I SA/Sz 514/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprzeciwu J. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. o ustanowieniu adwokata z urzędu oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie z Jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2004 r., I, II, III i IV kwartał 2005 r., I, II, III kwartał 2006 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę Skarżącej J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2004 r., I, II, III i IV kwartał 2005 r., I, II, III kwartał 2006 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżąca, reprezentowana przez męża I. K., w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienia adwokata z urzędu oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie zgadza się z powyższym wyrokiem Sądu. Wskazała że w przypadku skargi kasacyjnej obowiązuje przymus adwokacki, a Skarżącej nie stać na opłacenie pełnomocnika w celu jej sporządzenia. Skarżąca we wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę Skarżącej w wysokości brutto [...] zł oraz działalność gospodarcza Skarżącej, z której dochody wynoszą [...] zł oraz działalność gospodarcza męża Skarżącej, według jej oświadczenia nieprzynosząca dochodów (0 zł). Odnośnie do stanu majątkowego, Skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m˛ w zabudowie szeregowej o wartości ok. [...] zł, wierzytelności o wartości [...] zł w trakcie egzekucji, samochód [...] z 2003 r. o wartości [...] zł oraz oszczędności na rachunku bankowym w kwocie [...]zł. Innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, oszczędności oraz papierów wartościowych Skarżąca nie wykazała. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, jest osobą niewypłacalną. W związku z prowadzoną działalnością i niezapłaconymi należnościami za wykonane usługi nie odzyskał w sądzie wierzytelności, a ich egzekucja okazała się bezskuteczna. Na zobowiązania i bieżące miesięczne wydatki Skarżącej składają się: rata pożyczki z [...] w wysokości [...] zł, spłata zadłużenia na rzecz [...] [...] zł miesięcznie, koszty utrzymania domu, takie jak: ogrzewanie [...] zł, opłaty za wodę, wywóz śmieci [...] zł, energia elektryczna [...] zł, opłaty za Internet i telefon [...] zł, koszty dojazdu do pracy [...] zł, koszty wyżywienia rodziny [...] zł, koszty zakupu lekarstw [...] zł, środki higieny, odzież [...] zł, koszty dojazdu na konsultacje medyczne z uwagi na niepełnosprawność Skarżącej [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca nadesłała: - kopię zeznania podatkowego za 2016 r., w którym zadeklarowała przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł oraz z innych źródeł w wysokości [...] zł, razem [...] zł, dochód [...] zł; - kopię [...] z wykazanym przychodem z dotacji z [...] w kwocie [...]zł, wraz umową o dofinansowanie nr [...] z [...] r.; - dowody opłacenia podatku za 2016 r.; - zaświadczenie z Urzędu Miejskiego w K. P. z dnia [...] r. o zatrudnieniu Skarżącej na czas nieokreślony z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto; - kopie dwóch postanowień sądu powszechnego o zwolnieniu Skarżącej od kosztów sądowych w postępowaniach cywilnych; - kopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r.; - wydruk z CEiDG z [...] r. potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej przez Skarżącą od [...] r.; - kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. z dnia [...] r. ustalającej J. K. wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej dla prowadzącego działalność w zakresie: Działalność usługowa - Usługi w zakresie robót budowalnych instalacyjnych związanych z zakładaniem instalacji: grzewczych, wentylacyjnych, klimatyzacyjnych, wodnokanalizacyjnych, gazowych, elektrycznych i osprzętu elektrycznego dla ludności, stawka bazowa [...] zł, miejsce prowadzenia działalności: ul [...] K. P.; - kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. z dnia [...] r. ustalającej I. K. wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej dla prowadzącego działalność w zakresie: Działalność usługowa - Usługi ślusarskie, stawka bazowa [...] zł, miejsce prowadzenia działalności: ul [...], K. P.; - historię rachunku bankowego Skarżącej (rachunek firmowy – [...]) za okres od [...] r. do [...] r. z saldem końcowym w kwocie [...]zł; - kopię deklaracji VAT–7K Skarżącej za 4 kwartał 2017 r. z zadeklarowanymi dostawami w kwocie [...]zł, nabyciem towarów i usług na kwotę [...]zł; - dokumenty dotyczące prowadzonych egzekucji w zakresie wierzytelności Skarżącej; - dokumenty potwierdzające miesięczne wydatki na opłaty. - oświadczenie męża Skarżącej, że nie posiada konta osobistego, a także, że Skarżąca i jej mąż nie składają rocznego zeznania podatkowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i są zwolnieni z obowiązku prowadzenia ksiąg. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy orzekł o ustanowieniu dla Skarżącej adwokata z urzędu oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej. W piśmie z dnia [...] r. Skarżąca – reprezentowana przez męża - wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia referendarza sądowego wnosząc o zmianę pkt 2 postanowienia i częściowe zwolnienie Skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od kwoty przewyższającej [...] zł. Skarżąca uważa, że wykazała iż całość osiąganego dochodu przeznacza na bieżące utrzymanie rodziny, a z tytułu spłaty przysługujących jej wierzytelności otrzymuje kwotę [...]zł miesięcznie. Skarżąca ma też zobowiązania wobec dostawców mediów. Do pisma Skarżąca dołączyła pismo z [...] S.A. którym odmówiono jej rozłożenia na raty zaległości z tytułu energii elektrycznej wynoszącej na dzień [...] r. - [...] zł oraz wezwanie do zapłaty z dnia [...] r. od [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. P. na kwotę [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W sprawie Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy uznał za konieczne ustanowienie dla Skarżącej adwokata z urzędu, odmówił jednak przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. W złożonym sprzeciwie Skarżąca domaga się zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]zł. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy określona w rozdziale 3 w dziale V p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r. I FZ 437/07 i z 13 marca 2012 r., I FZ 51/12). Przede wszystkim zauważyć trzeba, że ocena sytuacji materialnej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dokonywana jest poprzez porównanie uzyskiwanego przez nią dochodu z wydatkami, które będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu sądowym. Tylko bowiem osoby, których stan majątkowy (a więc brak jakichkolwiek dochodów lub też dochody uzyskiwane w wysokości wykluczającej wygospodarowanie jakichkolwiek dodatkowych środków) mogą liczyć na ewentualne przyznanie prawa pomocy. Wskazać zatem należy, że Skarżąca uzyskuje przeciętny, miesięczny dochód brutto w wysokości ok. [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz jak wynika z analizy rachunków bankowych dochód z tytułu wierzytelności dochodzonej w drodze egzekucji komorniczej w wysokości ok. [...] zł (dochodzona kwota wierzytelności to [...] zł). Ponadto, Skarżąca oświadczyła, że posiada zgromadzone oszczędności na rachunku bankowym w wysokości [...] zł (saldo na rachunku, na dzień przedstawienia dokumentów, wynosiło [...] zł). Nadto, Skarżąca posiada nieruchomość (dom w zabudowie szeregowej) o wartości [...] zł oraz samochód osobowy. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca, jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i nie poniesie z tego tytułu uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Skarżąca posiada stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę, skutecznie dochodzi spłaty swoich wierzytelności, a na rachunku bankowym posiada zgromadzone oszczędności. Sąd zauważa przy tym iż sporem objęta jest kwota [...]zł, Strona bowiem twierdzi iż takiej kwoty nie jest w stanie ponieść, godząc się na pokrycie kwoty wpisu w wysokości [...] zł. Prawo pomocy powinno być bowiem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Należy przy tym szczególnie podkreślić, że w sprawie, nie można przyjąć za wiarygodne twierdzeń Strony odnoszących się do nieuzyskiwania przez jej męża dochodów z działalności gospodarczej. Skarżąca – reprezentowana właśnie przez męża – ani na wezwanie referendarza sądowego, ani przy sprzeciwie, nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych pozwalających zweryfikować, że dochody te wynoszą [...] zł. Jednocześnie z decyzji organu podatkowego w sprawie karty podatkowej ustalonej w kwocie [...]zł wynika, że prowadzi on działalność w zakresie usług ślusarskich. Natomiast z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że prowadzi działalność m.in. także w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Wybiórcze przedstawienie dokumentów przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. W konsekwencji nierzetelne wykonywanie obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, które wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05 z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05, a także z dnia 13 stycznia 2016 r. II GZ 916/15). Natomiast, ani referendarz sądowy, ani sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. II GZ 774/13). Należy mieć również na uwadze, że postępowanie podatkowe, którego konsekwencją jest niniejsze postępowanie sądowe zostało wszczęte na wniosek Skarżącej. Tym samym, w ocenie Sądu, Skarżąca w ramach planowania wydatków, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Nie można przy tym pominąć, jak prawidłowo zauważył referendarz sądowy, że w sprawie Skarżąca poniosła już koszty związane z uiszczeniem wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł oraz opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia w wysokości [...] zł. Nie można więc uznać, że Skarżąca jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Sąd zdaje sobie przy tym sprawę, że Skarżąca boryka się z problemami związanymi ze spłatą zaległości m.in. za media oraz spłatą kredytu. Dlatego też, w ocenie Sądu, zasadnie referendarz sądowy ustanowił dla Skarżącej adwokata z urzędu, bowiem wolne środki jakimi dysponuje nie wystarczą na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, który jest niezbędny dla prawidłowego sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uznał, że w sprawie nie wykazano, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym, prawidłowo referendarz sądowy ustanowił dla Skarżącej adwokata z urzędu oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.