I SA/Wa 1106/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrz Miasta W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B. od decyzji Burmistrza Miasta W. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. (data wpływu do organu) J. B. zwrócił się do Centrum Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną J. B. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Burmistrz Miasta W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na skutek złożonego w sprawie odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2013 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji. Powtórnie rozpatrując wniosek Burmistrz Miasta W. decyzją z dnia [...] października 2013 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta również została uchylona przez organ odwoławczy. Ponownie rozpoznając wniosek z dnia 3 lipca 2013 r. Burmistrz Miasta W. odmówił J.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazując, że zgodnie z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 tego przepisu. Organ wyjaśnił, że z dostarczonych dokumentów wynika, że rodzice J. B.nie żyją, a syn D. K. jest osobą uczącą się i nie jest w stanie opiekować się matką. Wskazał przy tym, że w myśl przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W związku z czym odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Od decyzji powyższej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożył J. B. W odwołaniu zaznaczył, że do dnia [...] czerwca 2013 r. posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane decyzją Burmistrza Miasta W. z dnia [...] września 2011 r. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ powołał się na przepisy znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1a tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane współmałżonkowi osoby niepełnosprawnej wyłącznie w sytuacji łącznego spełnienia warunków zawartych w tym przepisie. Zdaniem organu w sprawie niniejszej fakt, że J. B. ma pełnoletniego syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jest z nią spokrewniony w pierwszym stopniu sprawia, że warunki do przyznania J. B. świadczenia pielęgnacyjnego na żonę nie zostały spełnione. Na decyzję powyższą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. B. W skardze podniósł, że organy nie ustaliły czy D. K. (syn J.B.) ma faktycznie możliwość sprawowania opieki nad matką. Wyjaśnił, że w chwili obecnej D. K. jest uczniem II klasy Zasadniczej Szkoły Zawodowej w S. i uczęszcza na zajęcia szkolne dwa razy w tygodniu, zaś w pozostałe 3 dni odbywa obowiązkową praktykę zawodową. Powyższe uniemożliwia mu zatem sprawowanie w tym czasie jakiejkolwiek opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący wskazał, że jest jedyną osobą, która może tę opiekę sprawować. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa". Skargę uznać należało za uzasadnioną. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie zaś z treścią ust. 1a tego przepisu, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawienia praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie w myśl ust. 5 pkt 2 lit a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie niniejszej organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na ostatni ze wskazanych wyżej przepisów tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., choć nie zgodziło się z taką interpretacją powołanego przepisu, utrzymało rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta W. w mocy wskazując, że J. B. ma pełnoletniego syna, który jest osobą spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, o której mowa w art. 17 ust. 1 a pkt 2 ustawy, co wyklucza zdaniem organu przyznanie świadczenia J. B. jako jej małżonkowi. Z takimi stanowiskami, zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim wskazać należy, że rozpatrując sprawy z zakresu świadczeń rodzinnych (jak w niniejszej sprawie) trzeba mieć na uwadze cel tych regulacji prawnych tj. pomoc rodzinom i ich członkom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Wykładania celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie tu zatem miała pierwszeństwo przed wykładnią językową. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 788) – dalej "kro", oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 27 kro). Ponadto w myśl art. 23 kodeksu obowiązani są oni do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza tych przepisów wskazuje, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji, który sprowadza się również do obowiązku opieki nad chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestie obowiązku alimentacyjnego, należy wyłącznie rozpoznawać w kontekście art. 128 kro. Stanowisko takie niejednokrotnie już przedstawiały w swych orzeczeniach sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11.03.2014 r., sygn. akt II SA/Ol 979/13, wyrok NSA z dnia 19.07.2013 r., sygn. akt I OSK 2401/12). Uznać więc należy, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ciąży obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki. Ponieważ jednak w ust. 1a pkt 2 tego przepisu mowa jest jedynie o osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu to regulacja powyższa nie obejmuje małżonka osoby wymagające opieki, gdyż kategoria współmałżonka nie została objęta uregulowaniem art. 17 ust.1a ustawy. Również negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawarta w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a nie dotyczy, zdaniem Sądu, małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Odmienne stanowisko prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której osoby niepełnosprawne wymagające opieki oraz ich rodziny, pozostawałyby bez wsparcia ze strony państwa tylko dlatego, że mają małżonków, którzy wykonując w istocie obowiązki nałożone przez nie przepisami prawa sprawują nad tymi osobami opiekę. Pozostawałoby to również w sprzeczności z fundamentalną zasadą ochrony małżeństwa i rodziny wyrażoną w art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Godziłoby to ponadto, zdaniem Sądu, w klauzulę antydyskryminacyjną wyrażoną w art. 32 Konstytucji. W rzeczywistości bowiem wykluczenie małżonka osoby niepełnosprawnej z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oznaczałoby dyskryminację, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, osób pozostających w związkach małżeńskich. Wskazanie wymaga ponadto, że stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w niniejszej sprawie, uznające, że choć małżonek może otrzymać świadczenie to tylko w sytuacji kiedy nie ma innych osób spokrewnionych pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest nieprawidłowe. Jak wskazano powyżej to małżonek przede wszystkim i w pierwszej kolejności jest obowiązany do opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej. Uprawnienie do świadczenie pielęgnacyjnego dla innych krewnych takiej osoby, nawet spokrewnionych z nią z w pierwszym stopniu, otwiera się zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Zatem okoliczność, że J. B. ma pełnoletniego syna nie ma wpływu na uprawnienie do przyznania świadczenia jej mężowi J. B., który jak to wyjaśniono powyżej, jest osobą na której w pierwszym rzędzie ciąży obowiązek pomocy i opieki niepełnosprawnej żonie. W związku z powyższym, Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji dokonując błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych naruszyły te przepisy w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonych decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny stanu faktycznego, według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy ppsa. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.