I SA/Sz 749/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...]

T. S. (dalej: "Zobowiązany", "Strona", "Skarżący") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. (dalej "Organ odwoławczy") z 24 sierpnia 2022 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej "Organ I instancji", "Organ egzekucyjny") z 26 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] wystawionych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. ("Wierzyciel", "Uczestnik postępowania"). Jako podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia Organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej "K.p.a."), art. 7 § 2, art. 18, art. 59 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej "u.p.e.a."), art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku Zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z 28 grudnia 2011 r. o nr: od [...] do [...] wystawionych przez Wierzyciela. Przedmiotowe tytuły obejmują zaległości za nieuiszczone składki za ubezpieczenia społeczne. Odpisy wskazanych tytułów wykonawczych doręczono Zobowiązanemu 30 grudnia 2011 r. Zawiadomieniami z 27 czerwca 2013 r. o nr od [...] do [...] Wierzyciel dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] Departament Operacji Bankowych (aktualnie Bank [...]). Rzeczone zawiadomienie zostało doręczone pełnoletniemu domownikowi - J. S., 1 lipca 2013 r. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji Wierzyciel przekazał 22 kwietnia 2014 r. tytuły wykonawcze Organowi egzekucyjnemu celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. W toku prowadzonego postępowania Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 21 lutego 2022 r. nr [...] zajął świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej Zobowiązanego. Powyższe zawiadomienie doręczono Zobowiązanemu 23 lutego 2022 r. W odpowiedzi na powyższe, pismem z 28 lutego 2022 r. Zobowiązany wniósł o anulowanie postępowania egzekucyjnego, ponieważ w jego ocenie należności uległy przedawnieniu z mocy prawa. Postanowieniem z 28 lipca 2022 r. znak [...] Organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, które prowadzi na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Organ wskazał, że pismem z 7 marca 2022 r. zwrócił się do Wierzyciela celem pozyskania jego stanowiska w sprawie. Następnie, celem uzupełnienia materiału dowodowego, 28 marca 2022 r. zwrócił się o przesłanie dodatkowych dokumentów w sprawie. Zdaniem Organu egzekucyjnego Wierzyciel jasno wskazał, że zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.; dalej "u.s.u.s."), bieg terminu przedawnienia zaległości został zawieszony przez podjęcie pierwszej czynności egzekucyjnej zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (tj. zajęcie rachunku bankowego w Banku [...].), do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Organ egzekucyjny stwierdził, że zaskarżone należności nie uległy przedawnieniu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Strona złożyła zażalenie, w którym podniosła naruszenie przez Organ egzekucyjny art. 24 ust 4 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie i nie uznanie tytułów wykonawczych z terminami płatności maj 2002 - sierpień 2005 jako przedawnione. W ocenie Strony podana przez ZUS podstawa prawna nie dotyczy długów przedawnionych, a zawieszenia długów można dokonywać przed ich przedawnieniem. Strona wskazała, że 27 czerwca 2013 r. ZUS faktycznie zajął konto bankowe (stan konta 0 zł) ale to nie powoduje przerwania ani zawieszenia trybu egzekucyjnego. Strona stwierdziła również, że nie jest jej wiadomo, żeby Organ egzekucyjny do dnia 21 lutego 2022 r. podejmował jakiekolwiek czynności egzekucyjne. Ponadto Strona zauważyła, że od października 2018 r. ZUS wypłaca jej świadczenia emerytalne, więc nie wie, dlaczego Wierzyciel pisze o bezskuteczności egzekucji. Tym bardziej, że na prośbę Strony o anulowanie przedawnionych płatności, odpowiada za pośrednictwem urzędu po ok. 120 dniach. Strona wskazała, że w jej przypadku czas ten wyznacza się na 7 dni i że uważa takie traktowanie za naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do Państwa i stanowionego prawa. Końcowo, Strona wniosła o zmianę postanowienia poprzez jego uchylenie bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z 24 sierpnia 2022 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji z 28 lipca 2022 r. Organ odwoławczy wyjaśnił Stronie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że czynność zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Bank [...] Departament Operacji Bankowych mająca miejsce 27 czerwca 2013 r. zawiesiła bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i pozostaje on zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Nie ma przy tym znaczenia podnoszony przez Stronę fakt braku podejmowania przez Organ egzekucyjny innych czynności egzekucyjnych w sprawie. Na powyższe rozstrzygnięcie Strona pismem z 28 września 2022 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nie może mieć zastosowania do przedawnionych długów. Zdaniem Skarżącego, jeżeli bieg terminu przedawnienia do sierpnia 2010 r. nie został przerwany, ani zawieszony, a należności do ZUS nie zostały zabezpieczone hipoteką, to po 31 sierpnia 2010 r. uległy przedawnieniu. Tym samym w ocenie Skarżącego wszystkie czynności wykonane po 31 sierpnia 2010 r. są bezpodstawne i zgodnie z treścią art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. powinny zostać umorzone. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 259, dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; (art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie tym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Sąd zauważa zatem że kluczową kwestią sporną w sprawie jest to, czy egzekwowane zaległości uległy przedawnieniu. Strona bowiem twierdzi, iż miało to miejsce i nastąpiło jeszcze przed momentem w którym zdaniem organów doszło do zawieszenia terminu przedawnienia, natomiast organy obu instancji uznają że do przedawnienia nie doszło. Kluczowe zatem do rozstrzygnięcia powyższych kwestii było ustalenie jakich zobowiązań i za jakie okresy rozliczeniowe dotyczy egzekucja, a następnie już po ustaleniu powyższego, konieczne było także ustalenie jakie przepisy i w jakim brzmieniu (dotyczące przedawnienia) należy stosować, a w związku z tym jaki generalnie termin przedawnienia do nich należało przyjąć. Ewentualnie, dalej natomiast należało wyjaśnić jakie przepisy i w jakim brzmieniu regulują kwestie związane z zawieszeniem czy przerwaniem biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do tych zobowiązań. Wyjaśnić należy, że jak stanowi art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym należy zatem stosować art. 124 § 2 k.p.a. zgodnie z którym postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Zastosowanie znajduje też art. 126 k.p.a. który wskazuje że do postanowień stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 107 § 2-5 k.p.a. Z kolei z odpowiednio zastosowanego art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji (tu odpowiednio: postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji (tu odpowiednio: postanowienia), z przytoczeniem przepisów prawa. Odnosząc powyższe do zaskarżonego postanowienia Sąd zauważa, że ani w nim, ani postanowieniu je poprzedzającym organy nie ustaliły zasadniczych dla oceny prawidłowości wydanych rozstrzygnięć faktów, a w konsekwencji nie mogły też – i nie przedstawiły właściwego uzasadnienia prawnego dla wydanego rozstrzygnięcia. Ani w zaskarżonym postanowieniu, ani w postanowieniu NUS w K. z 28 lipca 2022 r. nie ustalono w ogóle jakich okresów rozliczeniowych dotyczą egzekwowane zobowiązania. W konsekwencji nie ustalono zatem także jakie przepisy i w jakim brzmieniu dotyczące przedawnienia należy stosować, a w związku z tym w pierwszym rzędzie jaki generalnie termin przedawnienia do nich należy zastosować. Nie ustalono też w konsekwencji jakie przepisy i w jakim brzmieniu regulują kwestie związane z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do tych zobowiązań. Wobec powyższego nie sposób również ocenić, czy czynność zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] mająca miejsce 27 czerwca 2013 r. zawiesiła bieg terminu przedawnienia, bo brak w postanowieniach jakichkolwiek danych pozwalających ustalić czy przedawnienie nie nastąpiło jeszcze przed dokonaniem powyższej czynności ( w sytuacji gdy część zaległości jak wskazuje Strona w skardze i jak wynika z akt sprawy pochodzi nawet z 2002 roku). Organy w żaden sposób tego nie wyjaśniły. Jedynym terminem na który powołał się organ odwoławczy był wynikający z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (str. 4 postanowienia). Organ wskazując na ten przepis przyznał Stronie rację, iż zgodnie z tym terminem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Organ wskazał przy tym jednak na drugą część przepisu odsyłającą m.in. do art. 24 ust. 5b, mówiącym o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia. Sąd jednak zauważa, że gdyby sprawa dotyczyła należności płatnych za rok 2002 i termin przedawnienia wynosiłby dla nich istotnie 5 lat (tak jak wskazał organ) to czynności egzekucyjne podjęte w 2013 roku nastąpiłyby już po upływie terminu przedawnienia i nie mogłyby zawiesić biegu tego terminu. Dlatego też zdaniem Sadu sprawa wymaga ponownego szczegółowego wyjaśnienia. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego jak i postanowienie je poprzedzające wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu sąd postanowił o uchyleniu zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali wszystkie istotne dla sprawy fakty, co znajdzie odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego postanowienia. Przede wszystkim dotyczy to ustalenia i wskazania okresów rozliczeniowych których dotyczyły egzekwowane zobowiązania. W następstwie oceni jaki termin ogólny przedawnienia znajdował do nich zastosowanie, jakie przepisy i w jakim brzmieniu to regulowały i regulują. Oceni także jakie przepisy i w jakim brzmieniu dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia miały zastosowanie w badanej sprawie i jaki miało to wpływ na zawieszenie ewentualnie brak zawieszenia biegu terminu przedawnienia konkretnych zobowiązań. O kosztach nie orzeczono z uwagi na zwolnienie Strony z kosztów sądowych. Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.