I SA/Wa 1268/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi T. S., K. A., L. K., J. A. i R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 marca 2024 r. nr DAP-WN.727.55.2023/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 listopada 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-429/2022/KPu; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. S., K. A., L. K., J. A. i R. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 14 marca 2024 r., nr DAP-WN.727.55.2023/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję tego organu z 16 listopada 2023 r., nr DAP-WPK-727-1-429/2022/KPu odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 6 lipca 1992 r., nr GKG.III.7220/kom/9/898/92 stwierdzającej nabycie przez [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], w jedn. ew. obr. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda Nowosądecki decyzją z 6 lipca 1992 r. stwierdził nabycie przez [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własność wyżej opisanej nieruchomości. Decyzja nie została zaskarżona i stała się ostateczna. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Nowosądeckiego wystąpili T. S., R. S., K. A., L. K. oraz J. A. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 15 grudnia 2017 r., nr DAP-WPK-727-495/2016/KPu umorzył postępowanie w sprawie. Następnie decyzją z 2 sierpnia 2018 r., nr DAP-WN-727-22/2018/WWP organ ten utrzymał w mocy decyzję z 15 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1857/18 uchylił zaskarżoną decyzję z 2 sierpnia 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 15 grudnia 2017 r. W konsekwencji zapadłego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 16 listopada 2023 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacynej Wojewody Nowosądeckiego. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wystąpili T. S., R. S., K. A., L. K. oraz J. A. Rozpoznając ponownie sprawę Minister wskazał na prawomocny wyrok z 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1857/18. Przytoczył treść art. 153 ppsa. Minister wyjaśnił, że na skutek decyzji komunalizacyjnej stwierdzone zostało nieodpłatne nabycie przez [...] prawo własności działki nr [...]. Z karty inwentaryzacyjnej nr [...] stanowiącej integralna część decyzji wynika, że tytuł prawny Skarbu Państwa wskazany jest w księdze wieczystej KW [...]. Z pisma Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 19 kwietnia 2012 r. wynika, że "księga wieczysta KW Nr [...] prowadzona jest dla działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]. Księga wieczysta założona została dla parceli nr [...], po odłączeniu z LWH [...] gm. Kat. [...], następnie parcela gruntowa [...] utworzyła działkę ewidencyjną nr [...] w obr. [...] (wykaz zmian gruntowych z dnia 05.06.1975 r.). Własność nieruchomości została wpisana na rzecz Skarbu Państwa - Gminy Nowy Sącz na podstawie wniosku z dnia 27 lipca 1963 r., i uzupełniającego z dnia 10 czerwca 1965 r., Dz. Kw [...], na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 21 grudnia 1962 r., Nr USW.Wł.3/68/59, oraz protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 10 października 1961 r. (wpis z dnia 30 września 1965 r.) Lwh [...] gm. Kat. [...], z którego odłączono pgr [...] do KW nr [...] uległ całkowitemu zniszczeniu." Orzeczeniem Wojewódzkiej Rady Narodowej z 21 grudnia 1962 r. nadano na wieczyste użytkowanie A. W., Z. W., E. W., J. W., działkę I. kat. [...] obj. lwh [...] położoną w gm. kat. [...] ul. [...] o pow. 717 m2 w zamian za nieruchomość wywłaszczoną. Równocześnie z akt sprawy, w tym opinii biegłego J. P., wynika, że na 3 lipca 1946 r., nieruchomość lwh [...] - [...] obejmowała pgr [...] oraz pgr [...] i stanowiła własność K. H. - w 1/3 części, H. K. - w 1/3 części i l. H. w 1/3 części. W dniu 3 lipca 1946 r., na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 27 czerwca 1946 r., LP.9/N.S/68/46 wpisane zostało prawo własności całej tej realności na rzecz Skarbu Państwa. Pgr [...] objęta lwh [...] - [...] została podzielona na nowe: pgr [...] i pgr [...]. W wyniku podziału pgr [...] powstała, m. in. pgr [...], która została odłączona do KW [...]. Pgr [...] ustanowiła działkę nr [...] obr. [...] w [...]. Realność objęta Iwh [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] księgi gruntowej gm. kat. [...] przy Sądzie Okręgowym w Nowym Sączu zapisana dotychczas na rzecz H.A. [...] w 1/3 cz., H. I. w [...] cz. i A. H. w [...] cz. została, na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przejęta na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej (zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 27 czerwca 1946 r., nr LP-9/N.S/68/46). . K. A. jest poprzedniczką prawną wnioskodawców, czego dowodem są postanowienia spadkowe znajdujące się w aktach sprawy. Minister wskazał, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I ACa 1216/05 oddalono apelację Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Nowego Sącza i Wojewody Małopolskiego od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03. Wyrokiem z 21 kwietnia 2005 r. stwierdzono, że nie istnieją przesłanki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), na rzecz Skarbu Państwa, m. in. 1/3 części udziałów w nieruchomościach objętych księgami gruntowymi Iwh [...], Iwh [...], Iwh [...], Iwh [...], Iwh [...], Iwh [...], Iwh [...] oraz Iwh [...] gm. Kat. [...], stanowiących własność K. A., składającej się, m.in. z parceli katastralnej [...] o pow. 1,4606 ha. Oran nadzoru powołał przepisy art. 157 § 2 kpa oraz art. 28 kpa. Następnie wskazał, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym, gdy zapadł wyrok stwierdzający, iż nie istnieją przesłanki do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa udziałów w skomunalizowanych nieruchomościach, spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości mają interes prawny (przymiot strony) w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 6 lipca 1992 r. Minister podkreślił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 kpa jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji (wyrażonej w art. 16 Kpa), stąd też ustalenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że organ administracji publicznej orzekając w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji albo wydania jej z naruszeniem prawa, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach. Dokonując analizy zgromadzonych dowodów Minister uznał, że nie zaistniała żadna z przesłanek z art. 156 § 1 kpa, skutkująca koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Organ nadzoru wyjaśnił, że podstawę prawną wydania decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, a także zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W postępowaniu komunalizacyjnym, prowadzonym na podstawie przepisów art. 5 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., właściwy organ bada, czy podlegające jej mienie stanowiło własność Skarbu Państwa na dzień wejścia tej ustawy w życie, tj. na 27 maja 1990 r. i w tym zakresie jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Wpis w księdze wieczystej odgrywa zasadniczą rolę przy ustalaniu stanu faktyczno - prawnego nieruchomości i następnie ocenie legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Z kolei wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano takiego wpisu do księgi wieczystej, jak i następnie samego wpisu, nie może nastąpić w postępowaniu nadzorczym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. W konsekwencji, w związku z istnieniem w księdze wieczystej prowadzonej dla skomunalizowanej nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej (domniemanie iuris tantum) - zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności wpisanego do księgi wieczystej - wiąże organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przed sądem powszechnym przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Minister podniósł, że Wojewoda Nowosądecki wydając decyzję komunalizacyjną obowiązany był uwzględnić stan prawny nieruchomości na dzień wydania decyzji, a więc taki, jaki wynikał z księgi wieczystej KW [...], prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Stan ten z kolei wskazywał, że na dzień komunalizacji z mocy prawa Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Natomiast wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03 to nowa okoliczność, która nie mogła być znana Wojewodzie Nowosądeckiemu w dacie wydawania decyzji z 6 lipca 1992 r. W czasie bowiem orzekania przez organ, to Skarb Państwa wpisany był jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej prowadzonej dla wskazanej w decyzji działki. Zdaniem Ministra brak jest podstaw do uznania, że decyzja Wojewody Nowosądeckiego z 6 lipca 1992 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 marca 2024 r. złożyli: T. S., K. A., L. K., J. A. i R. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1. art. 153 ppsa poprzez jego błędne zastosowanie polegające na dokonaniu niewłaściwej oceny prawnej przepisów i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1857/18 2. art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa i art 80 kpa w zw. z art. 365 § 1 k.p.c i art. 366 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na: a) nierzetelnym przeanalizowaniu skutków prawnych wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r. sygn. akt I C 1004/03, którym stwierdzono, że parcela katastralna pgr [...] z Iwh [...] odpowiadająca, m.in. przedmiotowej działce nr [...] obr. [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; b) niedopuszczalnym pominięciu bezspornego i stwierdzonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości w dniu nacjonalizacji, tj. 13 września 1944 r., a w konsekwencji także w dniu komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r.; c) oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez skarżących w sprawie oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym; 3. art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa, art. 7 kpa oraz art. 8 kpa w zw. z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 kpa) poprzez zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości (części parceli pgr [...]) na 27 maja 1990 r. dla nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...], obr. [...], ujawnionej w tym dniu w księdze wieczystej nr [...], tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03 w zakresie, w jakim stwierdził, że sporna nieruchomość nie została skutecznie przejęta przez Skarb Państwa w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który to wyrok był organowi znany i nie był kwestionowany, a mimo to Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 6 lipca 1992 r., a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust, 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.); 4. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., poprzez zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu nieruchomości składającej się z działki nr [...], tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, że pomimo istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03 w zakresie, w jakim stwierdził, że sporna nieruchomość nie została skutecznie przejęta przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który to wyrok był organowi znany i nie był kwestionowany, a mimo to Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Nowosądeckiego i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją z 6 lipca 1992 r., pomimo, iż wiedział, że 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej; 5. art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U 1982 r., poz. 147) w zw. z art. 2 § 3 k.p.c w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), poprzez bezpodstawne przyjęcie, wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest w postępowaniu administracyjnym i/lub sądowoadministracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r. nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym zaskarżona decyzja narusza zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności; 6. art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że podważenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji organ nadzoru nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia, lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 k.p.c. (por. orzeczenie SN z 17 czerwca 1960 r., sygn. akt III CR 328/60); 7. art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie skutków wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., w którym Sąd ten potwierdził, że sporna nieruchomość nie została skutecznie przejęta przez Skarb Państwa w na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tym samym już doszło do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece; 8. art. 8 kpa w zw. z art. 16 ustawy z 1 kwietnia 2017 r. o zmianie kpa, poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat (skarżący powołali wyroki NSA i WSA); 9. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki, skoro w takiej samej sprawie skarżących, tylko dotyczącej innej działki Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 17 października 2023 r., nr DO-II.7610.707.2019.AB stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2520/23 oddalił skargę na tę decyzję, uznając ją za wydaną zgodnie z obowiązującym prawem; 10. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 10 lipca 1993 r., nr 61, p. 284, dalej: "EKPC") i art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC nie realizując wymogów dotyczących jednolitego stosowania prawa, prawa do rzetelnego, publicznego procesu sądowego obejmującego też zasadę pewności prawnej, a także zasady pewności prawnej gwarantującej stabilność prawną i przyczyniającą się do publicznego zaufania do organów administracyjnych oraz całkowicie zlekceważył obowiązek utrzymywania spójności orzeczeń administracyjnyc; 11. art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz i art. 14 EKPCz, poprzez bezprawne wywłaszczenie poprzednika prawnego skarżących z nieruchomości z naruszeniem prawa krajowego obowiązującego w dacie wywłaszczenia (nacjonalizacji) oraz poprzez wytworzenie stanu niepewności skarżących z powodu przeszkód, za które odpowiedzialne są władze RP, a także art. 14 EKPCz poprzez nierówne traktowanie, które nie jest obiektywne i racjonalnie usprawiedliwione, tzn., że owo nierówne traktowanie nie zmierza do realizacji legitymowanego celu a dodatkowo, że między zastosowanymi środkami a zamierzonym celem nie istnieje racjonalny stosunek proporcjonalności, a także poprzez nieuzasadnione odejście od utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z 16 listopada 2023 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 4 września 2024 r. skarżący rozwinęli zarzuty skargi. Wskazali także na najnowsze orzecznictwo NSA w sprawach podobnych do niniejszej oraz na dwa wyroki NSA i wyrok WSA w Warszawie w sprawach dotyczących skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa była już przedmiotem analizy tutejszego Sądu w wyroku z 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1857/18 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2625/19 oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku z 12 kwietnia 2019 r. Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego organ administracji publicznej, jak i sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej i wskazań dotyczących postępowania wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, ponieważ są one wiążące. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną organu w wyroku z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2625/19 podniósł, że prawidłowo Sąd I instancji wskazał na konieczność jednoznacznego ustalenia, czy obecna działka nr [...] wywodzi się z obszaru objętego orzeczeniem wywłaszczeniowym, czy też udział ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyjaśnienie tej okoliczności wiąże się bowiem z faktem ustalenia, czy obszar działki nr [...] jest objęty wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I ACa 1216/05 w przedmiocie uznania, że wobec określonych w wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03 parcel wywodzących się, m.in. z lwh [...], nie istnieją przesłanki do ich przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. NSA podzielił pogląd Sądu I instancji, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu określonemu w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest zagadnieniem prawa cywilnego, co istotnie oznacza, że nie jest to możliwe w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to jednak tylko tyle, że to sąd powszechny ma wyłączne prawo do wydania rozstrzygnięcia, które mogłoby stanowić podstawę do obalenia tego domniemania. Dokument na tę okoliczność musi zatem pochodzić od sądu powszechnego, a nie organu administracji. Obalenie omawianego domniemania nie następuje zatem wyłącznie na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dopuszczalne jest obalenie tego domniemania także w każdym innym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, jako przesłanka merytorycznego rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że skoro wnioskodawcy przedstawili wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I ACa 1216/05, to organ administracji zobowiązany był dokonać oceny, czy orzeczenia te - ze względu na ich przedmiot - stanowią pochodzący od sądu cywilnego dokument obalający domniemanie prawne wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, co w konsekwencji miałoby kluczowe znaczenie dla oceny przysługiwania wnioskodawcom przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Ponownie rozpoznając sprawę Minister ustalił, na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 27 czerwca 1946 r., LP.9/N.S/68/46, pism Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 22 października 1999 r., 16 grudnia 1999 r., z 19 kwietnia 2012 r., z 16 maja 2023 r. oraz sporządzonej przez biegłego J. P. opinii geodezyjnej i dokumentacji geodezyjno- kartograficznej, że 3 lipca 1946 r. nieruchomość lwh [...] obejmowała pgr [...] i pgr [...] i stanowiła własność K. A. - w 1/3 części, H. H. - w 1/3 części i l. H. w 1/3 części. Z kolei 3 lipca 1946 r. na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 27 czerwca 1946 r. wpisane zostało prawo własności całej tej realności na rzecz Skarbu Państwa. Następnie pgr [...] objęta lwh [...] – Nowy Sącz została podzielona na: pgr [...] i pgr [...]. W wyniku podziału pgr [...] powstała m. in. pgr [...], która została odłączona do KW [...]. Pgr [...] ustanowiła działkę nr [...] obr. [...] w Nowym Sączu. Podsumowując, organ uznał, że wskazane dowody potwierdzają, iż nieruchomości objęte, m.in. lwh [...] stanowiły współwłasność K. A., której następcami prawnymi są skarżący. W tej sytuacji organ stwierdził, że skarżący mają przymiot strony w przedmiotowym postepowaniu. Ponadto jak wynika z uzasadnień wyroków Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r. i Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r. wpisów powołanych w wyrokach parcel (w tym pgr [...] objętej lwh [...]) do ksiąg gruntowych Skarbu Państwa, jako właściciela, dokonano na mocy zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 27 czerwca 1946 r. Natomiast z powyższego zaświadczenia wynika, że realność objęta lwh [...] stanowiąca w 1/3 współwłasność K. A. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej. Organ nadzoru wykonując wyroki wydane w niniejszej sprawie przez Naczelny Sad Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że skarżący mają przymiot strony w niniejszym postepowaniu. Są oni bowiem następcami prawnymi K. A., współwłaścicielki w 1/3 części parceli pgr [...], objętej lwh [...], która to parcela została przejęta przez Skarb Państwa w trybie reformy rolnej. Jednakże w ocenie organu nadzoru kwestionowana decyzja komunalizacyjna nie została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Minister uznał, że w związku z istnieniem w księdze wieczystej prowadzonej dla skomunalizowanej nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa wpis ten wiąże organy i sąd aż do czasu jego skutecznego obalenia. Wojewoda wydając decyzję komunalizacyjną obowiązany był więc uwzględnić stan prawny wynikający z księgi wieczystej. Wskazać należy, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I ACa 1216/05 oddalono apelację Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Nowego Sącza i Wojewody Małopolskiego od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03. Wyrokiem z 21 kwietnia 2005 r. Sąd stwierdził, że nie istnieją przesłanki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwu, m.in. 1/3 części udziałów w nieruchomościach objętych księgami gruntowymi w nim wskazanymi, w tym, Iwh [...] stanowiących własność K. H., składającej się m.in. z parceli katastralnej [...]. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia skutków prawnych wyroków Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I ACa 1216/05, i Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I C 1004/03. dla bytu prawnego decyzji komunalizacyjnej i co za tym idzie, czy mogą one stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji komunlizacyjnej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, kluczową kwestią jest ustalenie czyją własnością była przedmiotowa nieruchomość 27 maja 1990 r. Z przepisu tego wynika bowiem jednoznacznie, że komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące w tej dacie własność państwową i należące do wymienionych w tym przepisie jednostek. Komunalizacja dotyczy więc tylko mienia publicznego, następuje w niej przejście tytułu własności ze Skarbu Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. W sytuacji, gdy mienie nie jest własnością Skarbu Państwa nie spełnia powyższych kryteriów, a decyzja w sposób oczywisty jest sprzeczna z normą zawartą w omawianym przepisie. Jest ona zatem dotknięta kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażąco narusza prawo). Nie można zatem podzielić stanowiska organu nadzoru o braku podstaw do uznania, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, skoro została wydana z uwzględnieniem aktualnego w dacie jej wydania wpisem w księdze wieczystej, wskazującym, że Skarb Państwa wpisany jest jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Takie stanowisko prowadzi w istocie do zanegowania możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej o wadliwym, ale istniejącym w określonej dacie, wpisie w księdze wieczystej. Przepis art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wprowadzając domniemania prawne, w tym m.in. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, ma na celu wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych, jako rejestru publicznego. Uczestnicy obrotu mogą zatem ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Przepis ten wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Należy jednak podkreślić, że przewidziana powyższą regulacją ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, a domniemania wyznaczone treścią tego przepisu mogą zostać wzruszone. Tak więc domniemanie wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zwalnia osobę powołującą się na wpis z obowiązku przeprowadzania dowodu na okoliczność istnienia prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale nie przesądza automatycznie o skutkach czynności prawnej, która stanowiła podstawę wpisu (wyroki NSA z 25 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2885/20, z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2314/22; uchwała SN z 8 września 2021 r., sygn. akt III CZP 28/21). Obalenie powyższego domniemania w prawnie dopuszczalny sposób otwiera drogę do weryfikacji, m.in. z punktu widzenia legalności, czynności prawnych i rozstrzygnięć podjętych na podstawie wpisu w księdze wieczystej, którego domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zostało obalone. Jakkolwiek wpisy te pozostają wiążące dla organów administracji, to jednak obalenie w odniesieniu do nich domniemania, o którym stanowi art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi podstawę do weryfikacji decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, w sposób odpowiadający prawdzie materialnej, a zatem zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wprawdzie możliwość takiej weryfikacji, chociażby przez to, że stanowi odejście od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 kpa), jest ściśle reglamentowana i podlega określonym przez prawo ograniczeniom, jednak powodem odmowy wzruszenia takiej decyzji nie może być stwierdzenie, że w czasie jej podjęcia pozostawała ona formalnie w zgodzie z wpisem prawa ujawnionego w księdze wieczystej (wyroki NSA z: 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 464/22; 25 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2885/20). Organ nadzoru pominął skutki prawne wyroków sądów powszechnych z których wynika, że część spornej nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej, co oznacza, że jej współwłaścicielką pozostawała K. A., a następnie jej spadkobiercy. Organ nadzoru pominął skutki prawne orzeczeń sądów powszechnych, które podważyły domniemanie prawne wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zakresie prawa własności Skarbu Państwa do nieruchomości na 27 maja 1990 r. Skoro grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa na datę istotną w sprawie, to nie mógł być przedmiotem komunalizacji. Stanowisko Ministra w istocie prowadzi do naruszenia art. 365 § 1 k.p.c., ponieważ prawomocne orzeczenie sądu wiąże także sądy oraz organy administracji publicznej. Fakt, że wydając decyzję komunalizacyjną organ działał na podstawie posiadanych dokumentów oraz w zaufaniu do zapisów księgi wieczystej, nie może przesądzać o prawidłowości decyzji (por. wyrok NSA z 4 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 676/10, wyrok NSA sygn. akt I OSK 1931/10). Jeśli prawo do przedmiotowego udziału w nieruchomości kształtowane zostało orzeczeniem sądu powszechnego, to podważona została zgodność z rzeczywistym stanem prawnym domniemania prawnego księgi wieczystej wskazującego na Skarb Państwa, jako na właściciela tej nieruchomości. Oznacza to, że decyzja komunalizacyjna została wydana na wadliwym przypisaniu Skarbowi Państwa prawa, którym się nie legitymował, gdyż nie nabył skutecznie prawa do przedmiotowej nieruchomości. Natomiast brak wiedzy organu komunalizacyjnego o rzeczywistym stanie prawnym ww. nieruchomości w dniu podejmowania decyzji w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej i oparcie rozstrzygnięcia na treści wpisu w księdze wieczystej, pozostaje bez wpływu na formułowaną w postępowaniu nieważnościowym ocenę legalności tej decyzji. Z wyżej omówionych przyczyn zasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej (jako wzorca kontroli w postępowaniu nieważnościowym). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu. Organ nadzoru weźmie także pod uwagę, treść przepisu art. 156 § 2 kpa w brzmieniu obecnie obowiązującym, tj. po zmianie wynikającej z ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), która weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie z jego treścią nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn określonych w art. 156 § 1 kpa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Wówczas zgodnie z dyspozycją z art. 158 § 2 kpa, organ administracji ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Kwestie te muszą być zbadane przez organ. Ze wszystkich wyżej wskazanych przyczyn Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku).