I SA/Wa 1358/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. S., M. S. i O. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [..] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz D. S., M. S. i O. S. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [....], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2015 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości [...], oznaczonej jako działki nr [...] z obrębu [...], wchodzącej w dniu [...] lutego 2003 r. w skład [...] i pozostającej we władaniu spółki [...] SA w [...], a stanowiącej wówczas współwłasność A. i D. małż. S.; a także stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez wymienioną spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntów tych nieruchomości oraz własności znajdujących się na nim urządzeń i budynków. Decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Położone w miejscowości [...] nieruchomości, oznaczone aktualnie jako działki nr [...], stanowiły [...] lutego 2003 r. przedmiot współwłasności małżonków A. i D. S. Wchodziły one wówczas w skład większych działek oznaczonych odp. [...], których podział nastąpił w efekcie decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2010 r. ustalającej lokalizację [...], wydanej w trybie przepisów ustawy z dnia 28 marca 2003 r. - o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Wnioskiem z [...] września 2014 r. [...] SA (przywoływane dalej jako: [...]) wystąpiły do Wojewody [...] o uregulowanie stanu prawnego ww. nieruchomości w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. - o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2014 r., poz. 1160 ze zm.) dalej "ustawa o komercjalizacji (...)" Z ustaleń organów wynikało, że objęte żądaniem nieruchomości [...]. W granicach przy tym działki nr [...] znajduje się [...]. Pozostała [...]znajduje się na działce nr [...].[...]. [...] podawało przy tym, że [...]. Wybudowana zaś ona miała być w [...] r. W następstwie przeprowadzonego postępowania, Wojewoda [....] ocenił, że w sprawie zaistniały przesłanki opisane w art. 37a ustawy o komercjalizacji (...), skutkujące nabyciem z mocy prawa przez Skarb Państwa własności tej nieruchomości z dniem [...] czerwca 2003 r. oraz jednoczesnym uwłaszczeniem z tą datą na nieruchomościach [...]. Przesłanki te dotyczyły: zajęcia na dzień [...] lutego 2003 r. nieruchomości [...], pozostawania jej we władaniu [...] oraz braku przynależnego na ww. datę Skarbowi Państwa, jednostce samorządowej lub [...] prawa własności. Ze względu na te ustalenia, decyzją z [...] marca 2015 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] (pkt I); a także nabycie z mocy prawa z ww. datą przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntów tych nieruchomości jak i własności znajdujących się na nich budynków (pkt II) oraz ustalił warunki użytkowania wieczystego (pkt III). Nie zgadzając się z podjętą decyzją A. i D. małżonkowie S. wnieśli od niej odwołanie, w wyniku rozpatrzenia którego Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy. W całości podzielił ocenę organu pierwszej instancji, iż w sprawie zaszły okoliczności, o których stanowi art. 37a ustawy o komercjalizacji (...), skutkujące nabyciem ex lege przez Skarb Państwa własności przedmiotowych nieruchomości jako wchodzących na dzień [...] lutego 2003 r. w skład [...]. Decyzja ta doręczona została m.in. adw. E. B. - jako pełnomocnikowi A. i D. S. Na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli D. S. oraz O. S. i M. S. –współdziedziczący po A. S., który zmarł [..] kwietnia 2017 r. A. S. Opisując historie postępowań prowadzonych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, w tym także postępowań odszkodowawczych, kwestionowali oni zastosowanie do uregulowania ich stanu prawnego przyjętego przez organy trybu z art. 37a ustawy o komercjalizacji (...). Wskazywali przy tym na zainicjowanie przed organem wojewódzkim postępowania na skutek sugestii Ministra (zawartych w decyzji kasacyjnej wydanej w sprawie odszkodowawczej) i to w warunkach, gdy termin dochodzenia odszkodowania za przejęte w trybie ww. przepisu grunty już ekspirował. Kwestionowali także władanie całością ternu wchodzącego w skład działek [...] przez [...] wskazując, że ów podmiot wykorzystywał je jedynie sporadycznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu , ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały w skardze podniesione, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Tego rodzaju wadą obciążana jest zaś zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa. Z załączonego do skargi uwierzytelnionego aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] maja 2017 r. rep. [...] oraz odpisu skróconego aktu zgonu (k. 9-11 akt sadowych) w sposób bezsporny wynika, że A. S. - będący wraz żoną D. S. współwłaścicielem położonych w miejscowości [...] nieruchomości objętych postępowaniem, a także jeną z osób odwołującym się od wydanej w stosunku do tych nieruchomości decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2015 r. - zmarł [..] kwietnia 2017 r., a więc przed wydaniem przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa zaskarżonej decyzji – co miało miejsce [...] czerwca 2017 r. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcie, którego adresatem był także wyżej wymieniony, zostało skierowane do osoby, która jako nieżyjąca nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć nie tylko organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. W konsekwencji czego także przysługujący osobie fizycznej status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., z chwilą jej śmierci wygasa. Skoro zatem A. S. zmarł w toku prowadzonego przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania, a mimo to było ono nadal z jego udziałem kontynuowane i zakończono je decyzją, której jednym z adresatów uczyniono wyżej wymienionego (przy jednoczesnym pominięciu jego wszystkich następców prawnych), to wydana w takich uwarunkowaniach faktycznych decyzja, jako obarczona wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podlegać musi w całości wyeliminowaniu ze skutkiem od dnia jej wydania. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. art. 205 § 2 i art. 202 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w sposób nieobciążony wadą nieważności byłoby to przedwczesne.