I SA/Wa 1253/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z [...] marca 2018 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt A.M. w DPS. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy. Burmistrz Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2012 r. skierował A.M. do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Starosta [...] decyzją z [...] maja 2012 r. orzekł o umieszczeniu A.M. w DPS w [...] na pobyt stały. Decyzją z [...] maja 2012 r. Burmistrz Gminy [...] ustalił odpłatność za pobyt A.M. w DPS w [...] w kwocie [...] zł w ten sposób, że należność pokrywa w całości Gmina [...]. Decyzją z [...] marca 2018 r. Burmistrz Gminy [...] zmienił decyzję z [...] maja 2012 r. w ten sposób, że od 1 marca 2018 r. A.M. zobowiązany został do pokrywania kosztów pobytu w DPS w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. W pozostałym zakresie decyzja nie została zmieniona. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochodem A.M. był zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny, łącznie [...] zł. Natomiast od 1 listopada 2017 r. A.M. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie netto, a ponadto otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Łączny dochód wynosi [...] zł, zaś A.M. winien pokrywać koszty pobytu w DPS do wysokości 70% dochodu, tj. w kwocie [...] zł. Uzasadniona była zatem zmiana (w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej) decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS. Od powyższej decyzji odwołanie złożył A.M. Oświadczył, że nie zgadza się na ponoszenie odpłatności za pobyt w DPS i "nie chce tu być". Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] maja 2018 r.) SKO stwierdziło, że stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: u.p.s.) decyzję administracyjną zmienia się na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącego. Stosownie do art. 8 ust. 3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ustawa nie przewiduje wyłączenia emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego z dochodu, zatem oba te świadczenia podlegają wliczeniu do dochodu skarżącego. Stosownie do art. 106 ust. 3b zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że mieszkaniec domu jest obowiązany w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS do wysokości 70% swojego dochodu. W niniejszej sprawie 70% dochodu skarżącego to kwota [...] zł, zatem organ prawidłowo zmienił decyzję obciążającą gminę pełną odpłatnością za pobyt w DPS i ustalił, że skarżący winien ponosić koszty w kwocie [...] zł. Należy podkreślić, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja o umieszczeniu skarżącego w DPS w [...], a zatem konieczne jest ustalenie wysokości odpłatności za pobyt w tymże DPS. Jednocześnie SKO zwróciło uwagę, że w odwołaniu skarżący złożył oświadczenie, że nie chce przebywać w DPS. Zgodnie z art. 54 ust. 4 u.p.s. w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.M. Oświadczył, że nie zgadza się na ponoszenie odpłatności za pobyt w DPS w [...], złożył wniosek o przeniesienie go z tej placówki, gdyż czuje się w niej źle. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Ustanowiony dla skarżącego w ramach prawa pomocy pełnomocnik uzupełnił na rozprawie zarzuty skargi. Wskazał na naruszenie art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a., a także naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s., w związku z niezbadaniem przez organ podstaw do zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt w DPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd w całości podziela stanowisko organu w tej sprawie. Wraz z otrzymaniem emerytury zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącego, co uprawniało organ I instancji do zmiany własnej decyzji z [...] maja 2012 r. w przedmiocie odpłatności za pobyt w DPS, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że "Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody." Zmiana sytuacji dochodowej pozwala więc na zmianę decyzji bez zgody strony. Z cytowanego wyżej przez organ odwoławczy art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wynika też, że mieszkaniec domu jest obowiązany w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS do wysokości 70% swojego dochodu. W niniejszej sprawie 70% dochodu skarżącego ([...] zł, na co składa się emerytura i zasiłek pielęgnacyjny – okoliczność bezsporna) to kwota [...] zł. Organ poprawnie wyliczył więc wysokość opłaty obciążającej skarżącego. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a., podniesionych przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie, stwierdzić należy, że nie są one zasadne. Sprowadzają się bowiem do tego, że organ nie zbadał i nie ustalił podstaw do ewentualnego zwolnienia skarżącego z opłaty, w trybie art. 64 pkt 2 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W orzecznictwie utrwalony jest jednak pogląd, i taki też prezentuje sąd w niniejszej sprawie, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. wyroki NSA: z 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16; z 23 października 2018 r., I OSK 2819/17). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 "zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt." Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło ustalenia osoby zobowiązanej i określenia wysokości opłaty miesięcznej za pobyt, a dopiero później, gdy taka decyzja stanie się prawomocna, w odrębnym postępowaniu prowadzonym na wniosek strony można żądać zwolnienia z opłaty. W tym postępowaniu organ nie naruszył więc wskazywanych przez pełnomocnika skarżącego przepisów. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał też właściwym organom podstawę prawną i sposób postępowania w sytuacji, gdy osoba umieszczona w DPS wycofuje swoją zgodę na pobyt. Dopóki jednak osoba umieszczona w DPS tam przebywa, obowiązana jest do ponoszenia opłat, stosownie do zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.