I SA/Wa 122/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.N. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2017 r. o odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.N. i A.N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postepowania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.N. i A.N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w odmowy wznowienia postępowania. W dniu [...] czerwca 2017 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżących o przyznanie im w sprawie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w którym poza przedstawienie swojej sytuacji materialnej, wskazywali na zamiar wywiedzenia od wskazanego na wstępie wyroku skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z podanych przez nich informacji wynikało, że prowadzą wspólnie dwuosobowe gospodarstwo domowe, a ich łączny miesięczny dochód wynosi ok. [...]. Jego źródłem są zaś: prac zawodowa, wynajem mieszkania oraz członkostwo w radzie nadzorczej spółki prawa handlowego. Posiadają zgromadzone oszczędności pieniężne w wysokości ok. [...], a także papiery wartościowe i inne prawa majątkowe o wartości ok. [...]. Nadto cztery samochody osobowe marki: [...]. Są również właścicielami: domu mieszkalnego o powierzchni [...] o szacownej wartości [...]; budynku mieszkalnego o powierzchni [...] o wartości [...] oraz mieszkania o powierzchni [...], wartości [...]. Ich miesięczne zobowiązania stałe wynoszą z kolei ok. [...]. W tym stanie rzecz postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r., starszy referendarz sądowy odmówił J.N. i A.N. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oceniając, że ich sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by nie byli w stanie z uzyskiwanego dochodu ponieść należnych w sprawie kosztów jak też wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zaznaczał przy tym, iż dotychczas wnioskodawcy nie mieli problemu z ponoszeniem kosztów sądowych w sprawie, a na obecnym etapie obejmują one jedynie opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis sądowy od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej wynoszący również 100 zł. Zwracał jednocześnie uwagę, iż instytucja prawa pomocy, ze względu na jej wyjątkowy charakter może mieć zastosowanie tylko wobec takich osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący zaś w ocenie starszego referendarza sądowego do takich osób nie należą. Posiadają bowiem stały, znaczny dochód miesięczny oraz zgromadzony majątek w postaci nieruchomości, samochodów, środków pieniężnych oraz papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Na powyższe postanowienie A. N. wniósł sprzeciw , w którym podnosił argumenty o wieloletniej pracy i płaceniu wysokich podatków. W związku z czym uważa, iż skoro polskie prawo przewiduje możliwość przyznania obywatelom bezpłatnej (na koszt budżetu państwa) pomocy prawnej, to powinien on ją otrzymać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie z 4 lipca 2017 r. należało utrzymać w mocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z2016 r., poz. 718 ze zm.) zasadą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi. Wymóg ten – jak podkreśla się w orzecznictwie - nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, a przyznanie stronie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2014 r. II FZ 910/14, Lex nr 1481719) . W niniejszej sprawie A.N. i J.N. wnosili o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a więc o przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym, w rozumieniu w art. 245 § 2 powołanej ustawy. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to - jak słusznie podkreślano w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia – że prawo do uzyskania tego rodzaju wsparcia przysługuje jedynie osobom pozostającym w szczególnie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, uniemożliwiającej im partycypowanie w kosztach procesu, nawet w niewielkim zakresie. Ciężar udowodnienia spełnienia tej przesłanki spoczywa zaś na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie tego rodzaju trudnej sytuacji skarżący nie tylko nie wykazali, ale przedstawili dane, które prowadzić muszą wręcz do wniosków przeciwnych. Podawali mianowicie, że łączny miesięczny dochód ich dwuosobowej rodziny wynosi ok. [...], przy deklarowanych wydatkach sztywnych na poziomie [...]. Wykazywali znaczne oszczędności pieniężne (ok. [...]), posiadane papiery wartościowe na kwotę ok. [...]. Podwali nadto, iż są właścicielami trzech nieruchomości. Dysponując tak znacznym majątkiem z całą pewnością są więc w stanie opłacić zarówno wpis od skargi kasacyjnej, ewentualne opłaty kancelaryjne, jak też wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Z tych przyczyn odmowa przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - o czym rozstrzygał starszy referendarz sądowy - odpowiada prawu. W związku z czym podjęte przezeń postanowienie utrzymać należało w mocy, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.