I SA/Wa 1158/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. B., W. B., Z. B., J. B., A. M. i G. B. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 marca 2023 r. nr 199/2023 w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr 320/SD/2022; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz M. B., W. B., Z. B., J. B., A. M. i G. B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z 20 marca 2023 r. nr 199/2023 utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 2 sierpnia 2022 r. nr 320/SD/2022 zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] , hip. [...] , o pow. [...] m², do czasu ustalenia następców prawnych I. B. . Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] , hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawa (Dz. U. 1945 r. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m.st. Warszawa, a od 1950 r., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z aktem notarialnym z 12 czerwca 1943 r. Nr porządkowy [...] repertorium [...], sporządzonym przez notariusza R. J., nieruchomość pod nazwą "Nieruchomość warszawska Nr [...] " stanowiąca własność W. W. została sprzedana J. i I. małż. B. , w równych częściach niepodzielnie. Powyższe potwierdza odpis wykazu hipotecznego oraz podstawy wpisu z księgi hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość N [...] w W.". M.B. , W.B. , Z.B. , J.B. , A. M. i G. B. wnioskiem z 18 czerwca 2014 r. wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawa o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość. Prezydent m.st. Warszawa postanowieniem z 2 sierpnia 2022 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie do czasu ustalenia następców prawnych I. B. . M.B. , W.B. , Z.B. , J. B. , A. M. i G. B. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. Wojewoda Mazowiecki rozpoznając sprawę stwierdził, że postanowienie organu I instancji jest prawidłowe. Organ powołał stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w sytuacji złożenia wniosku o odszkodowanie przez jednego ze spadkobierców, powinni brać udział również pozostali spadkobiercy, gdyż prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które wynika z kolei z praw spadkowych po dawnych właścicielach, w postaci uprawnienia wynikającego z powołanego art. 215. Wprawdzie odszkodowanie w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu, więc gdy ten nie złoży takiego wniosku, to odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone. Jednak musi on mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, aby mieć wpływ na wynik postępowania w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Przesądza to o konieczności zapewnienia udziału w postępowaniu wszczętym przez część spadkobierców także pozostałym spadkobiercom, przy czym bez znaczenia jest, że postępowanie nie dotyczy ich żądania ustalenia odszkodowania. W świetle powyższego Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość będzie mogło zostać rozstrzygnięte dopiero po złożeniu do akt sprawy oryginałów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem prawomocnych dokumentów potwierdzających następstwo prawne po I. B. , co umożliwi ustalenie wszystkich stron postępowania. Wojewoda Mazowiecki wskazał jednocześnie, że kopia postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 6 września 1963 r. sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po I. B. , dołączona do zażalenia na postanowienie z 2 sierpnia 2022 r., nie zawiera klauzuli prawomocności. Nie można zatem stwierdzić, czy ww. postanowienie pozostaje do dnia dzisiejszego w obrocie prawnym. M.B. , W.B. , Z.B. , J. B. , A. M. i G. B. wnieśli skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez bezzasadne zawieszenie postępowania do czasu przedłożenia postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 6 września 1963 r. sygn. akt [...] z stwierdzeniem prawomocności, podczas, gdy wystarczającym dokumentem do wykazania następstwa prawnego po I. B. jest ww. postanowienie Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 6 września 1963 r. sygn. akt [...] z Archiwum Państwowego w W., gdyż strony nie mają możliwości uzyskania stwierdzenia prawomocności postanowień, które ze względu na upływ czasu zostały przekierowane do Archiwum Państwowego w W.; 2. art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez bezzasadne zawieszenie postępowania do czasu przedłożenia ww. postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 6 września 1963 r. sygn. akt [...] z stwierdzeniem prawomocności, podczas, gdy znana z urzędu Wojewodzie Mazowieckiemu oraz Prezydentowi m.st. Warszawa jest praktyka sądów powszechnych braku wydawania prawomocnych postanowień spadkowych, których akta zostały przekazane do Archiwum Państwowego w W., a więc postanowienie Wojewody i Prezydenta m.st. Warszawy jest Impossibilium nulla obligatio est, 3. art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez bezzasadne zawieszenie postępowania do czasu przedłożenia postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. W. z dnia 6 września 1963 r. sygn. akt [...] z stwierdzeniem prawomocności, podczas, gdy nie jest możliwe zawieszenie postępowania do czasu wydania postanowienia innego organu, które już zostało wydane, a postanowienie Sądu Powiatowego dla m.st. W.z 6 września 1963 r. już zostało wydane, a poza tym w sytuacji wątpliwości, co do prawomocności lub środka zaskarżenia Prezydent m.st. Warszawy może poprosić o udostępnienie akt sprawy Archiwum Państwowe w W.. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu załączonych do skargi pism sądów powszechnych celem stwierdzenia faktu znanej Prezydentowi m.st. Warszawy oraz Wojewodzie Mazowieckiego praktyki sądów powszechnych braku wydawania postanowień wraz z wzmianką o stwierdzeniu prawomocności w sytuacji, w której akta sprawy zostały przekazane do Archiwum Państwowego, której skutkiem w przypadku złożenia wniosku o wydanie prawomocnych postanowień spadkowych wraz z wzmianką o prawomocności są informacje zwrotne o fakcie przekazania akt do Archiwum Państwowego lub nawet zwrot wniosku o wydania prawomocnego postanowienia spadkowego wraz z wzmianką o prawomocności. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania w przedmiocie zawieszenia postępowania; ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewodzie Mazowieckiemu do ponownego rozpoznania; a także o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 2 sierpnia 2022 r. zawieszające z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] , hip. [...] , o pow. [...] m², do czasu ustalenia następców prawnych I. B. – byłej współwłaścicielki nieruchomości. Organ uznał jednocześnie, że załączona przez skarżących przy zażaleniu, potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 6 września 1963 r. sygn. [...] stwierdzającego nabycie spadku po I. B. nie może zostać uwzględniona, bowiem nie zawiera klauzuli prawomocności, a tym samym nie można stwierdzić czy postanowienie to pozostaje w obrocie prawnym. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest wadliwe. Wskazać należy, że załączone przez skarżących do akt sprawy postanowienie Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 6 września 1963 r. sygn. [...] (stanowiące potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię) stwierdzające nabycie spadku po I. B. uzyskane zostało z Archiwum Państwowego w W. . Stanowi ono reprodukcję dokumentu znajdującego się w zbiorach Archiwum w "zespole (zbiorze) akt nr [...] pn. Sąd Powiatowy dla m.st. Warszawy seria [...]". Z analizy tego dokumentu wynika, że opatrzone ono zostało pieczęcią Sądu, odpis postanowienia wysłano zaś stronom 2 października 1963 r., o czym świadczy odręczna adnotacja wraz z podpisem umieszczona pod uzasadnieniem postanowienia. Co prawda na przedstawionej reprodukcji postanowienia nie znajduje się wzmianka o jego prawomocności. W ocenie Sądu nie oznacza to jednak, że w związku z brakiem klauzuli prawomocności, przedmiotowe postanowienie faktycznie nie jest prawomocne i nie weszło do obrotu prawnego, tym bardziej, że – jak wskazano - z przedstawionej przez skarżących reprodukcji postanowienia wynika, że przesłano je stronom. Zauważyć trzeba, że organy prowadzące postępowanie nie przeprowadziły w powyższym zakresie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Stanowisko organów nie zostało oparte na jakiejkolwiek podstawie prawnej czy środkach dowodowych. Za takie nie można bowiem uznać tzw. "doświadczenia procesowego", na które powołuje się organ pierwszej instancji w piśmie z 24 sierpnia 2022 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy rozpoznające niniejszą sprawę wadliwie uznały, że przedstawiony przez skarżących dokument nie potwierdza nabycia spadku po I. B. . Rozstrzygnięcia organów obu instancji wydane zatem zostały z naruszeniem art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 80 kpa i art. 97 § 1 pkt 4 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.