, gdy z uwagi na moc dowodową uwierzytelnionej kopii wskazanego dokumentu skarżący mają ważny interes w jego uzyskaniu, a jak już wskazali w zażaleniu fotokopie z akt sprawy mogą być kwestionowane przez Sąd, 3) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art.73 § 2 k.p.a. w zw. z art. 74 § 2 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez brak wskazania skarżącym okoliczności faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy podczas gdy organ powinien wskazać jakie okoliczności faktyczne i prawne mogłyby spełniać przesłankę uzasadnionego interesu, zwłaszcza gdy zdaniem organu okoliczności podniesione we wniosku z 7 kwietnia 2022 r. mogą okazać się niewystarczające do spełnienia żądania. Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie organowi odwoławczemu sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze wniesiono również o dopuszczenie dowodu z zarządzenia Przewodniczącego w Sądzie Okręgowym w W. z 25 lutego 2022 r., sygn. [...] , na okoliczność, że w sytuacji braku uzyskania uwierzytelnionej kopii z akt sprawy sądy cywilne zwracają pozwy z uwagi na to, że załączniki są nieczytelne, a w związku z tym interes strony do uzyskania uwierzytelnionych dokumentów aktualizuje się przed wszczęciem postępowania sądowego. W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd zaznacza, że merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedza badanie dopuszczalności jej wniesienia. Celem tego badania jest ustalenie czy w sprawie nie zachodzi jedna z przesłanek odrzucenia skargi, które enumeratywnie wymieniono w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do art. 58 § 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli, między innymi, jedna ze stron nie ma zdolności sądowej. Z kolei art. 25 § 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Osoba nieżyjąca natomiast takiej zdolności nie posiada i nie może być stroną postępowania przed sądem. W niniejszej sprawie, jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych aktu poświadczenia dziedziczenia z 15 lutego 2023 r. (Repertorium [...] ) skarżąca T.L1 zmarła w W. w dniu [...] stycznia 2023 r. Oznacza, to że skarżąca T.L1 zmarła nie tylko przed wniesieniem w jej imieniu do tut. Sądu skargi przez radcę prawnego A. S. , ale także przed wydaniem zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 14 czerwca 2023 r. Skoro zatem z chwilą śmierci, tj. z dniem [...] stycznia 2023 r., T.L1utraciła zdolność sądową, to nie mogła skutecznie wnieść skargi do sądu administracyjnego. Wprawdzie art. 43 p.p.s.a zobowiązuje pełnomocnika procesowego, w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej, do działania aż do czasu zawieszenia postępowania, to jednak powyższe odnosi się do sytuacji, w której pełnomocnictwo wygasło na skutek śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej już po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego, a nie przed jego wszczęciem. W niniejszej sprawie nie można zatem uznać, że radca prawny A. S. mógł skutecznie wnieść do Sądu skargę w imieniu nieżyjącej od [...] stycznia 2023 r. T. L. . Zgodnie z art. 101 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360, dalej jako "Kodeks cywilny) umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Znajdujące się w aktach pełnomocnictwo T.L1 z 22 stycznia 2014 r. r. takiego zapisu jednak nie zawiera. Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarga została wniesiona w imieniu podmiotu nieposiadającego przymiotu strony i legitymacji do jej wniesienia, co czyni tę skargę niedopuszczalną. W konsekwencji Sąd orzekł o odrzuceniu skargi T.L1na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 25 § 1 i art. 31 § 3 p.p.s.a.(pkt 1 sentencji). Z kolei oceniając skargę T.L2 Sąd uznał, że jest ona uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione, mających jednak bezpośredni związek ze śmiercią jednej ze stron postępowania. Jak bowiem wynika z rozdzielnika zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 14 czerwca 2023 r. przedmiotowe postanowienie zostało skierowane, między innymi, do T.L1 i doręczone za pośrednictwem radcy prawnego A. S. . Tymczasem, jak już wskazano wyżej, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza, że T.L1 zmarła [...] stycznia 2023 r. Sąd zwraca uwagę, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji (postanowienia) do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna jak i orzecznictwo sądowe wskazują, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji rozstrzygnięcia stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki NSA z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, Lex nr 505429 oraz 24 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 147/10, Lex nr 745035). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Powyższe stanowisko sąd w składzie orzekającym w całości podziela. Jeśli bowiem stroną postępowania jest osoba fizyczna, to o jej prawach czy obowiązkach można orzec, jeżeli ma ona zdolność prawną. Ten przymiot na gruncie art. 8 Kodeksu cywilnego pojawia się, co do zasady, wraz z urodzeniem osoby fizycznej i kończy wraz ze śmiercią. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią. Oznacza to, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji (postanowienia), ale także, że taki akt, z powodu braku możliwości jego fizycznego doręczenia, nie będzie wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, Lex nr 1260058). Skoro zatem T.L1 zmarła przed wydanym w sprawie postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 14 czerwca 2023 r., to w stosunku do niej organ odwoławczy nie mógł prowadzić postępowania administracyjnego, jak też skierować zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie wobec wydania zaskarżonego postanowienia w warunkach rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd nie badał merytorycznej zasadności skargi i nie odnosił się do podniesionych w niej zarzutów, uznając to za przedwczesne. W niniejszej sprawie skierowanie zaskarżonego postanowienia z 14 czerwca 2023 r. do osoby zmarłej (co obligowało Sąd do stwierdzenia jego nieważności z uwagi na wystąpienie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) skutkowało pozbawieniem spadkobierców tej osoby udziału w postępowaniu administracyjnym. Mając zaś na uwadze wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania spadkobiercy strony, którzy wchodzą do postępowania z mocy samego prawa (art. 30 § 4 k.p.a.), muszą mieć zapewniony w nim udział i możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie przeprowadzi postępowanie administracyjne z udziałem spadkobierców zmarłej T.L1i w zależności od okoliczności podejmie stosowny akt. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 25 § 1 i art. 31 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie jak w pkt 2 sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 i 3 i art. 120 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego (pkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).