I SA/Sz 154/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku rolnym za [...] p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżąca B. K., złożyła w związku ze skargą na wyżej opisaną decyzję wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z [...]). Uzasadniając wniosek Skarżąca podała, że nie ma możliwości uiszczenia ww. kwoty bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z powodu strat w uprawach rolnych spowodowanych gradobiciem. Oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, na jej utrzymaniu pozostaje [...] córka. Podała, że źródłem jej utrzymania jest "rolnictwo", z którego roczny dochód wynosi [...], a miesięczny [...]. Odnośnie do majątku, Skarżąca oświadczyła, że posiada grunty orne; prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] oraz samochód osobowy M. rok produkcji [...] o wartości [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności. Zwróciła uwagę na koszty działalności rolniczej w wysokości [...], na ciążący na Skarżącej kredyt na zakup ziemi w wysokości [...] oraz na stratę w rolnictwie spowodowaną gradobiciem o wartości [...] potwierdzoną protokołem [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Wskazać należy, że aktualnie Skarżąca jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, sprowadzających się na obecnym etapie postepowania do wpisu od skargi w wysokości [...]. Skarżąca uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim zwrócił uwagę na gradobicie, które w [...] spowodowało straty w jego gospodarstwie rolnym. Istotnie, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się protokół nr [...] komisji stwierdzającej zaistnienie takiej szkody w gospodarstwie skarżącej w dniu [...]. Sumę strat w uprawie pszenicy ozimej, rzepaku ozimego, jęczmienia jarego, pszenicy jarej, określono łącznie na kwotę [...], stanowiącą [...] średniej rocznej produkcji z [...] ostatnich lat wynoszącej [...]. W aktach sprawy znajduje się pismo ubezpieczyciela z dnia [...] w sprawie wypłaty odszkodowania w wysokości [...] za szkody spowodowane gradobiciem w uprawie pszenicy ozimej (szkody w pszenicy ozimej oszacowano w ww. protokole na kwotę [...]). Ponadto, jak wynika z oświadczenia majątkowego skarżącej z dnia [...] na roczną kwotę przychodu ([...]) składają się: przychody ze sprzedaży zboża i rzepaku ozimego [...]; odszkodowanie [...], dopłaty obszarowe [...]. Skarżąca przedstawiła również zestawienie wydatków związanych z prowadzoną działalnością rolniczą (zakup nawozów i środków ochrony roślin, zakup zboża, paliwa, najem pracownika) w wysokości [...] oraz spłatę kredytu w wysokości [...] rocznie. Miesięczne wydatki na utrzymanie skarżącej i dziesięcioletniej córki wynoszą łącznie [...]. Z nadesłanego zaświadczenia ARiMR wynika, że skarżąca otrzymała dopłaty w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Z kolei przedłożone wyciągi z rachunku bankowego wskazują, że stan posiadanych środków pieniężnych na dzień [...] wynosił [...], a suma obrotów od początku br. wynosiła [...] po stronie "winien", [...] po stronie "ma". Z pisma banku wynika, że Skarżąca przekazała w dniu [...] kwotę [...] tytułem spłaty kredytu inwestycyjnego. Analiza złożonych dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że Skarżącej nie można zaliczyć do osób ubogich, które mogą liczyć na wsparcie budżetu państwa w zakresie kosztów sądowych zainicjowanego przez nich postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca powołuje się na gradobicie, która to okoliczność nie jest kwestionowana w sprawie. Dla oceny możliwości płatniczych w sprawie konieczna jest jednak pełna ocena aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącej ubiegającego się o prawo pomocy. Należy zatem zwrócić uwagę na szeroką skalę prowadzonej działalności rolniczej skarżącej na gruntach o powierzchni przekraczającej [...] w zakresie uprawy ziemi, sprzedaży zbóż, z której roczne przychody przekraczają [...]. Z pewnością utrzymanie gospodarstwa wymaga dużych nakładów związanych z uprawą ziemi, utrzymaniem budynków, spłatą kredytów, na co zwróciła uwagę Skarżąca w uzasadnieniu wniosku, a prowadzona działalność narażona jest na niekorzystne skutki warunków atmosferycznych, które dotknęły jej gospodarstwo w [...]. W ocenie rozpoznającego wniosek, Skarżąca nie wykazała, że podane we wniosku okoliczności spowodowały, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że z powodu zaistniałych w gospodarstwie Skarżącej szkód otrzymała ona częściowe odszkodowanie. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wskazują bowiem na decyzję ubezpieczyciela o wypłacie odszkodowania w części pokrywającego stwierdzone straty w uprawie pszenicy ozimej spowodowane gradobiciem. Skarżąca, będąca osobą młodą ([...] lat), prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe wspólnie z [...] córką, nie wskazała innych, poza gradobiciem okoliczności, które mogłyby doprowadzić do uznania, że spełnia warunki ustawowe do przyznania jej prawa pomocy w sprawie. Pomimo niekwestionowanego gradobicia, które niewątpliwie wpłynęło na pogorszenie sytuacji w gospodarstwie Skarżącej, stwierdzić należy, że analiza przedłożonych dokumentów w sprawie, w tym w szczególności wyciągów z rachunku bankowego pozwala stwierdzić, że Skarżąca dysponuje aktualnie środkami pieniężnymi, które pozwalają na opłatę kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i córki. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.