I SA/Sz 156/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku rolnym za [...] p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżący Z. K., złożył w związku ze skargą na wyżej opisaną decyzję wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z [...]). Uzasadniając wniosek Skarżący podał, że nie ma możliwości uiszczenia ww. kwoty bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z powodu strat w uprawach rolnych spowodowanych gradobiciem i wymarznięciem upraw. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną Z. Podał, że źródłem utrzymania małżonków jest "rolnictwo", z którego roczny dochód wynosi [...]; a miesięczny [...]. Odnośnie do majątku oświadczył, że posiada grunty orne; prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...], w tym [...] ha o wartości [...], stanowiące przedmiot własności skarżącego, a [...] są dzierżawione. Posiada budynki gospodarcze o powierzchni [...] i wartości [...]. Skarżący oświadczył, że posiada samochód osobowy M. [...] rok o wartości [...], samochód osobowy V. [...] r. o wartości [...], [...] ciągniki rolnicze, kombajn zbożowy i sprzęt towarzyszący. Nie posiada innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani oszczędności. Zwrócił uwagę na: - koszty działalności rolniczej w wysokości [...], - ciążący na nim kredyt na zakup ziemi w wysokości [...], - dwa kredyty "klęskowe" na kwoty: [...] oraz [...], - straty w rolnictwie spowodowane gradobiciem i wymarznięciem o łącznej wartości [...]. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczył, że odszkodowania pieniężnego za szkody powstałe w uprawach polowych na skutek gradobicia zaistniałego w [...] nie otrzymał, ponieważ przedmiotowe uprawy nie były ubezpieczone od następstw tego zdarzenia. Nadesłał dodatkowo: - zaświadczenie Oddziału ARiMR z dnia [...] o uzyskanych płatnościach w [...] w łącznej wysokości [...], w [...] w wysokości [...] (na mocy decyzji z dnia [...]), - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od [...] do [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Wskazać należy, że aktualnie Skarżący jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, sprowadzających się na obecnym etapie postepowania do wpisu od skargi w wysokości [...]. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim zwrócił uwagę na gradobicie, które w [...] spowodowało straty w jego gospodarstwie rolnym. Istotnie, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się protokół nr [...] komisji stwierdzającej zaistnienie takiej szkody w gospodarstwie skarżącego w dniu [...]. Sumę strat określono na kwotę [...], stanowiącą [...] % średniej rocznej produkcji z [...] ostatnich lat wynoszącej [...]. Z tego tytułu skarżący otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie w wysokości [...], co wynika z pisma ubezpieczyciela z dnia [...]. Z kolei w protokole z dnia [...] stwierdzono szkodę w gospodarstwie skarżącego z powodu niekorzystnych zjawisk atmosferycznych – ujemnych skutków przezimowania zbóż (jęczmień ozimy, rzepak ozimy, pszenica ozima), oszacowanych na kwotę [...], stanowiącą [...] % średniej rocznej produkcji wynoszącej [...]. W aktach sprawy znajduje się pismo ubezpieczyciela z dnia [...] w sprawie wypłaty odszkodowania za szkody spowodowane złym przezimowaniem rzepaku ozimego w wysokości [...]. Skarżący oświadczył dodatkowo w dniu [...], że nie otrzymał odszkodowania za szkody powstałe w uprawach polowych na skutek gradobicia zaistniałego w [...] ponieważ przedmiotowe uprawy nie były ubezpieczone od następstw tego zdarzenia. Jak wynika z oświadczenia majątkowego skarżącego z dnia [...] na roczną kwotę przychodu ([...]) składają się: przychody ze sprzedaży zboża [...]; ze sprzedaży trzody chlewnej [...]; odszkodowanie [...], dopłaty obszarowe [...], zwrot akcyzy [...]. Skarżący przedstawił również zestawienie wydatków związanych z prowadzoną działalnością rolniczą (zakup nawozów i środków ochrony roślin, zakup zboża, paliwa, pasz, woda, energia, części zamienne, spłaty rat kredytowych) w łącznej wysokości [...], koszty utrzymania dwuosobowej rodziny w wysokości średnio [...] oraz spłatę kredytu w wysokości [...] miesięcznie. W oświadczeniu tym podał dodatkowo, że posiada inwentarz żywy ([...] sztuk macior, [...] sztuk warchlaków, [...] sztuk tuczników). Z nadesłanego zaświadczenia ARiMR wynika, że skarżący otrzymał w [...] dopłaty w wysokości [...], natomiast w [...] w wysokości [...]. Z kolei przedłożone wyciągi z rachunków bankowych wskazują, że skarżący na bieżąco reguluje płatności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, stan posiadanych środków pieniężnych na dzień [...] wynosił [...], a suma obrotów od początku [...] wynosiła [...] po stronie "winien", [...] po stronie "ma". Analiza złożonych dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że Skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich, które mogą liczyć na wsparcie budżetu państwa w zakresie kosztów sądowych zainicjowanego przez nich postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący powołuje się na gradobicie, która to okoliczność nie jest kwestionowana w sprawie. Dla oceny możliwości płatniczych w sprawie konieczna jest jednak pełna ocena aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego ubiegającego się o prawo pomocy. Należy zatem zwrócić uwagę na szeroką skalę prowadzonej działalności rolniczej skarżącego na gruntach o powierzchni przekraczającej [...] w zakresie uprawy zbóż i hodowli trzody chlewnej; tj. osiąganie rocznych przychodów przekraczających [...], w tym ze sprzedaży zboża [...]; oraz duże zaplecze lokalowo – sprzętowe (budynki gospodarcze o powierzchni [...], wiele maszyn i urządzeń rolniczych). Z pewnością utrzymanie gospodarstwa wymaga dużych nakładów związanych z uprawą ziemi, hodowlą zwierząt, eksploatacją maszyn, utrzymaniem budynków, spłatą kredytów, na co zwrócił uwagę Skarżący w uzasadnieniu wniosku, a prowadzona działalność narażona jest na niekorzystne skutki warunków atmosferycznych, które dotknęły jego gospodarstwo w [...]. Skarżący prowadzi gospodarstwo wspólnie z żoną, małżonkowie nie mają na utrzymaniu osób trzecich. W ocenie rozpoznającego wniosek, Skarżący nie wykazał, że podane we wniosku okoliczności spowodowały, że nie jest on w stanie ponieść aktualnie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i żony. Należy bowiem zwrócić uwagę, że z powodu zaistniałych w gospodarstwie skarżącego szkód otrzymał on częściowe odszkodowanie. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wskazują bowiem na decyzje ubezpieczyciela o wypłacie odszkodowania w znacznej części pokrywającego stwierdzone straty. Pomimo niekwestionowanego gradobicia, które niewątpliwie wpłynęło na pogorszenie sytuacji w gospodarstwie Skarżącego, stwierdzić należy na podstawie analizy przedłożonych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunku bankowego, że Skarżący aktualnie dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na opłatę kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.