I SA/Wa 1173/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr DNI.gn.625.30.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. nr DNI.gn.625.30.2023 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu zażalenia S. M., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 5 stycznia 2023 r. nr WS-III.7515.2.49.2021.RM o odmowie wszczęcia postępowania. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Orzeczeniem z 5 października 1955 r. znak: L.Rol.U/1/Og/c/40/1/55 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Sączu orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi [...], gromada [...], powiat [...]. Wnioskiem z 28 sierpnia 2022 r., sprecyzowanym pismem z 22 października 2022 r., S. M. wystąpiła o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części dotyczącej przejęcia nieruchomości należącej do J. P. Postanowieniem z 5 stycznia 2023 r. Wojewoda Małopolski odmówił wszczęcia żądanego postępowania podnosząc, że wnioskodawczyni nie wykazała aby przysługiwał jej w tym postępowaniu przymiot strony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła S. M. Postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 5 stycznia 2023 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał treść art. 61a § 1 oraz art. 28 k.p.a. i podniósł, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Natomiast od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie S. M. nie wykazała, że jest spadkobierczynią swojego dziadka J. P. - dawnego właściciela przejętej a nieruchomości. Wnioskodawczyni podała natomiast (m. in. w piśmie z 10 grudnia 2022 r.), że J. P.2 (syn dawnego właściciela) przekazał jej aktem notarialnym nieruchomość rolną o pow. 2,26 ha położoną w obrębie Miasta i Gminy [...], na którą została założona księga wieczysta i za którą płaci podatek gruntowy. W ocenie Ministra, powyższy dokument nie może jednak zostać uznany za wykazujący interes prawny w sprawie. W polskim systemie prawnym następstwo prawne po osobach zmarłych ustala się bowiem wyłącznie na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego, to jest albo w formie postanowienia o nabyciu praw do spadku albo sporządzonego przez notariusza aktu poświadczającego dziedziczenie po konkretnym spadkodawcy. Zgodnie z art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Stosownie zaś do art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca, z chwilą śmierci spadkodawcy, nabywa z mocy prawa ogół praw i obowiązków należących do spadku. Krąg podmiotów uprawnionych do dziedziczenia spadku po zmarłym nie jest ograniczony wyłącznie do zstępnych zmarłego. Spadkobiercą może zostać bowiem osoba niepowiązana ze spadkodawcą więzami krwi lub powinowactwa (dziedziczenie testamentowe). Z podanych wyżej przyczyn organ odwoławczy uznał, że nadesłane przez S. M. dokumenty, świadczące o tym, że jest córką J. P.2 (syna dawnego właściciela), są niewystarczające do wykazania interesu prawnego wnioskodawczyni w sprawie. Ponadto, brak jest innych przesłanek wskazujących na posiadanie przez S. M. interesu prawnego w postępowaniu, którego wszczęcia żąda. Minister dodał, że jak słusznie dostrzegł Wojewoda, postępowanie w sprawie nie może zostać wszczęte również z innych przyczyn. Z dniem 16 września 2021 r. do Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzono bowiem art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (orzeczenia), o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Organ podniósł, że z adnotacji znajdującej się na orzeczeniu z 5 października 1955 r. wynika, że zostało ono wywieszone na tablicy ogłoszeń na okres 14 dni, to jest od 15 października 1955 r. do 4 listopada 1955 r. Zatem za datę doręczenia (ogłoszenia) tego orzeczenia uznać należy 4 listopada 1955 r., to jest ostatni dzień czternastodniowego okresu, na który wywieszono przedmiotowe orzeczenie. Z kolei wniosek S. M. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 5 października 1955 r. (w zaskarżonej części) wpłynął do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 26 września 2022 r. (a następnie został przekazany do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, Wojewodzie Małopolskiemu). Zatem za dzień wszczęcia postępowania uznać trzeba 26 września 2022 r. Jest to bowiem najwcześniejsza data wpływu wniosku do organu. Organ odwoławczy podsumował, że od dnia doręczenia (ogłoszenia) orzeczenia z 5 października 1955 r. do dnia złożenia (przez S. M.) wniosku o częściowe stwierdzenie jego nieważności upłynęło już ponad trzydzieści lat. Zatem także i z tego powodu postępowanie w sprawie nie mogło zostać wszczęte. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła S. M. Skarżąca podniosła, że choć zaskarżone orzeczenie opiera się na aktualnie obowiązujących przepisach, to jednak nie respektuje tego, że każdy ma prawo do odzyskania mienia swoich przodków, które ówczesna władza niezgodnie z prawem przejęła. W przekonaniu skarżącej, dokumenty jakie dołączyła do swoich pism dobitnie wskazują i potwierdzają prawo skarżącej do ubiegania się o rekompensatę z tytułu przejętego przez Skarb Państwa mienia jej rodziny. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegało postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 5 stycznia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Sączu z 5 października 1955 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi [...], gromada [...], powiat [...], w części dotyczącej J. P. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), dalej zwanej "k.p.a." Zgodnie z powołanym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powołany przepis zawiera dwie odrębne przesłanki uprawniające organ do odmowy wszczęcia postępowania, to jest 1) wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną lub 2) istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W niniejszej sprawie organy uznały, że obie powyższe przesłanki zostały spełnione. Skarżąca nie wykazała bowiem, w sposób przewidziany w polskim systemie prawnym, aby przysługiwał jej w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności spornego orzeczenia (we wnioskowanej części) przymiot strony. Ponadto, zdaniem organów, przedmiotowe postępowanie nie mogło zostać wszczęte także z innych przyczyn, to jest wobec treści art 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia), jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. Organy podniosły, że taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z zebranej dokumentacji od dnia doręczenia (ogłoszenia) spornego orzeczenia z 5 października 1955 r. do dnia złożenia przez skarżącą wniosku stwierdzenie jego nieważności (w części) upłynęło już ponad trzydzieści lat. Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd powyższe stanowisko organów uznał za prawidłowe. Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy odmowy wszczęcia postępowania w postaci niewykazania przez skarżącą przymiotu strony, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że zawarte w powołanym przepisie pojęcie strony jest kategorią materialnoprawną. Posiadanie przymiotu strony ocenia się bowiem na podstawie treści normy prawa materialnego, z której dla danego podmiotu wynikają określone uprawnienia lub obowiązki. Nie jest zatem możliwe aby organ samodzielnie ustalał spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców (wynikających z pokrewieństwa na podstawie aktów stanu cywilnego). Zgodnie bowiem z polskim systemem prawnym dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być wyłącznie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia (a nie ta, która wykazała istnienie pokrewieństwa z osobą zmarłą), jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego). Spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, wyłącznie stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 Kodeksu cywilnego). W konsekwencji, pomimo deklaratoryjnego charakteru wskazanych aktów, na gruncie obowiązujących przepisów niedopuszczalne jest przyjmowanie domniemania posiadania interesu prawnego w sprawie przy braku dokumentu stwierdzającego nabycie spadku (to jest prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia). Ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą bowiem samodzielnie orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Zatem dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzonym przez notariusza aktem poświadczenia dziedziczenia stanowi podstawę do przyjęcia przez organ istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie, jak jednoznacznie wynika z akt administracyjnych, w dacie wydania zaskarżonego postanowienia organ nie dysponował dowodem w postaci jednego z powyższych dokumentów (to jest stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia) co do następców prawnych po dawnym właścicielu przejętej nieruchomości, co nie jest również kwestionowane w skardze. Wobec powyższego, powoływane w skardze okoliczności w postaci statusu skarżącej jako zstępnej dawnego właściciela nieruchomości czy posiadania przez każdą osobę prawa do odzyskania przejętego przez ówczesną władzę niezgodnie z prawem mienia swoich przodków nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku. Ponadto, zgodzić się trzeba z organem odwoławczym, który powołał się na treść art. 158 § 3 k.p.a., że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka odmowy wszczęcia postępowania z innych przyczyn. Z dniem 16 września 2021 r. do Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzono art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Zebrany materiał dowodowy potwierdza ustalenie organów, że doręczenie (ogłoszenie) spornego orzeczenia z 5 października 1955 r. nastąpiło w dniu 4 listopada 1955 r. Z kolei wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia (w części dotyczącej J. P.) wpłynął do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (a następnie został przekazany do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, Wojewodzie Małopolskiemu) w dniu 26 września 2022 r., a więc po upływie trzydziestu lat od doręczenia spornego orzeczenia. Wobec powyższego organ zobligowany był do zastosowania obowiązujących w dacie wpływu wskazanego wniosku przepisów, w tym również art. 158 § 3 k.p.a. W konsekwencji, biorąc pod uwagę, że od dnia doręczenia spornego orzeczenia upłynęło 30 lat, prawidłowo uznał organ odwoławczy, że przedmiotowe postępowanie nieważnościowe nie może zostać wszczęte także z innych przyczyn. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy. ----------------------- 5