Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wa 1631/23

Wyrok WSA w Warszawie z 13 grudnia 2023 r., I SA/Wa 1631/23

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
13 grudnia 2023
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 czerwca 2023 r. nr KO-745/4103/437/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 8 maja 2023 r. nr [...].

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Decyzją z 16 czerwca 2023 r. nr KO-745/4103/437/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 12 kwietnia 2023 r. E.T. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką F. M. Decyzją z 8 maja 2023 r. Wójt Gminy [...] odmówił E. T. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E.T. Decyzją z 16 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2023 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 oraz art. 17b ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło, że wymagająca opieki F. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], którym została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 września 2017 r. Organ podniósł następnie, że do wniosku o przyznanie świadczenia wnioskodawczyni dołączyła oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 kwietnia 2023 r. Kolegium wskazało, że jak ustalono w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 24 kwietnia 2023 r. wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką i mężem. Mąż wnioskodawczyni prowadzi własną działalność gospodarczą, ubiega się o emeryturę z ZUS i pracuje w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha fizycznych. E.T. pracowała w latach 1995-2012. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki musiała zrezygnować z zatrudnienia. W okresie od 15 września 2017 r. do 31 października 2019 r. miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Od listopada 2019 r. opłacała składki KRUS i opiekowała się matką. Ustalono, że F. M. ma [...] lat, choruje na [...]. Porusza się przy pomocy [...]. Opiekę zapewnia jej córka E.T., która [...]. Organ odwoławczy podniósł, że jako jedyną przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia Wójt Gminy [...] wskazał ustalenie, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25. roku życia. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Kolegium powyższe stanowisko organu uznało za błędne. Wskazało, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na tej części art. 17 ust. 1b ustawy. którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże, zdaniem Kolegium, odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia jest zasadna z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawczynię innych ustawowych przesłanek do jego otrzymania. Zdaniem organu odwoławczego, zebrany materiał dowodowy jednoznacznie bowiem potwierdza, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia określonego w art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Aby rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dokonując oceny złożonego w sprawie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego, dochody z tego gospodarstwa stanowią źródło utrzymania rodziny, gospodarstwo nie jest wydzierżawione. Pracę w gospodarstwie rolnym wykonuje mąż odwołującej się, ona nie jest w stanie już mu pomagać. Powołując się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, Kolegium podniosło, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, to jest zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika, że od listopada 2019 r. E.T. opłacała składkę KRUS. Zatem udawało jej się łączyć opiekę nad matkę z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, lecz za rzeczywisty brak możliwości realizacji aktywności zawodowej przez opiekuna (np. prowadzenia gospodarstwa rolnego), który wynika właśnie z konieczności zapewnienia tej opieki. Świadczenie ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy uwarunkowaną koniecznością opieki (troski) nad osobą bliską, która jej wymaga. Wątpliwości organu odwoławczego budzi także ocena charakteru opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad mamą. Kolegium wskazało, że nie kwestionuje samego faktu sprawowania opieki nad mamą. Jednakże, jak wynika z zebranego materiału dowodowego, deklarowana przez stronę opieka nie jest sprawowana w sposób ciągły i nie zajmuje wnioskodawczyni całego dnia. Kolegium podniosło, że E.T. wspiera swoją mamę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką. Jednakże opieka przez nią sprawowana nie spełnia wymogów opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Zeznania strony potwierdzają bowiem, że jej mama nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki. Wnioskodawczyni przygotowuje mamie i podaje posiłki, pierze, sprząta, wykupuje i podaje leki. Organ odwoławczy podkreślił, że część czynności wykonywanych przez stronę wykazanych w trakcie postępowania (takich jak np. pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów) to czynności dnia codziennego, wykonywane zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także przez osoby pracujące. Nie są one zatem same w sobie przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwana wnioskodawczyni z mamą w jednym domu i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Tymczasem opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Same bowiem czynności związane z prowadzeniem tego gospodarstwa nie kolidują z prowadzeniem gospodarstwa rolnego bądź podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium dodało, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom. Taka zaś sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku wnioskodawczyni, która z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec rodziców jest obowiązana udzielić swojej mamie, będącej w podeszłym wieku, pomocy i wsparcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła E.T. podnosząc, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być przeszkodą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, na poparcie czego przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności jako prawidłowe ocenić trzeba stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania, że w sprawie wystąpiła przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "ustawa" lub "ustawa z 28 listopada 2003 r.") w postaci daty powstania niepełnosprawności. Jednakże Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 ustawy, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ustawy ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: (i) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, (ii) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 17b ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2). Zdaniem Sądu, skoro ustawodawca w powołanym przepisie przewidział, że potwierdzenie zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia, to ustalając tę przesłankę organ nie może abstrahować od treści złożonego oświadczenia i w sposób dowolny i niepoparty jednoznacznymi ustaleniami negującymi jego prawdziwość stwierdzać, że przesłanka ta nie została spełniona. Co szczególnie istotne, w niniejszej sprawie skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań (k. 7 akt administracyjnych). Organ uznał jednak, że nie jest związany treścią tego oświadczenia, pomimo że skutecznie nie zakwestionował jego prawdziwości. Powoływany przez Kolegium fakt, że skarżąca jako właściciel gospodarstwa rolnego nie zrezygnowała z jego prowadzenia nie oznacza, że skarżąca oświadczyła nieprawdę w sprawie zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w toku postępowania administracyjnego ustaleń, brak jest podstaw do zakwestionowania prawdziwości oświadczenia złożonego przez skarżącą w trybie art. 17b ust. 2 ustawy. Odnosząc się do pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie budzi sporu, że skarżąca należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, którym w przypadku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży bowiem na niej, jako córce osoby wymagającej opieki, obowiązek alimentacyjny (art. 23 i 27 Kodeksu). Organ nie kwestionuje także okoliczności legitymowania się przez matkę skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika z kolei konieczność zapewnienia jej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wreszcie w niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca w istocie sprawuje opiekę nad matką. Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub niepodejmującej zatrudnienia) jest to, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak trafnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają uznać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Zasadnicze znaczenie w tym zakresie ma zatem element stałości opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Przy tym sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, Lex nr 3309547). Jak już wskazano wyżej w sprawie nie jest kwestionowane, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powołanej regulacji wynika, że osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 st. 4 ustawy). Treść powołanych regulacji koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano wyżej, uzależniają jego przyznanie od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro zatem ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, że zakres sprawowanej nad tą osobą opieki wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której opieka dotyczy (por. wyroki NSA 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18, Lex nr 2676836 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, Lex nr 3047011). W niniejszej sprawie organ nie kwestionował, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką. Uznał jednak, że zakres sprawowanej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21, Lex nr 3309985). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o świadczenie pielęgnacyjne, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy 28 listopada 2003 r. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się opisanym wyżej rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. To bowiem należy do kompetencji innych organów - właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki właśnie kontekst prawny wyłaniający się z przywołanych regulacji powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie danej osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984, z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19, Lex nr 3047011 oraz 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15, Lex nr 2168110). Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r., poz. 857). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalnych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie matka skarżącej wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Konstatacja organu dotycząca możliwości podjęcia przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, a także zakresu koniecznych czynności opiekuńczych, w istocie zmierzają do zakwestionowania wynikającego z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stopnia koniecznej opieki. To zaś nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka. W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącą pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania stanem zdrowia i stopniem samodzielności jej matki. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego w dniu 24 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego, matka skarżącej z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy osoby drugiej ([...]), a skarżąca taką opiekę zapewnia. Powyższe świadczy o tym, że sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie, co wynika m.in. z konieczności zapewnienia matce pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności fizjologicznych. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącą czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, dałyby się pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ nie uwzględnił, że jej matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Ponadto, wskazana przez organ okoliczność, że od listopada 2019 r. skarżąca opłacała składkę KRUS, a zatem udawało jej się łączyć opiekę nad matką z prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie oznacza, zdaniem Sądu, braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Należy bowiem zauważyć, że art. 17 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od zaprzestania lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. To, że skarżąca podejmowała próbę dzielenia obowiązków związanych z opieką nad matką z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nie oznacza, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Potwierdzona stosownym oświadczeniem okoliczność, że skarżąca zrezygnowała z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki świadczy o tym, że w istocie nie było możliwe pogodzenie obowiązków opiekuńczych z zatrudnieniem. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy. Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przede wszystkim uwzględni w omawianym zakresie konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, a także ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym.

Informacje o sprawie

Data wpływu
23 sierpnia 2023
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek Bożena Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/ Magdalena Durzyńska

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny